Khởi nghiệp

UBND TP Hồ Chí Minh vừa phê duyệt Đề án thành lập Quỹ đầu tư mạo hiểm TP Hồ Chí Minh (Công ty Cổ phần Quỹ đầu tư mạo hiểm TP Hồ Chí Minh) nhằm tạo thêm nguồn lực tài chính cho hoạt động khởi nghiệp sáng tạo, phát triển khoa học công nghệ và thúc đẩy chuyển đổi số trên địa bàn. Việc hình thành quỹ đầu tư mạo hiểm quy mô lớn được xem là bước đi quan trọng nhằm củng cố hệ sinh thái đổi mới sáng tạo của thành phố, đồng thời giải quyết bài toán thiếu vốn cho các doanh nghiệp khởi nghiệp công nghệ.

Là trung tâm kinh tế lớn nhất cả nước, TP Hồ Chí Minh hiện thu hút gần 50% tổng số doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo tại Việt Nam. Thành phố cũng sở hữu nhiều trung tâm nghiên cứu, trường đại học, vườn ươm doanh nghiệp và khu công nghệ cao. Tuy nhiên, theo đánh giá của các chuyên gia, hệ sinh thái khởi nghiệp tại đây vẫn đối mặt với nhiều thách thức, đặc biệt là thiếu các quỹ đầu tư mạo hiểm nội địa có quy mô lớn và vận hành chuyên nghiệp theo cơ chế thị trường.

Hiện nay, phần lớn startup Việt Nam phải tìm kiếm nguồn vốn từ các quỹ đầu tư nước ngoài, trong khi các chương trình hỗ trợ từ ngân sách nhà nước vẫn mang tính hành chính, chưa phù hợp với đặc thù của hoạt động đầu tư mạo hiểm vốn chấp nhận mức độ rủi ro cao. Do đó, việc thành lập Quỹ đầu tư mạo hiểm TP Hồ Chí Minh được kỳ vọng sẽ tạo ra công cụ tài chính linh hoạt hơn để hỗ trợ các doanh nghiệp khởi nghiệp trong giai đoạn đầu và giai đoạn tăng trưởng.

Theo đề án, Quỹ đầu tư mạo hiểm TP Hồ Chí Minh sẽ hoạt động theo mô hình công ty cổ phần với sự kết hợp giữa nguồn lực nhà nước và vốn từ khu vực tư nhân. Mô hình này giúp tách bạch quyền sở hữu và quyền điều hành, bảo đảm quỹ vận hành theo nguyên tắc thị trường, minh bạch và không có sự can thiệp hành chính vào các quyết định đầu tư cụ thể.

Cơ cấu tổ chức của quỹ gồm Đại hội đồng cổ đông, Hội đồng quản trị, Ban kiểm soát, Ban điều hành và Hội đồng đầu tư độc lập. Ngoài ra, quỹ cũng có thể thuê các đơn vị quản lý quỹ hoặc tư vấn đầu tư chuyên nghiệp để triển khai hoạt động đầu tư nhằm nâng cao hiệu quả và tính chuyên nghiệp trong quản trị.

Theo định hướng phát triển, trong giai đoạn 2026 – 2035, quỹ dự kiến đầu tư từ 50 đến 150 doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo và doanh nghiệp khoa học – công nghệ. Đồng thời hỗ trợ thương mại hóa ít nhất 50 sản phẩm hoặc công nghệ mới, cũng như ươm tạo tối thiểu 5 doanh nghiệp công nghệ có quy mô lớn, đủ khả năng niêm yết trên thị trường chứng khoán hoặc tham gia các thương vụ mua bán – sáp nhập (M&A).

Một trong những mục tiêu quan trọng của quỹ là tạo cơ chế “vốn mồi” nhằm thu hút nguồn lực xã hội vào lĩnh vực khởi nghiệp. Theo đó, mỗi 1 đồng vốn nhà nước đầu tư dự kiến sẽ thu hút từ 2 đến 3 đồng vốn tư nhân, qua đó nâng tỷ lệ nguồn lực xã hội lên trên 60% tổng quy mô quỹ.

Hoạt động đầu tư của quỹ sẽ tập trung chủ yếu tại TP Hồ Chí Minh, nhưng cũng có thể xem xét đồng đầu tư với các quỹ trong nước vào các doanh nghiệp ở địa phương khác nếu các dự án có cam kết chuyển giao công nghệ, xây dựng trung tâm nghiên cứu – phát triển hoặc đóng góp trực tiếp vào chuỗi cung ứng và sự phát triển kinh tế – xã hội của thành phố.

Đối tượng nhận đầu tư từ quỹ bao gồm các doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo, doanh nghiệp khoa học và công nghệ, doanh nghiệp sản xuất sản phẩm công nghệ cao cũng như các dự án ươm tạo có nguyên mẫu sản phẩm hoặc sở hữu bằng sáng chế. Các lĩnh vực ưu tiên gồm công nghiệp công nghệ số như trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, blockchain; công nghiệp vi mạch bán dẫn; công nghệ sinh học và y tế kỹ thuật cao; công nghệ vật liệu mới, năng lượng tái tạo; cùng các lĩnh vực tự động hóa và robot.

Đáng chú ý, quỹ được thiết kế với nhiều cơ chế đột phá để phù hợp với đặc thù của đầu tư mạo hiểm. Trong đó, nguyên tắc “chấp nhận rủi ro có kiểm soát” được áp dụng thay cho cơ chế bảo toàn vốn cứng nhắc trước đây. Tổng mức tổn thất từ hoạt động đầu tư được phép không vượt quá 50% phần vốn nhà nước trong một chu kỳ đầu tư.

Bên cạnh đó, đội ngũ quản lý quỹ và người đại diện phần vốn nhà nước sẽ được miễn trừ trách nhiệm dân sự hoặc hành chính nếu tổn thất phát sinh do nguyên nhân khách quan và quá trình đầu tư đã tuân thủ đầy đủ quy trình, bảo đảm minh bạch và đúng quy định.

Theo kế hoạch, Công ty Cổ phần Quỹ đầu tư mạo hiểm TP Hồ Chí Minh dự kiến được thành lập trong năm 2026 với vốn điều lệ ban đầu khoảng 500 tỷ đồng. Trong đó ngân sách nhà nước góp 200 tỷ đồng, chiếm 40%, còn lại 300 tỷ đồng do các nhà đầu tư tư nhân góp vốn. Trong giai đoạn 2027 – 2035, quỹ sẽ tiếp tục tăng vốn điều lệ linh hoạt nhằm đạt quy mô tối thiểu 5.000 tỷ đồng vào năm 2035.

Hiện nhiều tập đoàn và quỹ đầu tư lớn đã cam kết tham gia cổ đông sáng lập của quỹ như Sovico, Vingroup, VinaCapital, Becamex IDC, VNG, CT Group, Hoa Sen, Lotte Ventures Vietnam và FPT. Sự tham gia của các doanh nghiệp lớn được kỳ vọng sẽ tăng cường nguồn lực tài chính, kinh nghiệm quản trị cũng như mạng lưới kết nối cho hệ sinh thái khởi nghiệp.

Với cơ chế vận hành theo nguyên tắc thị trường và sự kết hợp giữa nguồn lực nhà nước và khu vực tư nhân, Quỹ đầu tư mạo hiểm TP Hồ Chí Minh được kỳ vọng sẽ tạo cú hích mới cho hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo, đồng thời góp phần đưa thành phố trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo và đầu tư công nghệ của khu vực trong những năm tới.

Diệu Oanh