Chuyên đề

LTS: Trong bối cảnh quốc tế nhiều biến động, kỳ vọng tăng trưởng hai chữ số của Việt Nam đặt ra áp lực lớn đối với điều hành vĩ mô, cải cách thể chế và huy động nguồn lực.

Theo ông Brian Lee Shun Rong, Chuyên gia Kinh tế tập đoàn Maybank (MIBG) tại Malaysia, với các diễn biến mới và đà tăng trưởng 2 tháng đầu năm 2026, Maybank giữ nguyên dự báo tăng trưởng GDP của Việt Nam năm nay tiếp tục tích cực +7,6%, dựa trên kịch bản cơ sở rằng xung đột ở vùng Vịnh kéo dài khoảng một đến hai tháng. “Chúng tôi dự báo tăng trưởng GDP quý 1 sẽ giảm nhẹ xuống khoảng +7,7% (so với 8,5% trong quý 4)”, ông cho biết thêm. Theo đó, chuyên gia cho rằng có một số điểm về vĩ mô và chính sách cần lưu ý để đảm bảo tăng trưởng GDP tiếp tục tích cực.

Áp lực chi phí tăng cao

Trước hết là yếu tố về chi phí. Với rủi ro từ xung đột ở Trung Đông, xung đột kéo dài có thể đẩy lạm phát vượt mức 5% và làm giảm tăng trưởng GDP xuống 5,5%-6%. Định chế tài chính hàng đầu khu vực châu Á cũng nâng dự báo lạm phát toàn phần trung bình của Việt Nam lên mức 4,1% vào năm 2026 (từ mức 3,7%). Quan điểm là giá dầu khó có khả năng quay trở lại hoàn toàn mức trước xung đột ngay cả khi có lệnh ngừng bắn, do cơ sở hạ tầng bị phá hủy và sự gián đoạn vận chuyển dai dẳng ở Eo biển Hormuz.

Theo chuyên gia, giao thông vận tải chiếm 10% rổ tính CPI, trong đó xăng dầu chiếm khoảng 4% tổng CPI. Một cuộc xung đột kéo dài đẩy giá dầu thô lên 100 USD/thùng trong phần còn lại của năm có nguy cơ đẩy lạm phát toàn phần vượt mức +5,5% cho cả năm. Việc giá năng lượng duy trì đà tăng sẽ đẩy chi phí vận tải, tiện ích, phân bón và thực phẩm lên cao.

Với việc các tuyến vận chuyển qua Eo biển Hormuz bị hạn chế và khả năng các quốc gia kiềm chế xuất khẩu để ưu tiên cho nhu cầu trong nước, nguồn cung dầu có thể bị gián đoạn. Việt Nam là một nước nhập khẩu ròng dầu và khí đốt, với thâm hụt thương mại năng lượng ròng (bao gồm dầu thô, dầu mỏ và khí đốt) lên tới mức đáng kể là -3,2% GDP vào năm 2025. Trung Đông, đặc biệt là Kuwait, chiếm khoảng 88% lượng dầu thô nhập khẩu của Việt Nam.

Nền kinh tế sẽ phải chịu tác động kép từ chi phí cao hơn và nhu cầu yếu hơn trong trường hợp xung đột Trung Đông kéo dài và lan rộng. Điều này kéo theo những rủi ro suy giảm đối với tăng trưởng GDP, có thể chậm lại ở mức khoảng 5,5%-6%. Hóa đơn nhập khẩu nhiên liệu tăng vọt sẽ đè nặng lên chi phí kho vận và sản xuất, giáng đòn vào các công ty địa phương và tâm lý kinh doanh. Các áp lực chi phí khác sẽ phát sinh từ việc các tuyến thương mại Trung Đông bị gián đoạn, bao gồm chi phí bảo hiểm hàng hải tăng và thời gian giao hàng kéo dài hơn, ông Brian Lee Shun Rong phân tích.

“Nhóm kinh tế toàn cầu của chúng tôi ước tính rằng giá dầu thô duy trì mức tăng 10% sẽ cắt giảm tăng trưởng GDP toàn cầu đi 0,2 điểm phần trăm, điều này sẽ đè nặng lên xuất khẩu và FDI. Trong một môi trường chi phí vận chuyển tăng cao, các trung tâm nhu cầu chính như Mỹ (chiếm 32% lượng xuất khẩu) và EU (chiếm 11,9% lượng xuất khẩu) có thể ưu ái các nhà xuất khẩu ở khoảng cách gần hơn so với Việt Nam, chẳng hạn như Mexico hoặc Đông Âu. Một kênh tác động khác sẽ là thông qua cú sốc về chi phí sinh hoạt, điều này sẽ ảnh hưởng đến việc tiêu dùng nội địa vốn đã và đang thận trọng. Lượng khách du lịch đến, đặc biệt là từ châu Âu và Trung Đông, sẽ bị ảnh hưởng bởi việc không phận Trung Đông bị đóng cửa kéo dài và giá vé máy bay cao trên các tuyến đường này. Mặc dù vậy, các thị trường du khách của Việt Nam tương đối đa dạng. Khách đến từ châu Âu (không bao gồm Nga) chiếm khoảng 9,8% tổng lượng du khách vào năm 2025, trong khi khách đến từ Trung Đông chiếm chưa đến 5,8%”, ông nói thêm.

Kỳ vọng giữ ổn định lãi suất, tỷ giá

Xung đột tại khu vực Trung Đông đã và đang làm lu mờ tác động của việc miễn trừ thuế quan tạm thời từ việc bãi bỏ các mức thuế đối ứng dựa trên IEEPA của ông Trump. Thuế suất hiệu dụng của Mỹ áp dụng đối với Việt Nam ước tính đã giảm -2,1 điểm phần trăm với mức thuế toàn cầu 15% theo Mục 122 mới. Đáng chú ý là số phận mức thuế 40% của ông Trump đối với các hàng hóa bị coi là chuyển tải bất hợp pháp vẫn chưa chắc chắn, và không được đề cập đến trong khuôn khổ thuế quan Mục 122, ông nhấn mạnh.

Bên cạnh đó là yếu tố lãi suất và tỷ giá. “Kịch bản cơ sở của chúng tôi vẫn là việc Ngân hàng Nhà nước (SBV) sẽ duy trì lãi suất chính sách tiền tệ điều hành, tức trần lãi suất tiền gửi kỳ hạn dưới 6 tháng trong năm 2026. Với việc đồng tiền mất giá và áp lực lạm phát gia tăng trong trường hợp xung đột Trung Đông kéo dài, rủi ro đang nghiêng về hướng thắt chặt chính sách tiền tệ và lãi suất tiền gửi/cho vay của các ngân hàng sẽ cao hơn. Đồng Việt Nam đã mất giá -0,6% so với đồng đô la Mỹ kể từ khi các cuộc tấn công vào Iran bắt đầu”, chuyên gia lưu ý.

Từ góc độ doanh nghiệp, ông Ngô Quang Phục - Phó Chủ tịch Hội Doanh nhân Sài Gòn, Tổng Giám đốc Nha khoa Việt Mỹ chia sẻ, thực tế kinh doanh hiện nay đang đối mặt với những thách thức rất lớn từ tình hình địa chính trị thế giới. Những xung đột này gây rủi ro về an ninh và tác động tiêu cực đến kinh tế toàn cầu, thể hiện rõ qua sự hoảng loạn của thị trường chứng khoán thời gian qua.

Theo ông Phục, tại Việt Nam, các doanh nghiệp đang phải gồng mình chống chịu trước áp lực kép. Giá xăng dầu tăng cao gây ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí vận tải và logistics, buộc doanh nghiệp phải tìm giải pháp ứng phó để giảm thiểu tác động đến khách hàng. Đáng lo ngại là nguồn dự trữ xăng dầu trong nước còn hạn chế, đa phần phụ thuộc vào việc nhập khẩu dầu thô để lọc hoặc nhập xăng dầu thành phẩm, dẫn đến sự thiếu tự chủ về năng lượng. Ông kỳ vọng các chính sách hỗ trợ ổn định thị trường năng lượng với mức chi phí phù hợp gần đây của Chính phủ sẽ tiếp tục được giữ nguyên, giúp doanh nghiệp yên tâm sản xuất kinh doanh.

Bên cạnh đó, ông Phục nhấn mạnh về tình hình lãi suất neo ở mức cao từ cuối năm 2025 đến nay đã tác động trực tiếp đến chi phí vận hành của doanh nghiệp và kế hoạch tài chính của người dân. Nhiều đơn vị đã phải đóng cửa hoặc phá sản do không chịu nổi áp lực về vốn và thị trường khó khăn. “Chúng tôi kỳ vọng Chính phủ sẽ có những giải pháp tối ưu về thể chế, điều hành linh hoạt chính sách tiền tệ và giảm lãi suất để hỗ trợ doanh nghiệp vượt qua giai đoạn này”, Phó Chủ tịch Hội Doanh nhân Sài Gòn bày tỏ.

Lê Mỹ