Tín dụng - Ngân hàng

Tuy nhiên, những diễn biến mới đang khiến rủi ro lạm phát tăng cao hơn, gây áp lực cho điều hành chính sách tiền tệ và cả tài khóa.

Năm 2026, lạm phát của Việt Nam chịu sự giằng co mạnh mẽ giữa các yếu tố đẩy và kéo.

Xây dựng kịch bản lạm phát cao

Nhìn vào kịch bản cao nhất mà Bộ Tài chính đưa ra là 4,6% (vượt mức mục tiêu 4,5% của Quốc hội), có thể thấy rủi ro lạm phát năm nay chủ yếu mang tính cơ cấu và chịu ảnh hưởng lớn từ chi phí đẩy. Trong đó, rủi ro nhập khẩu lạm phát vẫn hiện hữu. Sự biến động của tỷ giá và giá nguyên vật liệu nhập khẩu trên thị trường quốc tế trực tiếp làm tăng chi phí đầu vào của các doanh nghiệp sản xuất trong nước. Thêm vào đó, bối cảnh địa chính trị toàn cầu vẫn diễn biến phức tạp với các xung đột quân sự và cạnh tranh thương mại, đe dọa làm đứt gãy chuỗi cung ứng và đẩy giá năng lượng tăng vọt bất cứ lúc nào.

Đáng chú ý, xung đột địa chính Trung Đông không chỉ đẩy giá dầu tăng vọt, mà còn có nguy cơ làm thay đổi dòng chảy dầu, vận tải thương mại, và dòng vốn đầu tư trên toàn cầu. Nhiều quốc gia có thể sẽ đánh giá và điều chỉnh chính sách tiền tệ trước áp lực lạm phát, tăng trưởng lẫn bảo toàn an ninh tiền tệ quốc gia.

Bên cạnh đó, áp lực từ thị trường nội địa và lộ trình điều chỉnh giá do Nhà nước quản lý. Rủi ro lạm phát năm 2026 chịu sức ép đáng kể từ việc tính đúng, tính đủ chi phí vào các dịch vụ công. Cần lưu ý rằng biến động giá hàng hóa đang phụ thuộc không nhỏ vào giá dầu và các chuỗi cung ứng nguyên vật liệu khác. Trong khi đó, đầu tư công sẽ cần xem xét giá nguyên vật liệu xây dựng trong biến động xung đột địa chính trị mới.

Mặc dù cảnh báo lạm phát là rủi ro, nhưng Thống đốc Ngân hàng Nhà nước cũng dự báo lạm phát xoay quanh mức 4 ± 0,5%, cho thấy niềm tin vào các rào cản phòng ngự vĩ mô vẫn khá vững chắc.

Áp lực và “nghệ thuật” điều hành

Với phổ dự báo lạm phát rộng từ 3,6% đến 4,6%, không gian điều hành chính sách tiền tệ và tài khóa trong năm 2026 sẽ bị chi phối và thử thách rất lớn, đòi hỏi nghệ thuật "đi thăng bằng" của các nhà tạo lập chính sách.

Đối với chính sách tiền tệ, rủi ro lạm phát chực chờ ở kịch bản 4,1% - 4,6% sẽ khóa chặt không gian nới lỏng mạnh tay của Ngân hàng Nhà nước. TS Nguyễn Hoàng Hiệp, Chuyên gia kinh tế phân tích, áp lực tỷ giá và lạm phát chi phí đẩy buộc cơ quan điều hành phải giữ một nền lãi suất ở mức đủ hấp dẫn để ổn định giá trị VND, ngăn chặn dòng vốn tháo chạy, nhưng không được quá cao để bóp nghẹt đà tăng trưởng tín dụng. Do đó, chính sách tiền tệ năm 2026 sẽ phải mang tính "chủ động, linh hoạt" cao độ – cấp thanh khoản đúng điểm, trúng đích vào sản xuất kinh doanh thay vì nới lỏng diện rộng, đồng thời sử dụng các công cụ thị trường mở để trung hòa áp lực lạm phát cơ bản.

Đây cũng là yêu cầu đối với Ngân hàng Nhà nước đã được Thủ tướng đặt ra ngay từ đầu năm nay, với điều hành chính sách tiền tệ chủ động, linh hoạt, kịp thời, hiệu quả. Trong đó, lưu ý sử dụng các công cụ chính sách tiền tệ để điều hành mềm mại các chính sách về lãi suất phù hợp với diễn biễn tình hình kinh tế vĩ mô, quy mô nền kinh tế và yêu cầu phát triển của đất nước; ưu tiên lãi suất phù hợp cho các lĩnh vực cần thúc đẩy phát triển (như các động lực tăng trưởng kinh tế, doanh nghiệp nhỏ và vừa, doanh nghiệp công nghệ...).

Bài toán điều hành này cũng đang được các nhà điều hành ngày càng định hướng rõ với các yêu cầu về kiểm tín dụng vào bất động sản đầu cơ. TS. Cấn Văn Lực, thành viên Hội đồng Tư vấn chính sách của Thủ tướng, cho rằng định hướng này sẽ góp phần điều chỉnh chênh lệch cung cầu vốn tín dụng và định hướng phân bổ nguồn lực vốn vào các lĩnh vực sản xuất kinh doanh - nguyên nhân dẫn đến mặt bằng lãi suất tăng cao.

Tuy nhiên, ông Lực cũng cho rằng kiểm soát tín dụng sao cho không buông lỏng nhưng cũng không “quá tay” tránh đứt gãy. Điều này vẫn đòi hỏi “nghệ thuật” điều hành của cơ quan quản lý, đặc biệt trong việc phối hợp với chính sách tài khóa - "tấm khiên" chủ lực trong năm 2026.

Do dư địa của chính sách tiền tệ bị thu hẹp bởi rủi ro lạm phát và tỷ giá, chính sách tài khóa buộc phải “chia lửa”. Các biện pháp được Bộ Tài chính kiến nghị như tiếp tục duy trì các gói hỗ trợ giảm thuế, phí để hạ nhiệt chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm là cần thiết để triệt tiêu lạm phát từ gốc, đồng thời hỗ trợ tăng trưởng. Điều kiện cần thêm là việc điều hành giá các mặt hàng Nhà nước quản lý (điện, y tế, giáo dục) phải được phân bổ lộ trình cực kỳ khéo léo, tránh tăng giá dồn dập vào cùng một thời điểm hoặc vào những tháng có tính mùa vụ tiêu dùng cao để không tạo ra "lạm phát tâm lý".

“Khi giá cả không rơi vào vòng xoáy leo thang và tiền ra thị trường hiệu quả theo điều hướng dòng vốn phù hợp định hướng mục tiêu, điều này sẽ góp phần neo giữ CPI ở mức mục tiêu 4,5%, trong khi vẫn tối đa hóa được động lực tăng trưởng kinh tế với động lực tăng trưởng quan trọng nhất là doanh nghiệp”, ông Lực nhận định.

Lê Mỹ