Phân tích - Bình luận
Mất thuế đối ứng, ông Trump cân nhắc loạt thuế an ninh quốc gia mới
Loạt thuế quan gắn mác "an ninh quốc gia" với khoảng 6 ngành công nghiệp đang được Nhà Trắng nghiên cứu nhằm bù đắp cho thuế quan đối ứng vừa bị Tòa Tối cao Mỹ bác bỏ.
Các mức thuế mới có thể nhắm tới những lĩnh vực như pin quy mô lớn, gang và phụ kiện gang, ống nhựa, hóa chất công nghiệp, cùng thiết bị lưới điện và viễn thông.
Các biện pháp này sẽ được triển khai theo Mục 232 của Đạo luật Mở rộng Thương mại năm 1962 — quy định cho phép Tổng thống Mỹ áp thuế dựa trên lập luận rủi ro đối với an ninh quốc gia, theo WSJ.
Hai nhánh thuế quan song song
Đáng chú ý, các mức thuế theo Mục 232 sẽ được ban hành tách biệt với gói thuế toàn cầu 15% mà ông Trump công bố tuần trước.
Sau khi Tòa án Tối cao vô hiệu hóa nhiều mức thuế dựa trên Đạo luật Quyền lực Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA), ông Trump đã nhanh chóng thay thế nguồn thu bị mất bằng một mức thuế 15% áp dụng toàn cầu, có thể duy trì trong vòng 5 tháng.
Bên cạnh đó, chính quyền còn dự kiến ban hành thêm một số mức thuế khác sau thời hạn 5 tháng, dựa trên Mục 301 của Đạo luật Thương mại — cơ sở pháp lý thường được sử dụng để đáp trả các hành vi thương mại bị cho là không công bằng.
Trong khi đó, các sản phẩm chịu thuế theo Mục 232 từ trước đến nay vẫn được miễn trừ khỏi các mức thuế khác của ông Trump trong nhiệm kỳ II. Ở nhiệm kỳ này, ông đã sử dụng Mục 232 để áp thuế lên thép, nhôm, đồng, ô tô, xe tải và linh kiện ô tô. Những mức thuế đó không bị ảnh hưởng bởi phán quyết của Tòa án Tối cao trong tuần trước.
Hôm thứ Sáu vừa qua, Tòa án Tối cao Mỹ đã bỏ phiếu với tỷ lệ 6–3 để hủy bỏ phần lớn các mức thuế mà ông Trump quyết định trong nhiệm kỳ hai được ban hành theo IEEPA, với lý do Tổng thống đã vượt quá thẩm quyền khi áp đặt cái gọi là thuế quan đối ứng đối với hầu như mọi đối tác thương mại của Mỹ.
Tuy nhiên, vụ kiện tại Tòa án Tối cao không xem xét các mức thuế theo Mục 232 — vốn chưa đối mặt với thách thức pháp lý nghiêm trọng nào. Điều này mở ra dư địa để chính quyền tiếp tục khai thác công cụ an ninh quốc gia như một “hàng rào pháp lý” vững chắc hơn so với IEEPA.
Mù mờ lý do "an ninh quốc gia"
Theo quy định, trước khi áp thuế theo Mục 232, Bộ Thương mại Mỹ phải tiến hành điều tra toàn diện để xác định liệu nhập khẩu có đe dọa an ninh quốc gia hay không. Quá trình này thường kéo dài nhiều tháng. Tuy nhiên, một khi thuế đã được ban hành, Tổng thống có thể điều chỉnh hoặc thay đổi mức thuế một cách đơn phương.
Người phát ngôn Nhà Trắng Kush Desai khẳng định: “Bảo vệ an ninh quốc gia và kinh tế của Mỹ vẫn là ưu tiên hàng đầu của Tổng thống Trump, và chính quyền cam kết sử dụng mọi thẩm quyền hợp pháp để đạt được mục tiêu đó.”
Hiện chưa rõ khi nào các cuộc điều tra mới sẽ được công bố và thời điểm cụ thể các mức thuế có thể được áp dụng.
Ngoài 6 ngành mới đang được cân nhắc, chính quyền của ông Trump trước đó đã xem xét áp thuế đối với 9 lĩnh vực khác theo các cuộc điều tra Mục 232 hiện có, bao gồm bán dẫn, dược phẩm, máy bay không người lái, robot công nghiệp và polysilicon dùng trong tấm pin mặt trời.
Nhiều cuộc điều tra này được khởi động gần một năm trước và có thể được đẩy nhanh tiến độ sau phán quyết của Tòa án Tối cao. Động thái này cho thấy Nhà Trắng có thể mở rộng đáng kể phạm vi áp thuế dưới danh nghĩa an ninh quốc gia, thay vì chỉ tập trung vào nguyên liệu thô như thép hay nhôm.
Trong nhiệm kỳ hai, ông Trump đã mở rộng đáng kể phạm vi thuế Mục 232, không chỉ đánh vào nguyên liệu cơ bản mà còn cả sản phẩm tiêu dùng làm từ các nguyên liệu đó. Chính quyền cũng gần như từ chối cấp miễn trừ, ngoại trừ một số hỗ trợ hạn chế dành cho các nhà sản xuất ô tô Mỹ.
Song song với các cuộc điều tra mới, chính quyền Trump cũng đang xúc tiến kế hoạch điều chỉnh cơ chế áp thuế hiện hành đối với thép và nhôm. Theo các nguồn tin, mức thuế danh nghĩa có thể giảm đối với nhiều mặt hàng, nhưng thuế sẽ được tính trên toàn bộ giá trị sản phẩm thay vì chỉ phần giá trị thép hoặc nhôm cấu thành.
Điều này đồng nghĩa với việc dù tỷ lệ thuế có vẻ thấp hơn, tổng số tiền thuế mà doanh nghiệp phải nộp có thể cao hơn đáng kể. Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer tuần trước cho biết chính quyền có thể điều chỉnh cách thức áp dụng một số mức thuế vì mục đích tuân thủ khi được hỏi về thay đổi sắp tới.
Việc mở rộng khái niệm “an ninh quốc gia” sang nhiều ngành dân sự hơn có thể làm dấy lên tranh luận mới, cả về kinh tế lẫn pháp lý. Các doanh nghiệp Mỹ, đặc biệt trong lĩnh vực công nghiệp và công nghệ, có thể đối mặt với chi phí nhập khẩu cao hơn, trong khi các đối tác thương mại nhiều khả năng sẽ cân nhắc biện pháp đáp trả.