24h

Thời gian qua, tình trạng khai thác vượt ranh giới, vượt công suất, kê khai sản lượng không trung thực… vẫn diễn ra ở nhiều địa phương.

Trong bối cảnh đó, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang đề xuất với Chính phủ nhiều giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực này.

Theo báo cáo của bộ, năm 2024 Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã triển khai 4 cuộc kiểm tra hoạt động thăm dò, khai thác khoáng sản tại một số địa phương. Qua kiểm tra, cơ quan chức năng ban hành 29 quyết định xử phạt với tổng số tiền gần 8 tỉ đồng.

Trong năm 2025, Bộ Nông nghiệp và Môi trường tiếp tục thực hiện một cuộc hậu kiểm kết luận thanh tra về khoáng sản đối với một số đơn vị thuộc Tập đoàn Công nghiệp Than – Khoáng sản Việt Nam.

Ở cấp địa phương, các cơ quan chức năng đã tổ chức 242 đoàn thanh tra, kiểm tra đối với 447 tổ chức, cá nhân hoạt động trong lĩnh vực khoáng sản. Qua kiểm tra, 148 tổ chức, cá nhân bị xử phạt vi phạm hành chính với tổng số tiền hơn 20 tỉ đồng.

Không chỉ các cơ quan quản lý dân sự, lực lượng Bộ đội Biên phòng cũng phát hiện và xử lý nhiều vụ việc liên quan đến khoáng sản. Theo thống kê, lực lượng này đã chủ trì phát hiện, xử lý 163 vụ với 243 đối tượng; tạm giữ hơn 10.305 tấn than, 17.354 m³ cát, hơn 168 tấn đồng, hơn 46 tấn tinh quặng kim loại cùng nhiều tang vật khác, tổng trị giá gần 60 tỉ đồng.

Từ thực tế kiểm tra và xử lý vi phạm, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết nhiều tổ chức, cá nhân vẫn vi phạm ở một số nội dung phổ biến như cắm mốc giới khai thác chưa đầy đủ, khai thác vượt ra ngoài ranh giới khu vực được phép hoặc khai thác khoáng sản đi kèm khi chưa được cơ quan có thẩm quyền cho phép.

Bên cạnh đó, một số đơn vị còn vi phạm các quy định về nghĩa vụ tài chính như không nộp tiền cấp quyền khai thác khoáng sản hoặc không lắp đặt trạm cân tại vị trí đưa khoáng sản nguyên khai ra khỏi khu vực khai thác. Việc thống kê, kiểm kê trữ lượng còn lại cũng chưa đầy đủ thông tin, số liệu theo quy định.

Theo Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Đặng Ngọc Điệp, một trong những khó khăn lớn hiện nay là việc xác định số lợi bất hợp pháp thu được từ hoạt động khai thác khoáng sản trái phép, đặc biệt trong các trường hợp khoáng sản đã bị tiêu thụ hoặc tẩu tán.

Khó khăn xuất phát từ việc chưa có hướng dẫn pháp lý cụ thể. Bên cạnh đó, khối lượng khoáng sản đã bị tiêu thụ hoặc tẩu tán rất khó xác định chính xác. Hành vi vi phạm thường kéo dài nhiều năm trong khi đơn giá khoáng sản có sự biến động lớn theo từng thời điểm. Đồng thời, việc xác định các chi phí trực tiếp liên quan để tính toán số lợi bất hợp pháp cũng còn nhiều vướng mắc.

Từ những bất cập đó, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho rằng cần hoàn thiện quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực khoáng sản nhằm tạo cơ sở pháp lý rõ ràng và minh bạch hơn cho công tác quản lý.

Theo đề xuất của bộ, thời gian tới sẽ nâng cao mức tiền xử phạt đối với một số hành vi có nguy cơ gây ảnh hưởng lớn đến tài nguyên và môi trường như khai thác không đúng thiết kế mỏ, khai thác ra ngoài ranh giới được cấp phép hoặc kê khai, báo cáo sản lượng không trung thực. Đây là những hành vi không chỉ gây thất thoát tài nguyên mà còn tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn trong khai thác và tác động tiêu cực đến môi trường.

Cùng với đó, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng đề xuất hạn chế áp dụng hình thức tước quyền sử dụng giấy phép như một biện pháp xử phạt bổ sung trong nhiều trường hợp, do thực tế phát sinh không ít vướng mắc liên quan đến nghĩa vụ của doanh nghiệp trong giấy phép khai thác cũng như việc một số quyền khai thác khoáng sản đã được thế chấp tại ngân hàng.

Thay cho biện pháp này, bộ đề xuất áp dụng hình thức đình chỉ hoạt động có thời hạn đối với các hành vi vi phạm nghiêm trọng. Tuy nhiên, việc đình chỉ hoạt động khai thác cũng chỉ nên áp dụng đối với các trường hợp vi phạm lớn, đặc biệt là các vi phạm liên quan đến nghĩa vụ tài chính, an toàn lao động, môi trường hoặc các trường hợp tái phạm.

Một nội dung đáng chú ý khác là đề xuất về cách xác định số lợi bất hợp pháp do vi phạm mà có. Bộ Nông nghiệp và Môi trường đưa ra phương án không trừ các chi phí vật tư trực tiếp, nhân công trực tiếp, khấu hao tài sản cố định, chi phí sản xuất chung hay chi phí quản lý khi xác định số lợi bất hợp pháp, chỉ trừ các khoản chi phí đã nộp vào ngân sách nhà nước.

Theo bộ, cách tính này sẽ giúp việc xác định số lợi bất hợp pháp đơn giản hơn, giảm bớt tranh cãi trong thực tiễn và tăng tính răn đe đối với các hành vi vi phạm.

Việc đề xuất tăng chế tài trong lĩnh vực khoáng sản không chỉ nhằm tăng tiền phạt đơn thuần mà hướng tới xây dựng cơ chế xử lý đủ sức răn đe trước các hành vi khai thác trái phép, gây thất thoát tài nguyên và tác động đến môi trường. Khi hoạt động khai thác khoáng sản liên quan trực tiếp đến tài nguyên quốc gia và tài sản công, việc siết chặt kỷ cương quản lý bằng các chế tài mạnh hơn là yêu cầu cần thiết.

Nguyễn Giang