Chuyên đề

Giá xăng dầu là một trong những yếu tố dự báo sẽ tác động lên giá cả hàng hóa trong những tháng tới; mặc dù đây cũng yếu tố đã giúp chỉ số CPI - thước đo lạm phát giảm trong 2 tháng đầu năm 2026.

Với tác động biến động của giá xăng dầu thế giới những ngày gần đây khi giá dầu thô trở lại trên 100 USD/thùng, tại giữa kỳ điều hành giá ngày 12/3 và kỳ điều hành ngày 19/3, bình quân giá các loại xăng dầu trong nước đã đồng loạt tăng mạnh. Cụ thể, xăng RON92 dùng để pha chế xăng E5 RON92 tăng 20,31 USD/thùng (+17,40%), lên 137,07 USD/thùng; xăng RON95 tăng 21,22 USD/thùng (+16,43%), lên 150,39 USD/thùng; dầu hỏa cũng vọt lên ngưỡng 202,56 USD/thùng, tăng gần 45,29 USD/thùng (+28,8%); dầu diesel tăng 30,44 USD/thùng (+18,61%), lên gần 194 USD/thùng; dầu mazut tăng 88,192 USD/tấn(+13,14%), vọt lên 759,12 USD/tấn.

Trên cơ sở diễn biến giá xăng dầu thành phẩm thế giới thời gian gần đây và nguyên tắc điều hành theo cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước, đêm 19/3, liên Bộ Công Thương và Tài chính quyết định chi sử dụng Quỹ Bình ổn giá xăng dầu ở mức từ 3.000đồng/lít/kg đối với xăng sinh học và xăng không chì, dầu hoả và dầu mazut; chi 4.000 đồng/lít với dầu diesel.

Chủ trì cuộc họp của Thường trực Chính phủ về nguồn kinh phí hỗ trợ bình ổn giá xăng dầu sáng ngày 20/6, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính nêu rõ mục tiêu cao nhất là không để thiếu năng lượng, xăng dầu trong bất cứ trường hợp nào; giảm tác động tiêu cực từ tình hình khủng hoảng năng lượng tới điều hành kinh tế vĩ mô; không để đứt gãy chuỗi cung ứng, quá trình sản xuất, kinh doanh và tiêu dùng của người dân.

Thủ tướng đồng ý về chủ trương với đề xuất của các cơ quan về ứng ngân sách nhà nước (nguồn tăng thu năm 2025) cho Quỹ bình ổn giá xăng dầu, khi khủng hoảng qua thì sẽ lấy nguồn của Quỹ để trả lại ngân sách; giao Bộ Tài chính chủ trì, phối hợp với Văn phòng Chính phủ, Bộ Công Thương khẩn trương xây dựng, hoàn thiện dự thảo báo cáo, xin chủ trương của cấp có thẩm quyền để Chính phủ thực hiện theo thẩm quyền. Thời gian dự kiến áp dụng đến hết 15/4, trường hợp kéo dài thì Chính phủ căn cứ tình hình thực tế để được tiếp tục áp dụng và báo cáo lại.

Các chủ trương, chính sách để linh hoạt điều hành giá xăng dầu và đảm bảo nguồn cung năng lượng của Việt Nam đến hiện nay đang được đánh giá đạt hiệu quả tích cực.

Dù vậy, việc đóng cửa Hormuz do xung đột tại Trung Đông theo đánh giá của các nhà phân tích, đang gây cú sốc nguồn cung lớn nhất lịch sử thị trường dầu và tác động đến nhiều kinh tế. Các chuyên gia kinh tế của Chứng khoán Maybank nêu dữ liệu trong tuần kết thúc ngày 15/3, xuất khẩu từ 8 nhà sản xuất lớn gồm Saudi Arabia, Kuwait, Iran, Iraq, Oman, Qatar, Bahrain và United Arab Emirates chỉ còn khoảng 7,5-9,7 triệu thùng/ngày, giảm 60–70% so với mức tháng 2. Trước chiến sự, nhóm này chiếm khoảng 36% tổng xuất khẩu dầu đường biển toàn cầu.

Bên cạnh đó, một lượng lớn dầu không được xuất đi mà chuyển sang lưu trữ nổi, với tồn kho đã vượt 50 triệu thùng – tăng mạnh so với mức trước xung đột.

Hoạt động xuất khẩu tại một số điểm như cảng Fujairah của UAE cũng bị gián đoạn do các cuộc tấn công bằng drone, dù một số dòng chảy vẫn duy trì qua Biển Đỏ hoặc từ Iran và Oman. Trong khi đó, sản lượng toàn khu vực tiếp tục bị thu hẹp do hạn chế lưu trữ và vận chuyển, với UAE giảm hơn một nửa sản lượng, Saudi Arabia giảm khoảng 20% và Iraq giảm tới 70%. Tổng mức cắt giảm sản lượng ước tính lên tới 7–10 triệu thùng/ngày, góp phần đẩy giá dầu toàn cầu tăng vọt lên mức cao nhất trong nhiều năm.

Maybank nhận định, mức thiếu hụt nguồn cung hiện tại do việc đóng cửa eo biển Hormuz vào khoảng 10 triệu thùng/ngày (mbd), tương đương 10% tổng nguồn cung toàn cầu. Vào những năm 1970, chỉ cần gián đoạn 7% đã đủ để khiến giá dầu tăng gấp đôi.

Tuy nhiên, bên cạnh quan điểm cho rằng một mức thiếu hụt 10% kéo dài hiện nay có thể đẩy giá dầu Brent tăng mạnh, nhưng các nhà phân tích vẫn giữ quan điểm nhiều khả năng sẽ chững lại quanh mức 150 USD/thùng (tương đương tăng khoảng 35% so với hiện tại), khi nhu cầu bị suy giảm và các nguồn cung thay thế bắt đầu hạn chế đà tăng thêm.

Đối với kịch bản lạm phát, Chứng khoán MB (MBS) cho rằng giá dầu tăng này sẽ đẩy chi phí vận tải và cuối cùng là giá bán của các loại hàng hóa trong thời gian tới. Ngoài ra, chỉ số CPI cũng đối mặt với áp lực từ các yếu tố khác như: (1) Chỉ số giá điện duy trì ở mức cao trong nửa đầu năm do EVN thực hiện điều chỉnh tăng giá từ tháng 5/2025; (2) Giá vật liệu xây dựng sẽ tăng nhẹ do nhu cầu triển khai các công trình hạ tầng và BĐS dân cư tăng mạnh, trong đó giá thép được dự báo tăng 7% so với cùng kỳ; (3) Các quy định về thu thuế các hộ kinh doanh phần nào sẽ tác động đến giá cả đến tay người tiêu dùng. (4) Các tác động của yếu tố tỷ giá và tăng trưởng tín dụng tăng mạnh trong năm 2025 sẽ dần phản ánh vào giá cả hàng hóa của năm 2026.

"Chúng tôi dự báo lạm phát cơ bản có thể tăng lên mức 4,3% - 4,5% trong tháng 3 và tháng 4 trong kịch bản cơ sở giá xăng dầu trong nước trung bình ở mức 24.800 – 24.900 đồng/lít. Theo đó, CPI bình quân năm 2026 có thể tăng lên mức 4,0% - 4,3% so với cùng kỳ", MBS nêu.

Lưu ý đối với tác động tỷ giá, hiện nhu cầu nhập khẩu xăng dầu tăng (thực tế đã tăng theo nhu cầu nhập khẩu nhưng tuần qua) sẽ tác động phần nào đến cầu ngoại tệ. Bên cạnh đó, việc Cục Dự trữ Liên bang Mỹ vừa có quyết định giữ nguyên lãi suất quỹ liên quang trước lo ngại căng thẳng Trung Đông và rủi ro lạm phát cũng cho thấy có rủi ro đối với tỷ giá tới đây.

Tuy nhiên, trong kịch bản CPI và tác động tỷ giá, lạm phát của MBS, có giá vàng sẽ sớm vượt trên 6.000 -6.300 USD/oz và nhu cầu nhập khẩu vàng tăng cao. Hiện nay là biến số tạm thời tích cực khi dòng tiền trú ẩn đang tạm dịch chuyển từ vàng sang USD khiến DXY tăng lên, với giá vàng thế giới giảm mạnh, qua đó giá vàng trong nước giảm căng thẳng cũng đang hỗ trợ cho tỷ giá đáng kể.

Dù vậy, trong biến động của giá dầu thế giới do thiếu hụt nguồn cung, các chuyên gia kinh tế cũng cho rằng rất cần các cơ quan chức năng lên kịch bản quản lý giá xăng dầu và giá hàng hóa theo ít nhất 3 kịch bản cơ bản, tích cực, tiêu cực; đi cùng với các phương án cụ thể để giảm thiểu tối đa tác động kép lên tổng giá hàng hóa chung, giảm áp lực lên lạm phát trong những tháng tới. Kỳ vọng một kịch bản tích cực là cuộc chiến Trung Đông sẽ sớm kết thúc và các quốc gia sẽ nhanh chóng thúc đẩy "bắt tay" để mở lại eo biển Hormuz, thông thương dòng chảy dầu nhằm hạ nhiệt giá "vàng đen" và giữ vững đà tăng trưởng toàn cầu.

Lê Mỹ