Doanh nghiệp
Xuất khẩu tôm cải thiện, áp lực từ thị trường Hoa Kỳ vẫn lớn
Chuyên gia của VASEP nhận định, xuất khẩu tôm tháng 3/2026 có thể phục hồi tốt hơn về nhịp giao dịch. Tuy nhiên, dư địa tăng mạnh sẽ không dễ, bởi thị trường Hoa Kỳ vẫn chịu nhiều sức ép.
Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất nhập khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), trong tháng 2/2026, xuất khẩu tôm của Việt Nam đạt gần 310 triệu USD, tăng 17% so với cùng kỳ năm ngoái. Lũy kế 2 tháng đầu năm, kim ngạch xuất khẩu tôm đạt 690 triệu USD, tăng 20% so với cùng kỳ.
Về thị trường, Trung Quốc tiếp tục là đầu kéo lớn nhất của xuất khẩu tôm Việt Nam. Riêng tháng 2, kim ngạch sang thị trường này đạt 168 triệu USD, tăng 131% so với cùng kỳ; lũy kế 2 tháng đạt 298 triệu USD, tăng 61%. Tính cả Trung Quốc và Hồng Kông, kim ngạch 2 tháng đạt 309 triệu USD, tăng 58%, chiếm tới 45% tổng xuất khẩu tôm của cả nước.
Ngược lại, thị trường Hoa Kỳ giảm mạnh trong tháng 2, khi kim ngạch xuất khẩu tôm sang Hoa Kỳ chỉ đạt 16 triệu USD, giảm 61% so với cùng kỳ; lũy kế 2 tháng đạt gần 60 triệu USD, giảm 22%. Nhật Bản đạt 25 triệu USD trong tháng 2, giảm 28%; lũy kế 2 tháng đạt 70 triệu USD, tăng nhẹ 1%. Hàn Quốc đạt 14 triệu USD trong tháng 2, giảm 42%; lũy kế 2 tháng còn 41 triệu USD, giảm 14%. Trong khi đó, EU vẫn là điểm sáng tương đối ổn định với kim ngạch tháng 2 đạt 30 triệu USD, tăng 18%; lũy kế 2 tháng đạt 77 triệu USD, tăng 28%.
Theo VASEP, điểm đáng chú ý nhất trong cơ cấu sản phẩm 2 tháng đầu năm nay là sự bứt phá của nhóm tôm hùm. Cụ thể, tổng kim ngạch xuất khẩu tôm hùm các loại đạt 259 triệu USD trong 2 tháng đầu năm, tăng 65% so với cùng kỳ năm trước. Trong đó, tôm hùm xanh đạt 206 triệu USD, tăng 32% so với cùng kỳ năm trước. Tôm hùm bông đạt gần 1,3 triệu USD, tăng 43%. Tôm hùm các loại khác đạt 52 triệu USD, tăng 6.138%.
Trong khi đó, tôm chân trắng vẫn là mặt hàng chủ lực với 341,5 triệu USD, chiếm 49,5% tổng kim ngạch xuất khẩu tôm, tăng chỉ 4,5%. Tôm sú đạt 44,6 triệu USD, tăng 13%. Như vậy, tăng trưởng chung gần 20% của toàn ngành tôm đầu năm 2026 không còn đến chủ yếu từ tôm chân trắng như thông lệ, mà có sự đóng góp rất đáng kể từ nhóm tôm hùm và các sản phẩm tôm loại khác như tôm càng (+142%), tôm càng xanh (+199%), tôm văn (+466%).
“Sự tăng mạnh của tôm hùm cũng giúp lý giải vì sao thị trường Trung Quốc tăng đột biến. Đây là thị trường tiêu thụ lớn đối với các sản phẩm tươi sống, giá trị cao, đặc biệt trong giai đoạn trước và sau Tết Nguyên đán. Trong bối cảnh nhu cầu tại thị trường này phục hồi tốt, nhóm tôm hùm đang nổi lên như một động lực tăng trưởng mới, bổ sung cho vai trò truyền thống của tôm chân trắng”, bà Kim Thu, Chuyên gia thị trường Tôm của VASEP đánh giá.
Cũng theo chuyên gia của VASEP, diễn biến tại Hoa Kỳ đang là yếu tố gây áp lực lớn nhất đối với xuất khẩu tôm Việt Nam. Yếu tố tác động trực tiếp đầu tiên là kết quả cuối cùng của kỳ rà soát hành chính lần thứ 19 đối với tôm nước ấm đông lạnh Việt Nam. Theo công bố chính thức của Bộ Thương mại Hoa Kỳ, hai bị đơn bắt buộc bị áp biên độ 25,76%, trong khi 22 doanh nghiệp được hưởng mức thuế suất riêng rẽ là 4,58%. Mức thuế này không chỉ gia tăng rủi ro chi phí mà còn khiến nhà nhập khẩu Hoa Kỳ thận trọng hơn trong chốt đơn hàng mới.
Yếu tố thứ hai là chính sách thuế nhập khẩu bổ sung 10% mà Nhà Trắng công bố ngày 20/2/2026 theo Section 122, áp dụng trong thời hạn 150 ngày. Do chính sách này chỉ có hiệu lực từ ngày 24/2, tác động đến kim ngạch tháng 2 chưa phản ánh đầy đủ, nhưng ảnh hưởng đến tâm lý giao dịch và đàm phán giả đã bắt đầu xuất hiện. Với mặt hàng tôm vốn nhạy cảm về giá, bất kỳ khoản thuế bổ sung nào cũng có thể làm giảm sức cạnh tranh của doanh nghiệp xuất khẩu trong ngắn hạn.
Bên cạnh thuế quan, thị trường Hoa Kỳ còn đang siết chặt kiểm soát kỹ thuật đối với thủy sản nhập khẩu. Các yêu cầu liên quan đến kháng sinh, HACCP, truy xuất nguồn gốc và cơ chế cảnh báo nhập khẩu tiếp tục được tăng cường từ đầu tháng 3. Ngoài ra, rủi ro logistics từ căng thẳng tại Trung Đông vẫn là yếu tố cần theo dõi…
Đánh giá về triển vọng của ngành tôm trong tháng 3, bà Kim Thu cho rằng, bức tranh 2 tháng đầu năm 2026 cho thấy xuất khẩu tôm Việt Nam vẫn đang giữ được đà tăng, nhưng cấu trúc tăng trường đã có nhiều thay đổi. Trung Quốc đang là thị trường dẫn dắt rõ nhất, EU giữ nhịp tích cực, còn Hoa Kỳ là điểm nghẽn lớn nhất. Ở góc độ sản phẩm, tôm hùm đã nổi lên như nhân tố tăng trưởng đặc biệt quan trọng, trong khi tôm chân trắng vẫn giữ vai trò nền tảng nhưng không còn là động lực duy nhất.
Bước sang tháng 3, chuyên gia của VASEP nhận định, khi hoạt động sản xuất và giao hàng trở lại bình thường sau kỳ nghỉ Tết, xuất khẩu tôm có thể phục hồi tốt hơn về nhịp giao dịch. Tuy nhiên, dư địa tăng mạnh sẽ không dễ, bởi thị trường Hoa Kỳ vẫn chịu sức ép từ thuế chống bán phá giá, thuế nhập khẩu bổ sung và các yêu cầu kiểm soát kỹ thuật ngày càng chặt chẽ.
“Trong bối cảnh đó, khả năng duy trì tăng trưởng của ngành tôm sẽ phụ thuộc nhiều vào việc tận dụng tốt nhu cầu tại Trung Quốc, giữ ổn định thị phần tại EU, đồng thời phát huy lợi thế của nhóm sản phẩm giá trị gia tăng, nhóm sản phẩm giá trị cao như tôm hùm trong cơ cấu xuất khẩu”, bà Kim Thu nhận định.