Phân tích - Bình luận

Trong một hệ thống kinh tế toàn cầu vốn đã mong manh bởi xung đột thương mại, tăng trưởng chậm và nợ công cao, nguy cơ gián đoạn nguồn cung từ Trung Đông – khu vực xuất khẩu dầu khí trọng yếu – có thể nhanh chóng lan rộng thành cú sốc giá dầu, kéo theo hệ lụy đối với lạm phát và chính sách tiền tệ toàn cầu.

Mỹ và Israel vừa phát động một chiến dịch quân sự quy mô lớn, với mục tiêu vượt ra ngoài các đợt tấn công năm ngoái nhằm vào cơ sở hạt nhân của Iran. Tehran đáp trả bằng các đợt phóng tên lửa vào Israel và các căn cứ quân sự Mỹ trong khu vực. Diễn biến quân sự chưa có dấu hiệu hạ nhiệt, và chính thị trường năng lượng đang trở thành mặt trận thứ hai của cuộc đối đầu này.

Biến số trung tâm của mọi kịch bản hiện nay là eo biển Hormuz – tuyến hàng hải hẹp giữa Iran và Oman, nơi gần 1/5 lượng dầu tiêu thụ toàn cầu mỗi ngày đi qua. Phần lớn dầu xuất khẩu từ Saudi Arabia, Kuwait, Iraq và Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất đều phải qua tuyến đường này trước khi đến châu Á và châu Âu.

Trong những ngày gần đây, nhiều tàu chở dầu đã giảm tốc, chuyển hướng hoặc tạm dừng hành trình do cảnh báo an ninh và chi phí bảo hiểm tăng vọt. Lưu lượng vận tải chưa bị phong tỏa hoàn toàn, nhưng thị trường đang phản ứng mạnh mẽ với tình hình chiến sự. Với nền kinh tế toàn cầu, giá dầu đang đứng trước ba ngã rẽ quan trọng có thể tác động tới lạm phát.

Nếu eo biển Hormuz bị phong tỏa kéo dài, thì nguồn cung dầu mỏ từ Trung Đông sẽ giảm mạnh. Trong trường hợp này, thị trường sẽ phải định giá lại nguy cơ thiếu hụt nguồn cung thực tế. Giá dầu có thể tăng lên vùng 90–120 USD/thùng. Đây là ngưỡng bắt đầu gây sức ép đáng kể lên lạm phát toàn cầu.

Theo một số ước tính của các tổ chức phân tích, nếu giá dầu chạm 100 USD/thùng và duy trì ở mức đó trong nhiều tuần, lạm phát toàn cầu có thể tăng thêm khoảng 0,5–0,7 điểm phần trăm. Với Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) và các ngân hàng trung ương lớn khác vừa mới bước vào chu kỳ nới lỏng thận trọng, một cú sốc như vậy có thể buộc họ tạm dừng hoặc làm chậm kế hoạch hạ lãi suất.

Lịch sử cho thấy những cú sốc dầu quy mô như vậy thường đi kèm với áp lực lạm phát diện rộng và rủi ro suy thoái. Sau khi xung đột Nga–Ukraine bùng phát năm 2022, giá dầu từng tiến sát 140 USD/thùng, kéo theo làn sóng lạm phát buộc nhiều ngân hàng trung ương phải thắt chặt chính sách quyết liệt.

Tác động của giá dầu lên toàn bộ chuỗi logistics là rất đáng kể. Khi giá dầu tăng, chi phí vận chuyển hàng hóa, giá phân bón, giá nhựa và hàng loạt sản phẩm công nghiệp khác cũng tăng theo. Điều này tạo ra hiệu ứng dây chuyền lên chỉ số giá tiêu dùng. Trong bối cảnh lạm phát toàn cầu mới chỉ hạ nhiệt sau đại dịch, cú sốc năng lượng có thể làm đảo lộn kỳ vọng thị trường và đẩy lợi suất trái phiếu chính phủ tăng trở lại.

Tuy nhiên, cũng tồn tại những yếu tố có thể hạn chế đà tăng giá. Saudi Arabia và UAE có một số tuyến đường ống cho phép xuất khẩu một phần dầu mà không đi qua Hormuz. OPEC+ có thể điều chỉnh sản lượng nhằm trấn an thị trường. Trung Quốc – nước nhập khẩu dầu lớn nhất thế giới – có thể tạm dừng việc tăng dự trữ chiến lược nếu giá leo thang quá nhanh. Những yếu tố này tạo ra “đệm an toàn”, dù không thể loại bỏ hoàn toàn rủi ro.

Trong ngắn hạn, thị trường vẫn đứng trước ẩn số lớn. Mức độ gián đoạn thực tế tại Hormuz, phản ứng sản lượng của OPEC+ và tâm lý đầu cơ trên thị trường hợp đồng tương lai sẽ quyết định quỹ đạo giá dầu trong những tuần tới. Tương lai của nền kinh tế toàn cầu đang được thử thách với khả năng hấp thụ cú sốc của toàn hệ thống.

Nam Trần