Kinh tế
Vốn đầu tư công lớn, tăng áp lực giải ngân
Năm 2026 - năm đầu của giai đoạn trung hạn 2026-2030 ghi nhận lượng vốn đầu tư công lớn nhất từ trước đến nay khiến áp lực giải ngân vốn đầu tư công gia tăng.
Theo kế hoạch, vốn đầu tư công được Chính phủ giao các bộ, cơ quan Trung ương trong năm 2026 là là 995.348,05 tỷ đồng; cao hơn khoảng 93 nghìn tỷ với kế hoạch vốn năm 2025. Cùng với kế hoạch vốn cân đối địa phương giao tăng, kế hoạch các năm trước chuyển sang, tổng kế hoạch thực hiện đầu tư công giao năm nay là 1.008.610,9 tỷ đồng.
Đến hết tháng 2/2026, các bộ, cơ quan Trung ương và địa phương đã phân bổ, giao kế hoạch đầu tư vốn năm 2026 chi tiết cho danh mục nhiệm vụ, dự án đạt 96,7% kế hoạch vốn Thủ tướng Chính phủ đã giao.
Sau 2 tháng, giải ngân đầu tư công đạt 5,6% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao. So với cùng kỳ năm 2025, kết quả giải ngân tương đương về tỷ lệ nhưng cao về số tuyệt đối là 10.928,6 tỷ đồng. Đến nay, có 6 bộ, cơ quan và 14 địa phương có tỷ lệ giải ngân đạt từ mức bình quân chung cả nước. Trong 29 bộ, cơ quan TƯ và 20 địa phương tỷ lệ giải ngân đạt dưới bình quân chung cả nước thì có 25 bộ, cơ quan có tỷ lệ giải ngân dưới 1% và chưa giải ngân.
Nhận định về những khó khăn, vướng mắc ảnh hưởng đến tiến độ giải ngân vốn đầu tư công, Bộ Tài chính cho biết, năm 2026 vẫn tồn tại một số yếu tố cơ bản tương tự năm 2025. Đó là, vướng mắc trong đền bù, giải phóng mặt bằng; tình trạng thiếu nguồn cung và khả năng biến động giá cả nguyên vật liệu khi rất nhiều công trình xây dựng lớn cùng đồng loạt triển khai; diễn biến thời tiết thất thường.
Năm 2026 cũng là thời điểm chuyển tiếp về thể chế. Nhiều văn bản pháp luật mới có hiệu lực từ ngày 1/1/2026 dẫn tới việc triển khai các cơ chế, chính sách mới có thể phát sinh những khó khăn, vướng mắc nhất định.
Ngoài ra, ghi nhận từ thực tế triển khai tại các bộ, cơ quan và địa phương cho thấy những khó khăn vướng mắc liên quan đến phân bổ vốn và tổ chức thực hiện.
Cụ thể, việc chưa phân bổ một lượng vốn tương đối lớn đã ảnh hưởng đến tỷ lệ giải ngân vốn đầu tư công nguồn ngân sách nhà nước những tháng đầu năm 2026 (còn khoảng 32,8 nghìn tỷ đồng, chiếm 3,3% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao). Một số bộ, ngành và địa phương đã phân bổ chi tiết cho các dự án không đủ điều kiện phân bổ và giải ngân như nhiệm vụ chuẩn bị đầu tư chưa được cấp có thẩm quyền phê duyệt dự toán, bố trí vượt tổng mức đầu tư, vượt thời gian bố trí vốn thực hiện dự án…
Trong tổ chức thực hiện, những tháng đầu năm, tiến độ triển khai thực hiện và giải ngân vốn đầu tư công thường đạt thấp do các chủ đầu tư chủ yếu tập trung hoàn thiện thủ tục đầu tư, phân khai kế hoạch vốn chi tiết cho từng dự án và tiếp tục triển khai thi công đối với các dự án chuyển tiếp.
Thời gian nghỉ Tết năm 2026 muộn hơn so với năm trước tạm thời làm chậm công tác thi công xây dựng cho một số dự án của các chủ đầu tư, nhà thầu. Do đó, khối lượng nghiệm thu, thanh toán phát sinh trong tháng chưa nhiều, làm ảnh hưởng đến tỷ lệ giải ngân chung.
Bên cạnh đó là nguyên nhân chủ quan đến từ hạn chế trong năng lực, trách nhiệm của chủ đầu tư, Ban quản lý dự án, nhà thầu nên chưa chủ động, thiếu quyết liệt trong tổ chức thi công. Một số xã, phường mới hình thành sau khi chuyển đổi mô hình chính quyền 2 cấp còn thiếu cán bộ phụ trách đầu tư công do đã chuyển công tác hoặc nghỉ theo chủ trương tinh giản biên chế, cán bộ phải kiêm nhiệm nhiều nhiệm vụ.
Một số dự án ODA chưa hoàn thành quy trình thủ tục đầu tư dẫn tới chưa đủ điều kiện bố trí kế hoạch vốn. Trong 2 tháng đầu năm, các dự án tập trung giải ngân và hoàn thành chứng từ cho những khoản giải ngân từ tài khoản đặc biệt theo kế hoạch vốn năm 2025. Một số dự án đang thực hiện các thủ tục cho công tác đấu thầu, chuẩn bị ký kết hợp đồng và xử lý các vướng mắc trong công tác giải phóng mặt bằng nên giải ngân kế hoạch vốn năm 2026 còn thấp.