Công nghệ

Viện Nghiên cứu chính sách và phát triển truyền thông (IPS) cho rằng, AI tạo sinh đang thúc đẩy làn sóng sản xuất nội dung tự động với quy mô và tốc độ chưa từng có. Trong bối cảnh đó, yêu cầu gắn nhãn sản phẩm “made by AI” - minh bạch nguồn gốc nội dung do AI tạo ra không chỉ là vấn đề đạo đức công nghệ mà đã trở thành nghĩa vụ pháp lý đối với các chủ thể trong chuỗi giá trị AI.

Hiện Dự thảo quy định chi tiết một số điều và biện pháp để tổ chức, hướng dẫn thi hành Luật Trí tuệ nhân tạo đang được lấy ý kiến. Trong đó, nghĩa vụ gắn nhãn được thiết kế theo hướng phân tầng trách nhiệm, tương ứng với vai trò và mức độ kiểm soát của từng chủ thể trong chuỗi giá trị AI. Hai chủ thể có trách nhiệm chính, theo quy định tại dự thảo là nhà cung cấp và bên triển khai.

Theo đó, nhà cung cấp có trách nhiệm thiết lập các lớp định dạng máy đọc ẩn trong cấu trúc dữ liệu của âm thanh, hình ảnh và video do hệ thống AI tạo ra trước khi đưa ra thị trường với yêu cầu đảm bảo việc dán nhãn phải bền vững, khó bị loại bỏ hoặc thay đổi bởi các biện pháp chỉnh sửa thông thường.

Việc dán nhãn sản phẩm do nhà cung cấp thực hiện có thể mắt người không nhận thấy nhưng hệ thống quét có thể giải mã. Giải pháp này cho thấy nghĩa vụ gắn nhãn không chỉ dừng ở thông báo hiển thị bên ngoài mà còn đòi hỏi cấu trúc kỹ thuật bảo đảm khả năng truy xuất và xác thực ở tầng dữ liệu.

Dự thảo đồng thời cũng đặt ra nghĩa vụ tương ứng ở tầng hiển thị đối với bên triển khai. Các quy tắc gắn nhãn được dự kiến thiết kế theo từng loại hình nội dung như tin tức, thời sự; tác phẩm điện ảnh, nghệ thuật; video ngắn, mạng xã hội; nội dung âm thanh; nội dung âm thanh ngắn (dưới 30 giây); hình ảnh tĩnh.

Theo IPS, thiết kế cơ chế gắn nhãn cần được thực hiện theo hướng dựa trên mức độ rủi ro. Quy định này bảo đảm người dùng được cung cấp thông tin rõ ràng, dễ nhận biết về nguồn gốc nội dung, đồng thời áp dụng các yêu cầu linh hoạt và tương xứng để không tạo ra gánh nặng tuân thủ quá mức cho doanh nghiệp.

Thực hiện quy định này, theo IPS, không yêu cầu doanh nghiệp phải tiết lộ thuật toán, mô hình, dữ liệu huấn luyện, mã nguồn, bí mật công nghệ, bí mật kinh doanh hoặc dữ liệu cá nhân, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác. Với tổ chức, doanh nghiệp cung cấp nền tảng trung gian hoặc dịch vụ phân phối nội dung số có trách nhiệm hỗ trợ duy trì và bảo toàn các nhãn dán này khi chúng được cung cấp hợp pháp, nhưng không có nghĩa vụ phân loại hay kiểm duyệt nội dung do hệ thống AI tạo ra.

Quy định gắn nhãn với sản phẩm nội dung do AI tạo ra, IPS nhấn mạnh là cần thiết trong sự phát triển nhanh và ứng dụng phổ biến AI vào các hoạt động, công việc ở nhiều ngành nghề, lĩnh vực khác nhau… Bởi vậy, việc thiếu cơ chế thông báo rõ ràng về sản phẩm do AI tạo ra, theo đánh giá của IPS đã dẫn đến nhiều hệ quả đáng tiếc. Đó là nội dung giả mạo gây nhiễu loạn dư luận, hình ảnh và video deepfake (video mô phỏng hình ảnh khuôn mặt con người) nhằm xâm hại uy tín cá nhân; hay tài liệu do AI tạo ra được sử dụng trong môi trường học thuật và kinh doanh mà không được công bố nguồn gốc.

Từ thực tiễn trên, gắn nhãn sản phẩm nội dung do AI tạo ra không đơn thuần là biện pháp cung cấp thông tin cho người dùng mà còn là công cụ bảo vệ niềm tin thị trường, hạn chế rủi ro thao túng thông tin và xác lập cơ sở trách nhiệm pháp lý khi phát sinh tranh chấp.

Hạnh Lê