Chứng khoán

Phản ứng của thị trường dựa trên phân tích và dự báo ngay sau sự kiện khi thị trường đang chuẩn bị mở cửa, các chuyên gia đánh giá xung đột tại Trung Đông có thể ảnh hướng lớn đến nguồn cung và diễn biến giá dầu. Cùng với đó, là những tác động lên vàng, chứng khoán...

Giá dầu sẽ "sôi"

Cụ thể, theo ông Trần Hoàng Sơn - Giám đốc Chiến lược thị trường VPBankS, diễn biến giá dầu thô cho thấy sản lượng dầu của Iran hiện đạt 3,3 triệu thùng mỗi ngày nhưng nước này chỉ xuất khẩu 1,5 triệu thùng và hầu hết số dầu đó đều được xuất sang Trung Quốc. Hầu hết sản lượng của Iran nằm trên đất liền chiếm 86% và tập trung ở Tây Nam, Khuzistan và gần biên giới với Iraq. Do đó nếu chỉ để bù đắp ảnh hưởng thiếu hụt từ Iran thì không đáng ngại khi các thành viên OPEC+ cam kết tăng sản lượng nếu nguồn cung bị gián đoạn. Chỉ riêng Ả Rập Xê Út cũng có thể bù đắp lượng xuất khẩu của Iran trong vài tuần hoặc vài tháng.

Mỹ hiện là nhà sản xuất dầu lớn nhất thế giới và sự phụ thuộc toàn cầu vào dầu mỏ của Iran gần như không đáng kể ngay cả Trung Quốc cũng có nguồn cung dồi dào. Nhóm các nhà sản xuất dầu OPEC+ đã nhất trí vào Chủ nhật về việc tăng sản lượng thêm 206.000 thùng mỗi ngày kể từ tháng Tư là một mức tăng khiêm tốn chiếm chưa đến 0,2% nhu cầu toàn cầu.

Tuy nhiên việc đóng cửa Eo biển Hormuz có thể ảnh hưởng lớn đến diễn biến giá dầu trong tuần này do đây là tuyến đường vận chuyển quan trọng nhất thế giới với khoảng 20% đến 22% nguồn cung dầu toàn cầu tương đương khoảng 20 đến 21 triệu thùng mỗi ngày và một phần lớn khí đốt tự nhiên hóa lỏng LNG đi qua đây từ Saudi Arabia, Iraq, UAE, Kuwait, Qatar và Iran. Hiện tàu chở dầu và khí đốt gần như ngừng hoạt động tại eo Hormuz.

Theo dữ liệu theo dõi tàu vào sáng Chủ nhật ngày mùng 1 tháng 3 chỉ một số ít tàu đang rời khỏi eo biển trong khi không có tàu nào đi vào. Iran đã phát đi cảnh báo qua radio VHF rằng không tàu nào được phép đi qua Eo Hormuz. Iran xác nhận vụ tấn công tàu chở dầu vì bất chấp lệnh không được vượt qua eo biển Hormuz. Nhiều công ty dầu khí và hãng thương mại đã tạm dừng vận chuyển qua tuyến đường này. Ảnh hưởng ngắn hạn trong tuần tới là khoảng ba phần tư lượng dầu qua Hormuz đến Trung Quốc, Ấn Độ, Nhật Bản và Hàn Quốc. Trung Quốc nhận 50% lượng nhập khẩu dầu thô từ tuyến đường này, ông Sơn nêu.

Qua đó, chuyên gia dự báo nguồn cung có thể ảnh hưởng giảm đột ngột nếu hạn chế kéo dài dù chỉ vài ngày. Điều đó có thể đẩy giá dầu tăng vọt từ 10 đến 50 USD mỗi thùng hoặc hơn với dự báo từ 90 đến 150 USD mỗi thùng trong kịch bản xấu.

Giá xăng dầu bán lẻ toàn cầu bao gồm Việt Nam sẽ tăng theo gây lạm phát và áp lực kinh tế. Giá dầu Brent đã tăng 10% lên khoảng 80 USD một thùng trên thị trường OTC vào Chủ nhật.

Cập nhật tại phiên sáng 2/3, giá dầu Brent đã tăng 4,5%, lên 76,07 USD/thùng, có thời điểm vượt mốc 82 USD/thùng. Dầu thô Mỹ cũng tăng 3,9%, đạt 69,59 USD/thùng.

"Nếu Mỹ can thiệp hải quân để mở lại eo biển như dự kiến với nhóm tàu sân bay thì thời gian gián đoạn có thể ngắn hơn. Nhưng nếu xung đột leo thang khi Iran tấn công tàu chở dầu hoặc cơ sở dầu mỏ vùng Vịnh thì nguồn cung mất 10% đến 20% toàn cầu và đẩy giá dầu lên mức kỷ lục có thể vượt 130 đến 200 USD mỗi thùng theo một số ước tính cực đoan.

Giá dầu và CPI

Phân tích trên diễn biến các cuộc xung đột vẫn đang diễn ra và tác động đến hoạt động thương mại, kinh tế, tài sản đầu tư, các phân tích MIBG (Maybank, Malaysia) cho rằng đặt ra 2 kịch bản:

Thứ nhất, kịch bản cơ sở: Nếu sự trả đũa của Iran vẫn trong tầm kiểm soát và việc thay đổi chế độ diễn ra nhanh chóng, thị trường dầu mỏ có thể chỉ chịu một cú sốc tạm thời.

Theo đó, giá dầu Brent có thể tăng vọt 10-15% trước khi hạ nhiệt khi nỗi lo về nguồn cung tan biến. Theo MIBG, các tín hiệu sớm cho thấy tâm lý né tránh rủi ro (risk-off) khá mờ nhạt: Bitcoin ban đầu giảm mạnh nhưng đã lấy lại đà tăng, giao dịch ở mức gần như đi ngang - một chỉ báo đáng chú ý về khả năng phục hồi của tâm lý nhà đầu tư.

Thứ hai, kịch bản tiêu cực: Theo MIBG, sự leo thang và gián đoạn tại Eo biển Hormuz vẫn là rủi ro then chốt. Kết quả như vậy có thể đẩy giá dầu thô vượt trên 100 USD mỗi thùng, tái kích hoạt áp lực lạm phát (CPI) và kích hoạt làn sóng bán tháo tài sản rủi ro trên diện rộng.

Tuy nhiên, kịch bản này được coi là có xác suất thấp, do Trung Quốc phụ thuộc cao vào vận tải qua eo biển Hormuz và có lợi ích sát sườn trong việc tránh gián đoạn kéo dài.

Đáng chú ý, theo các chuyên gia, dữ liệu cho thấy các biến động giá dầu có tác động đến chỉ số tính lạm phát (chỉ số giá tiêu dùng -CPI) của Việt Nam. Theo đó, MIBG ước tính rằng trong kịch bản gián đoạn lớn, cú sốc giá dầu có thể cộng thêm 3,1 điểm phần trăm vào lạm phát tổng thể của Việt Nam.

Phân tích chi tiết độ nhạy của thay đổi giá dầu lên CPI Việt Nam, cho thấy: Ở mức độ gián đoạn nhỏ (giá dầu +10%): Tác động +0,5 điểm phần trăm vào CPI. Gián đoạn trung bình (giá dầu +30%): Tác động +1,5 điểm phần trăm vào CPI. Gián đoạn lớn (giá dầu +60%): Tác động +3,1 điểm phần trăm vào CPI. Sự kiện "Thiên nga đen" (giá dầu +100%): Tác động +5,1 điểm phần trăm vào CPI.

Tuy nhiên nhìn chung các chuyên gia kỳ vọng các gián đoạn do xung đột sẽ là diễn ra trong ngắn hạn và mặt khác, với nguồn cung lương thực dồi dào trong nước, sự chủ động linh hoạt trong điều hành, tác động rủi ro lạm phát sẽ trong kiểm soát.

Vàng - tài sản trú ẩn mở "gap up"

Tác động đến giá vàng cho thấy vàng tăng gần 2% ngay sau cuộc tấn công và đã tăng tới khoảng 22% trong 2 tháng đầu năm 2026 là mức tăng mạnh nhất kể từ năm 2012, phản ánh nhu cầu trú ẩn an toàn ở mức tối đa, theo ông Trần Hoàng Sơn - VPBankS.

Vàng được dự báo sẽ tăng mạnh như tài sản trú ẩn an toàn và dự kiến một "gap up" (khoảng trống tăng giá) ngay đầu tuần khi thị trường mở cửa do rủi ro địa chính trị cao.

Thực tế, giá vàng giao ngay vào 10h ngày 2/3 (GMT+7) đã tăng 1,64%, giao dịch quanh 5.365,6 USD/oz.

Chuyên gia dự báo vàng có thể tiếp tục tăng mạnh trong tuần, hướng tới kháng cự 5.429 đến 5.734 USD/oz.

Chứng khoán Việt ít chịu tác động trực tiếp

Thị trường chứng khoán có xu hướng risk-off (né tránh rủi ro) có thể khiến các chỉ số chứng khoán toàn cầu giảm 1% đến 2% hoặc hơn như S&P 500, Nasdaq, Dow Jones. Cổ phiếu hàng không, logistics, tài chính có thể chịu áp lực do căng thẳng địa chính trị thúc đẩy áp lực bán trong khi cổ phiếu quốc phòng - hàng không và năng lượng tăng.

Thực tế, chỉ số chứng khoán toàn cầu đang thể hiện xu hướng "đỏ lửa". Chỉ số MSCI khu vực châu Á - Thái Bình Dương giảm 1,2%. Do phụ thuộc nhập khẩu dầu, chỉ số Nikkei của Nhật Bản giảm 1,4%. Chỉ số EUROSTOXX 50 và DAX lần lượt giảm 1,4% và 1,3%, trong khi S&P 500 và Nasdaq giảm 0,6%.

Tại Trung Đông, Các tiểu vương quốc Ả Rập thống nhất (UAE) và Kuwait đã tạm thời đóng cửa thị trường chứng khoán với lý do "hoàn cảnh đặc biệt".

Theo thống kê các xung đột quân sự lớn tác động thường là giảm tạm thời do lo ngại về giá dầu tăng, áp lực lạm phát và rủi ro địa chính trị nhưng thị trường thường phục hồi nhanh nếu xung đột không lan rộng toàn cầu hoặc kéo dài. VN-Index thường ít bị ảnh hưởng trực tiếp hơn S&P 500 và phản ứng chủ yếu ngắn hạn từ 1 đến 2 phiên trừ khi có tác động gián tiếp qua dầu mỏ hoặc kinh tế toàn cầu, ông Sơn cho biết. Các sự kiện Trung Đông thường gây giảm ngắn hạn 0,5% đến 2% cho S&P 500 nhưng phục hồi rất nhanh nếu không lan rộng thường trong 1 đến 2 tuần. Riêng xung đột Nga Ukraine năm 2022 là sự kiện gây giảm mạnh và kéo dài nhất trong danh sách do giá dầu tăng nóng và lạm phát toàn cầu. Chỉ số VN-Index ít phản ứng trực tiếp thường dưới 1% ngoại trừ lần ảnh hưởng mạnh duy nhất vào ngày 13 tháng 4 năm 2024 khi Iran tấn công Israel chủ yếu do áp lực tỷ giá và áp lực bán ròng từ khối ngoại.

Theo đó, như nhận định của các chuyên gia đã được DĐDN nêu, ông Trần Hoàng Sơn cũng cho rằng tác động đến VN-Index trong tuần từ ngày mùng 2 đến mùng 6 tháng 3 năm 2026 chủ yếu là ngắn hạn, biến động và thận trọng nếu xung đột Mỹ và Israel Iran leo thang. Thị trường có thể mở cửa tuần mới với áp lực bán và rung lắc mạnh đặc biệt nếu giá dầu bật mạnh hơn dự báo và xung đột lan rộng.

Theo ông Sơn, chỉ số VN-Index đang ở sát vùng đỉnh lịch sử quanh 1.900 đến 1.920 điểm nên dễ xuất hiện nhịp điều chỉnh rung lắc về 1.850 đến 1.870 hoặc sâu hơn là 1.800 đến 1.830 nếu lực bán lan rộng hoặc nước ngoài bán ròng mạnh. Tuy nhiên mức giảm tổng thể không quá lớn thường chỉ ngắn hạn và phục hồi nhanh nếu xung đột không kéo dài. Thị trường Việt Nam ít phụ thuộc trực tiếp vào dầu Iran và phản ứng chủ yếu qua tâm lý cùng dòng vốn ngoại, ông khẳng định.

Nhóm ngành hưởng lợi rõ nét bao gồm Dầu khí và Năng lượng là nhóm thường hưởng lợi trực tiếp và mạnh nhất như GAS, BSR, PVS, PVD, PVC, OIL, PLX. Các mã này thường tăng mạnh khi dầu tăng giá do biên lợi nhuận cải thiện và dự án thượng nguồn hạ tầng khí được thúc đẩy.

Nhóm Hóa chất liên quan dầu khí như phân bón DPM, DCM, BFC, CSV có thể có phản ứng tăng giá tích cực. Nhóm Cảng biển và Logistics như GMD, PVT, HAH có thể hưởng lợi nếu tuyến vận tải thay đổi hoặc nhu cầu vận tải năng lượng tăng cùng giá cước vận tải tăng.

Ngược lại các ngành ảnh hưởng do nhạy cảm lạm phát và giá dầu tăng gồm tiêu dùng, sản xuất, vận tải đường bộ nếu giá xăng dầu bán lẻ tăng mạnh.

Cập nhật đến 11h, VN-Index vẫn đang xanh với mức tăng quanh 0,15%, chỉ số chính vẫn trụ trên ngưỡng 1.880 điểm. Tuy nhiên, vẫn có hàng loạt mã đỏ (252). Nhóm dầu khí tiếp tục tím trần.

Lê Mỹ