Nghiên cứu - Trao đổi
Kiểm soát lạm phát: Cần linh hoạt chính sách tài khóa - tiền tệ
Để đảm bảo kiểm soát lạm phát, thúc đẩy mục tiêu tăng trưởng trước biến động mạnh của thị trường, chuyên gia cho rằng, cần kết hợp linh hoạt chính sách tài khóa, chính sách tiền tệ.
Năm 2025 khép lại với chỉ số giá tiêu dùng (CPI) bình quân tăng 3,31% so với năm trước, thấp hơn mục tiêu Quốc hội đề ra. Kết quả này tạo dư địa quan trọng để bước vào năm 2026 trong thế chủ động hơn về kiểm soát lạm phát và điều hành giá. Nghị quyết 244/2025/QH15 của Quốc hội về kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm 2026 ban hành ngày 13/11/2025 xác định, tốc độ tăng CPI bình quân năm 2026 khoảng 4,5%.
Tuy nhiên, căng thẳng địa chính trị gia tăng tại Trung Đông - đặc biệt là các diễn biến chiến sự (Mỹ và Israel phát động chiến dịch tấn công Iran từ ngày 28/2) đang tạo ra những biến động mạnh đối với các thị trường, trong đó có thị trường năng lượng và chuỗi cung ứng toàn cầu, từ đó đặt ra không ít thách thức với bài toán kiểm soát lạm phát.
Đặc biệt, với một nền kinh tế có độ mở cao như Việt Nam, giá dầu thế giới tăng không chỉ tác động trực tiếp tới nhóm xăng dầu mà còn tác động cả đến chi phí vận tải, sản xuất và giá thành hàng hóa qua cơ chế truyền dẫn nhiều tầng, do đó, nếu kéo dài sẽ tác động tới CPI.
Chưa kể, căng thẳng tại Trung Đông cũng đặt ra rủi ro đối với các tuyến vận tải biển trọng yếu. Trong trường hợp một số hãng tàu điều chỉnh tuyến hoặc thu hẹp tần suất khai thác, giá cước container và phí bảo hiểm hàng hải có thể tăng trở lại, dẫn tới giá nhập khẩu nguyên vật liệu đầu vào có thể tăng mạnh, gây áp lực lạm phát nhập khẩu.
Theo các chuyên gia kinh tế, nếu giá dầu và chi phí logistics duy trì ở mức cao trong nhiều tháng, CPI có thể chịu tác động rõ nét. Vì vậy để đảm bảo kiểm soát lạm phát, thúc đẩy mục tiêu tăng trưởng trước biến động mạnh của thị trường, cần kết hợp linh hoạt chính sách tài khóa, chính sách tiền tệ.
Liên quan đến vấn đề này, thông tin với báo chí, TS Nguyễn Quốc Việt, chuyên gia chính sách công, Trường đại học Kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội nhận định, nếu xung đột ở Trung Đông tiếp tục kéo dài và lan rộng sẽ ảnh hưởng tiêu cực mục tiêu kiềm chế lạm phát, đến các động lực tăng trưởng của Việt Nam. Từ đó ảnh hưởng đến triển vọng tăng trưởng của nền kinh tế cũng như mục tiêu tăng trưởng 2 con số.
Theo vị chuyên gia này, trong dài hạn, cần tiếp tục củng cố nền tảng ổn định vĩ mô, hỗ trợ người dân và doanh nghiệp duy trì sản xuất, xây dựng các kịch bản ứng phó với vấn đề phát sinh mới như lạm phát, tỷ giá - những yếu tố chịu tác động trực tiếp từ diễn biến khó lường của tình hình thế giới. Đồng thời, cần có sự phối hợp hài hòa giữa chính sách tài khóa chính và chính sách tiền tệ nhằm kiểm soát lạm phát, hạn chế tác động tiêu cực từ cú sốc bên ngoài.
“Điểm mấu chốt là cần tiếp tục duy trì ổn định vĩ mô như một “bộ đệm” để bảo đảm sự vận hành ổn định của nền kinh tế trong giai đoạn biến động hiện nay”, vị chuyên gia này chia sẻ.
Đồng quan điểm, một số chuyên gia cũng cho hay, trong bối cảnh hiện nay, ngoài yếu tố giá xăng, dầu, cần theo dõi chặt chẽ các nhóm hàng hóa có khả năng tác động lớn tới lạm phát.
Cụ thể, một số mặt hàng nguyên liệu đầu vào quan trọng như: sắt thép, vật liệu xây dựng, phân bón, thức ăn chăn nuôi… nếu tăng giá mạnh sẽ làm tăng chi phí sản xuất của doanh nghiệp. Do đó, cơ quan quản lý cần theo dõi sát diễn biến giá cả để có biện pháp điều hành phù hợp, hạn chế các cú sốc giá có thể xảy ra.
Ngoài ra, với các mặt hàng thiết yếu, cơ quan quản lý cũng cần theo dõi sát diễn biến thị trường, kịp thời có biện pháp can thiệp khi cần thiết để ổn định thị trường.
Đặc biệt, cần tăng cường phối hợp giữa chính sách tiền tệ và chính sách tài khóa, bởi khi các chính sách này được điều hành đồng bộ, hiệu quả kiểm soát lạm phát sẽ cao hơn.
Còn theo chuyên gia kinh tế, PGS, TS Ngô Trí Long, thực tiễn điều hành giá của Việt Nam những năm qua cho thấy hiệu quả cao nhất luôn đến từ phối hợp nhiều công cụ cùng lúc, thay vì trông chờ vào một biện pháp đơn lẻ.
Khi thị trường năng lượng biến động, công cụ thuế giúp giảm áp lực đầu vào; Quỹ bình ổn giúp giảm sốc ngắn hạn; chính sách tiền tệ giữ ổn định tỷ giá, lãi suất và dòng tín dụng; còn chính sách tài khóa hỗ trợ đúng đối tượng, đúng thời điểm để không làm bật mạnh lạm phát. Tuy nhiên, đây là năm đầu tiên phấn đấu thực hiện mục tiêu tăng trưởng 2 con số, cho nên cần có thêm các giải pháp mới nhằm kiềm chế lạm phát và thúc đẩy tăng trưởng.
Theo đó, cần triển khai nhanh chính sách giảm thuế nhập khẩu xăng dầu đi cùng cơ chế giám sát để bảo đảm phần giảm thuế thật sự chuyển hóa thành tăng nguồn cung và giảm áp lực giá. Đồng thời xây dựng nguyên tắc công khai hơn về việc sử dụng Quỹ bình ổn giá xăng dầu trong trường hợp cần “xả quỹ”.
“Đặc biệt, có thể xem xét giãn thời điểm điều chỉnh một số giá, phí do Nhà nước quản lý nếu trùng với chu kỳ xăng dầu tăng mạnh, tránh cộng hưởng nhiều đợt tăng giá vào cùng một thời điểm”, vị chuyên gia này chia sẻ.