Chuyên đề
Chiến sự và đầu tư: Khi bài toán không còn là lợi nhuận
Trọng tâm của đầu tư trong giai đoạn hiện tại không còn là tối đa hóa lợi nhuận, mà là kiểm soát rủi ro – yếu tố mang tính quyết định trong giai đoạn “sau” của chu kỳ...
Định vị chu kỳ: Điều nhà đầu tư dễ bỏ qua nhất
Một trong những sai lầm phổ biến nhất của nhà đầu tư là phản ứng với sự kiện mà không đặt nó vào đúng bối cảnh của chu kỳ tài sản. Thực tế, từ năm 2026, thị trường đã bước sang giai đoạn “sau” của chu kỳ tăng giá – một giai đoạn có bản chất rất khác so với các năm trước đó.
Chu kỳ tăng giá mới của các tài sản khởi đầu từ 2023 và có tốc độ tăng giá nhanh chóng từ giữa 2024 đến cuối 2025. Giai đoạn “đầu” này chứng kiến các tài sản tăng nhanh chóng với vàng, chứng khoán hay chung cư sơ cấp tại hai thành phố lớn tăng lần lượng là 129%, 77%, 71%. Điều này giúp những người nắm giữ các tài sản này trở nên giàu lên tương đối với tăng trưởng chung.
Tuy nhiên, từ đầu 2026 và từ trước khi các biến động địa chính trị gần đây xảy ra, xu hướng này không còn đạt được sự ủng hộ của tốc độ tăng trưởng cung tiền. Sau khi đạt mức tăng kỷ lục khoảng 12% toàn cầu hay tín dụng tăng hơn 19% trong nước năm 2025, đà mở rộng này được dự phóng giảm rõ rệt từ năm nay. Khi “cơn gió thuận chiều” này yếu đi, tài sản không còn được nâng đỡ đồng đều. Điều đó dẫn đến một thay đổi quan trọng trong bài toán đầu tư: lợi nhuận kỳ vọng cần điều chỉnh xuống mức hợp lý hơn, trong khi rủi ro không giảm tương ứng, thậm chí có xu hướng gia tăng.
Vì vậy, trọng tâm của đầu tư trong giai đoạn hiện tại không còn là tối đa hóa lợi nhuận, mà là kiểm soát rủi ro – yếu tố mang tính quyết định trong giai đoạn “sau” của chu kỳ và giai đoạn chuyển tiếp sang chu kỳ mới.
Khi “rủi ro” trở thành biến số quyết định
Sự thay đổi của chu kỳ kéo theo sự thay đổi trong cách xây dựng danh mục. Nếu giai đoạn đầu của chu kỳ là cuộc chơi của tăng trưởng và mở rộng định giá, thì giai đoạn sau là cuộc chơi của kỷ luật và khả năng kiểm soát rủi ro.
Trong bối cảnh đó, ba nguyên tắc sau trở thành nền tảng.
Thứ nhất, đa dạng hóa không còn là khuyến nghị mang tính lý thuyết mà là điều kiện cần để duy trì mức lợi nhuận kỳ vọng trong khi giảm biến động. Khi các tài sản không còn tăng đồng pha, rủi ro tập trung trở nên nguy hiểm hơn bao giờ hết.
Thứ hai, thanh khoản trở thành một “quyền chọn chiến lược”. Trong các giai đoạn biến động mạnh, khả năng chuyển đổi tài sản giúp nhà đầu tư không chỉ phòng thủ mà còn có thể chủ động tái phân bổ khi cơ hội xuất hiện.
Thứ ba, tính chọn lọc (alpha) bắt đầu quan trọng hơn xu hướng chung (beta). Trong chứng khoán hay bất động sản, sự phân hóa ngày càng rõ nét khiến việc lựa chọn tài sản cụ thể trở thành yếu tố quyết định hiệu quả đầu tư và tính bền vững.
Việc áp dụng đồng thời ba nguyên tắc này không chỉ giúp giảm rủi ro mà còn nâng cao khả năng chống chịu của danh mục trước các cú sốc hệ thống – điều thường xảy ra ở giai đoạn sau của chu kỳ.
Xung đột Iran: Thị trường chứng khoán đã phản ứng, nhưng chưa phản ánh hết
Diễn biến xung đột Iran gần đây là một phép thử điển hình cho trạng thái của thị trường chứng khoán.
Trong ngắn hạn, phản ứng của thị trường tương đối phù hợp với các đợt hoảng loạn do sự kiện (event-driven). Sau pha hoảng loạn ban đầu, các thị trường chứng khoán toàn cầu ngoài Mỹ giảm khoảng 8,5% và khoảng 9,3% với nhóm thị trường mới nổi sau hai tuần. Đây là mức điều chỉnh mang tính “panic trung bình” đối với các cú sốc địa chính trị.
VN-Index cũng không ngoại lệ khi giảm gần 9,8% trong cùng giai đoạn. Nếu xét theo mức giảm từ đỉnh 200 phiên (drawdown), mức giảm chạm -13,1% vào ngày 09/03 – tương đương một đợt điều chỉnh thực sự trong bối cảnh thị trường đang ở trạng thái sideways hoặc uptrend. Trong lịch sử, các nhịp điều chỉnh như vậy thường tạo nền cho một giai đoạn hồi phục nếu xu hướng dài hạn chưa bị phá vỡ.
Ở góc độ định giá, đợt điều chỉnh này đã góp phần “làm sạch” mặt bằng giá. Trước đó, hơn 80% cổ phiếu VN30 nằm trong vùng định giá cao, một đặc trưng điển hình của nửa cuối uptrend. Sau điều chỉnh, nhiều cổ phiếu đã quay trở lại vùng định giá hợp lý hơn, tạo dư địa cho các nhịp hồi phục kỹ thuật trong ngắn hạn.
Tuy nhiên, điều đáng lưu ý không nằm ở phản ứng ngắn hạn, mà ở các rủi ro trung hạn. Xung đột địa chính trị, đặc biệt khi liên quan đến chuỗi cung ứng năng lượng, có thể tạo áp lực lên lạm phát và chi phí đầu vào. Đây là những yếu tố thường phản ánh chậm hơn vào thị trường.
Do đó, việc tập trung vào dự báo đáy hay biến động ngắn hạn không phải là chiến lược tối ưu. Quan trọng hơn là xây dựng danh mục đủ linh hoạt để vừa tham gia cơ hội, vừa kiểm soát rủi ro khi các biến số vĩ mô thay đổi.
Vàng không tăng mạnh: Dữ liệu nói gì?
Một điểm đáng chú ý trong sự kiện lần này là giá vàng không tăng mạnh như kỳ vọng, dù thường được xem là tài sản trú ẩn.
Tuy nhiên, nếu nhìn vào dữ liệu lịch sử hơn 50 năm của vàng, nhà đầu tư sẽ thấy phản ứng gần đây khá tương tự với nhiều chu kỳ tăng giá của vàng trong quá khứ. Lịch sử cho thấy sau 3 năm tăng giá liên tiếp, bước vào năm thứ 4 như năm 2026, vàng có xu hướng tăng chậm lại đáng kể so với trung bình 3 năm trước đó, tuy nhiên phải đối mặt với mức biến động trong năm tăng lên 1,5 đến 2 lần trung bình giai đoạn trước.
Điều này phản ánh rõ đặc điểm của giai đoạn “sau” chu kỳ: lợi nhuận kỳ vọng giảm dần, trong khi biến động có thể lớn hơn. Câu chuyện của vàng và chứng khoán, dù khác nhau về bản chất, nhưng đang hội tụ ở một điểm chung: lợi nhuận/rủi ro không còn “dễ” như giai đoạn trước.
Đầu tư trong bất ổn: Lợi thế thuộc về người kiểm soát rủi ro
Thế giới hiện tại không chỉ đối mặt với một sự kiện đơn lẻ, mà là sự tích tụ của nhiều bất ổn kéo dài từ địa chính trị, năng lượng đến chính sách tiền tệ. Điều này khiến các cú sốc có thể xuất hiện thường xuyên hơn và với biên độ lớn hơn.
Trong bối cảnh đó, lợi thế không còn thuộc về những nhà đầu tư cố gắng dự đoán chính xác các biến động ngắn hạn, mà thuộc về những người xây dựng được danh mục có khả năng chống chịu cao và duy trì được tính linh hoạt.
Thực tế cho thấy, những sai lầm lớn nhất của nhà đầu tư thường xảy ra ở giai đoạn sau của chu kỳ – khi rủi ro gia tăng nhưng chưa được nhận diện đầy đủ.
Tuy nhiên, giai đoạn hiện tại không phải là lúc thị trường thiếu cơ hội, mà là lúc cách tiếp cận cơ hội cần thay đổi. Việc định vị đúng chu kỳ, điều chỉnh kỳ vọng lợi nhuận và tập trung vào quản trị rủi ro thông qua đa dạng hóa, thanh khoản và chọn lọc sẽ quyết định hiệu quả đầu tư trong giai đoạn này.