Nghiên cứu - Trao đổi

Chính phủ đã ban hành Nghị quyết số 18/NQ-CP ngày 29/01/2026 về Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Công chứng (Dự thảo). Theo Bộ Tư pháp, việc xây dựng dự án luật nhằm thể chế hóa kịp thời các chủ trương của Đảng, Nhà nước về tổ chức mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, đồng thời tạo thuận lợi hơn cho người dân và doanh nghiệp trong thực hiện thủ tục công chứng.

Một trong những trọng tâm của lần sửa đổi này là thúc đẩy xây dựng, khai thác và sử dụng dữ liệu phục vụ chuyển đổi số toàn diện. Mục tiêu đặt ra là hình thành hệ thống cơ sở dữ liệu dùng chung, liên thông từ trung ương đến địa phương, qua đó bảo đảm quá trình giải quyết thủ tục được thông suốt, nhanh chóng, minh bạch, đồng thời cắt giảm tối đa chi phí tuân thủ, tạo thuận lợi cao nhất cho người dân, doanh nghiệp.

Việc xây dựng Luật sửa đổi được thực hiện trên quan điểm tiếp tục thể chế hóa kịp thời, đầy đủ các quan điểm, đường lối, chủ trương, chính sách pháp luật của Đảng và Nhà nước về hoạt động bổ trợ tư pháp; cơ bản kế thừa chính sách, mục tiêu và định hướng xây dựng đã được Quốc hội khóa XV thông qua đối với Luật Công chứng năm 2024; tập trung sửa đổi, bổ sung, thay thế một số quy định về đơn vị hành chính cấp huyện, phân cấp, phân quyền trong quản lý nhà nước về công chứng; đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số trong lĩnh vực công chứng; bảo đảm sự đồng bộ, thống nhất với các luật và quy định pháp luật có liên quan, đồng thời có tính dự báo đối với sự phát triển của hoạt động công chứng trong thời gian tới.

Đánh giá cao nội dung Dự thảo, bà Nguyễn Thị Thơ, Phó Chủ tịch điều hành Hiệp hội công chứng viên Việt Nam cho biết, điểm đáng chú ý là quy định cho phép công chứng viên khai thác thông tin từ cơ sở dữ liệu quốc gia và các cơ sở dữ liệu đã được công bố để giải quyết hồ sơ yêu cầu công chứng. Điều này đồng nghĩa với việc trong nhiều trường hợp sẽ không còn yêu cầu xuất trình bản chính để đối chiếu.

Theo bà Thơ, đây không phải là hướng đi hoàn toàn mới mà đã được đặt nền móng trong nhiều quy định pháp luật gần đây, như Luật Dữ liệu 2024 và các văn bản hướng dẫn, theo đó cơ quan giải quyết thủ tục hành chính có thể tra cứu dữ liệu để thay thế việc yêu cầu người dân cung cấp giấy tờ.

Việc sử dụng khái niệm “bản giấy” cũng được nhìn nhận theo hướng linh hoạt, trong bối cảnh các cơ sở dữ liệu có thể tiến tới lưu trữ bản chính dưới dạng điện tử. Việc phân biệt rõ hai khái niệm này giúp chúng ta sử dụng từ 'bản giấy' một cách chính xác nhất. Do đó, đề xuất đưa nội dung này vào Luật Công chứng là hết sức cấp thiết, bởi thủ tục công chứng đòi hỏi kỹ thuật chuyên môn rất sâu. Những căn cứ này sẽ giúp gia cố thêm cơ sở pháp lý để công chứng viên tác nghiệp an toàn và hiệu quả trong giai đoạn hiện

Tuy nhiên, chuyên gia này cũng lưu ý rằng, việc thay thế bản giấy bằng dữ liệu số là một bài toán hai chiều. Ở phía người dân, doanh nghiệp nếu dữ liệu bảo đảm “đúng, đủ, sạch, sống” và được kết nối liên thông, việc không phải xuất trình giấy tờ sẽ giúp giảm đáng kể chi phí, thời gian, đồng thời hạn chế rủi ro thất lạc, giả mạo.

Ở chiều ngược lại, yêu cầu đặt ra đối với các cơ quan quản lý và đơn vị liên quan là phải thừa nhận và sử dụng các kết quả công chứng điện tử. Khi đó, các văn bản công chứng, bản sao chứng thực điện tử cần được các cơ quan, tổ chức khác chấp nhận và khai thác thông qua hệ thống dữ liệu, thay vì yêu cầu bản giấy như hiện nay.

Đồng quan điểm, nhiều ý kiến cho rằng, để các quy định đi vào thực tiễn, cần sớm hoàn thiện hạ tầng dữ liệu, bảo đảm khả năng kết nối, chia sẻ thông tin giữa các bộ, ngành, địa phương. Đồng thời, cần có cơ chế pháp lý rõ ràng về giá trị pháp lý của dữ liệu điện tử và trách nhiệm của các bên trong khai thác, sử dụng.

Việc sửa đổi Luật Công chứng lần này không chỉ nhằm tháo gỡ vướng mắc về thủ tục, mà còn mở đường cho việc hình thành một “hệ sinh thái công chứng số” hiện đại, minh bạch, nơi dữ liệu trở thành nền tảng, thay thế dần phương thức quản lý truyền thống dựa trên giấy tờ.

Yến Nhung