Phân tích - Bình luận

Trong bối cảnh đó, Việt Nam cần tiếp tục điều hành giá chủ động, thận trọng; bảo đảm cân đối cung cầu; kiểm soát tốt tâm lý và kỳ vọng lạm phát để ổn định kinh tế vĩ mô.

“Biến số” giá năng lượng

Xung đột Trung Đông khiến giá dầu thế giới biến động khó lường, có thời điểm vượt 110 USD/thùng. Sau loạt phát biểu của Tổng thống Mỹ Donald Trump, giá dầu giảm xuống dưới 80 USD/thùng.

Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) đã chức một cuộc họp bất thường để thảo luận về khả năng giải phóng kho dự trữ khẩn cấp 1,2 tỷ thùng dầu. Theo Giám đốc điều hành IEA Fatih Birol, điều kiện thị trường dầu mỏ đã xấu đi trong những ngày gần đây, khi nhiều hoạt động sản xuất bị cắt giảm và việc vận chuyển dầu qua eo biển Hormuz gặp khó khăn. Điều này làm gia tăng rủi ro thiếu hụt nghiêm trọng nguồn cung trên thị trường dầu.

Giám đốc điều hành công ty dầu mỏ lớn nhất thế giới Aramco (Saudi Arabia), Amin Nasser, nhận định: “Mặc dù chúng ta đã từng đối mặt với những gián đoạn trong quá khứ, nhưng đây là cuộc khủng hoảng lớn nhất mà ngành công nghiệp dầu khí của khu vực từng phải đối mặt”.

Rapidan Energy đánh giá, xung đột Trung Đông đã tạo ra cú sốc nguồn cung nghiêm trọng chưa từng có đối với thị trường dầu mỏ toàn cầu. Nhiều tuyến vận chuyển quan trọng tại Trung Đông bị gián đoạn, làm dấy lên lo ngại về nguy cơ thiếu hụt năng lượng trong ngắn hạn, khiến giá dầu có thể sẽ còn leo thang hơn nữa. Trong bối cảnh đó, lãnh đạo nhiều tập đoàn dầu khí lớn cảnh báo thị trường dầu mỏ có thể bước vào giai đoạn biến động mạnh nếu xung đột còn tiếp diễn.

Các quốc gia chủ chốt trong nhóm OPEC cũng bắt đầu có động thái thận trọng khi căng thẳng leo thang tại Trung Đông. Iraq và Kuwait đã tạm thời cắt giảm hoặc ngừng một phần hoạt động sản xuất dầu thô. Nếu tình trạng gián đoạn nguồn cung dầu kéo dài, những nước xuất khẩu dầu lớn khác như UAE và Saudi Arabia cũng có thể chịu tác động đáng kể.

Vận dụng đa công cụ

Kinh tế Việt Nam có độ mở lớn, nên giá dầu thế giới tăng mạnh không chỉ tác động trực tiếp tới nhóm xăng dầu mà cả chi phí vận tải, sản xuất và giá hàng hóa, qua đó sẽ đẩy CPI tăng cao. Bên cạnh đó, xung đột Trung Đông có thể khiến nhiều hãng tàu điều chỉnh tuyến hoặc thu hẹp hoạt động, khiến giá cước container và phí bảo hiểm hàng hải tăng mạnh. Điều này sẽ khiến giá nhập khẩu nguyên vật liệu đầu vào tăng mạnh, gây áp lực lạm phát.

PGS TS Ngô Trí Long, Chuyên gia kinh tế, từng đưa ra 3 kịch bản lạm phát năm 2026: kịch bản thuận lợi từ 3 - 3,4%; kịch bản cơ sở 3,5 - 4%; kịch bản rủi ro cao 4,2 - 4,8%. Trong khi đó, các tổ chức quốc tế dự báo lạm phát bình quân của Việt Nam năm 2026 tăng 3,2 - 4%. Tuy nhiên, giá dầu thế giới tăng mạnh có nguy cơ khiến lạm phát tăng cao hơn.

Khi giá dầu quốc tế leo thang, giá xăng dầu ở Việt Nam đã tăng mạnh qua 2 phiên điều chỉnh gần đây. Điều đó khiến chi phí logistics, nguyên liệu đầu vào cho sản xuất, giá cả tiêu dùng trong nước “rục rịch” biến động. Đây là yếu tố tác động trực tiếp đến CPI.

Tuy nhiên, Chính phủ và các Bộ, ngành có liên quan đã phản ứng rất linh hoạt trước tình hình giá dầu tăng mạnh. Tổ công tác đảm bảo an ninh năng lượng đã gấp rút triển khai công cụ tài chính liên quan đến biểu thuế xuất khẩu, biểu thuế nhập khẩu ưu đãi, danh mục hàng hóa và mức thuế tuyệt đối, thuế hỗn hợp, thuế nhập khẩu ngoài hạn ngạch thuế quan.

Việc sử dụng đúng và đủ các công cụ, như quỹ bình ổn giúp giảm sốc ngắn hạn; chính sách tiền tệ giữ ổn định tỷ giá, lãi suất và dòng tín dụng; chính sách tài khóa hỗ trợ đúng đối tượng, đúng thời điểm sẽ góp phần kiềm chế lạm phát.

Theo PGS TS Ngô Trí Long, việc giảm thuế nhập khẩu xăng dầu xuống 0% trong bối cảnh hiện nay là biện pháp phòng ngừa lạm phát từ gốc. Khi doanh nghiệp có thể linh hoạt nhập khẩu từ nhiều nguồn, nguồn cung thị trường được bổ sung, tạo “lớp đệm” chống sốc và hạn chế nguy cơ giá bán lẻ tăng mạnh hoặc tăng do tâm lý.
Bên cạnh đó, các Bộ, ngành liên quan cần điều hành giá các mặt hàng, dịch vụ do Nhà nước quản lý thận trọng theo lộ trình, nhất là các lĩnh vực như giáo dục, y tế, điện sinh hoạt, hạn chế cú sốc giá và tác động lan tỏa để góp phần kiềm chế lạm phát, ổn định kinh tế vĩ mô.

Trong bối cảnh xung đột Trung Đông còn diễn biến phức tạp và kéo dài, nhiều chuyên gia cho rằng, các doanh nghiệp cần đa dạng nguồn cung ứng hàng hóa và tìm kiếm các thị trường khác có nguồn cầu tương tự để giảm thiểu ảnh hưởng khi hoạt động xuất khẩu gặp khó khăn. Đặc biệt, khi đàm phán, ký kết các hợp đồng mua bán, cần chú trọng tới hợp đồng về logistics, giao hàng và bảo hiểm nhằm bảo vệ doanh nghiệp trước rủi ro. Ngoài ra, các doanh nghiệp có thể xem xét thay đổi điều kiện thương mại từ giá CIF sang giá FOB để chuyển rủi ro và trách nhiệm vận tải quốc tế cho đối tác nước ngoài ngay khi hàng hóa được vận chuyển lên tàu tại cảng đi...

Bích Ngọc