Kinh tế thế giới

Những số liệu thống kê về kinh tế Đài Loan trong thời gian qua vẽ nên một bức tranh vô cùng tươi sáng với tốc độ tăng trưởng GDP năm 2025 được điều chỉnh lên mức 8,68% nhờ sự bùng nổ của xuất khẩu các ứng dụng trí tuệ nhân tạo. Cơ quan Ngân sách, Kế toán và Thống kê Đài Loan dự báo mức tăng trưởng cho năm nay sẽ duy trì ở con số ấn tượng 7,71%.

Tuy nhiên, đằng sau những con số vĩ mô đầy hứa hẹn này là một thực tại đáng lo ngại về sự phân hóa sâu sắc và tình trạng mất cân bằng cơ cấu kinh tế đang ngày càng trở nên rõ rệt của nền kinh tế này. Một bộ phận lớn người lao động, đặc biệt là giới trẻ và những người làm việc ngoài lĩnh vực công nghệ cao, đang cảm thấy bị gạt ra lề của sự thịnh vượng.

Thực trạng này được minh chứng qua trải nghiệm của những người trẻ. Các trang tuyển dụng lao động dịch vụ ẩm thực nhà hàng đưa ra mức lương phổ biến chỉ dao động quanh mức 30.000 Đài tệ, một con số khiến người lao động rơi vào tình trạng túng quẫn khi chi phí thuê nhà và sinh hoạt phí liên tục leo thang. Kinh tế Đài Loan hiện nay đang được ví như mô hình chữ M, nơi có rất nhiều người ở tầng lớp đáy, nhiều người ở đỉnh cao, nhưng khoảng trống ở giữa lại đang dần mất đi. Điều này cho thấy thành quả từ sự tăng trưởng kinh tế không được phân phối đồng đều mà chỉ tập trung vào một nhóm nhỏ ưu tú.

Nick Marro, nhà kinh tế trưởng tại Economist Intelligence Unit (EIU), nhận định rằng dữ liệu kinh tế của Đài Loan đang bộc lộ những sự mất cân bằng nghiêm trọng. Mặc dù tăng trưởng GDP thực tế trong quý 4 năm 2025 đạt tốc độ nhanh nhất kể từ thập niên 1980, nhưng các chỉ số về tăng trưởng tiền lương và việc làm lại gần như dậm chân tại chỗ. Sự tương phản này chỉ ra rằng nếu một cá nhân không làm việc trong lĩnh vực công nghệ, họ gần như không cảm nhận được bất kỳ lợi ích nào từ sự bùng nổ hiện tại.

Thậm chí, doanh số bán lẻ hàng tháng đã giảm trong phần lớn năm 2025, và tiêu dùng tư nhân đạt tốc độ tăng trưởng trung bình năm chậm nhất kể từ sau đại dịch, một dấu hiệu hoàn toàn trái ngược với một nền kinh tế đang thăng hoa nhờ nhu cầu toàn cầu đối với các sản phẩm AI.

Sự phụ thuộc quá mức vào xuất khẩu công nghệ đã thay đổi căn bản cơ cấu kinh tế của hòn đảo này. Trước đây, các ngành công nghiệp ngoài công nghệ chiếm khoảng 40% đến 50% xuất khẩu của Đài Loan, nhưng hiện nay nền kinh tế đã trở nên “hoàn toàn phụ thuộc” vào các sản phẩm công nghệ. Mức lương trung bình hàng tháng tại Đài Loan chỉ vượt mốc 40.000 Đài tệ đối với những nhân viên từ 40 tuổi trở lên, phản ánh tình trạng thu nhập trì trệ của nhóm lao động trẻ. Trong mười tháng đầu năm 2025, mức lương trung bình của tất cả nhân viên chỉ đạt 38.319 Đài tệ.

Đặc biệt, các lĩnh vực như khách sạn, thực phẩm và dịch vụ hỗ trợ ghi nhận mức lương trung bình thấp hơn, khoảng 32.000 Đài tệ, một phần do tỷ lệ lao động không chính thức và bán thời gian cao.

Trong khi thu nhập không tăng tương xứng, chi phí cuộc sống lại không ngừng leo thang. Mọi chi phí từ giao thông, thực phẩm, nhà ở cho đến nguyên liệu phục vụ kinh doanh đều tăng vọt. Trong khi các ngành công nghệ cao đang phát triển rực rỡ, các ngành công nghiệp truyền thống lại đang phải chịu áp lực nặng nề để tìm ra con đường tồn tại.

Đáng chú ý, mặc dù Đài Loan vừa vượt qua Hàn Quốc và Nhật Bản về thu nhập bình quân đầu người, mức lương khởi điểm tại đây vẫn tụt hậu so với hai thị trường lân cận ở Đông Bắc Á.

Các doanh nghiệp sản xuất truyền thống cũng đang đối mặt với những thách thức chưa từng có. Barry Tsai, Phó trợ lý Chủ tịch tại Sheh Kai Precision, một doanh nghiệp sản xuất ốc vít, cho biết chi phí nguyên liệu thô, năng lượng và lao động liên tục tăng cao, trong khi sự phục hồi không đồng đều của nhu cầu thị trường quốc tế và sự cạnh tranh khốc liệt về giá đã bóp nghẹt biên lợi nhuận. Nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa trong các ngành truyền thống, ngay cả khi có đơn hàng, cũng chỉ thu được lợi nhuận rất hạn chế, điều này trực tiếp hạn chế khả năng tăng lương cho nhân viên và năng lực tái đầu tư.

Lĩnh vực dịch vụ cũng không nằm ngoài vòng xoáy khó khăn. Wayne Kuo, chủ một khách sạn và khu mua sắm Hamasen ở Cao Hùng, ghi nhận sự sụt giảm đáng kể trong chi tiêu du lịch trong năm qua. Khách du lịch nội địa có điều kiện kinh tế hiện có xu hướng đi du lịch nước ngoài, đặc biệt là Nhật Bản, nơi tỷ giá hối đoái khiến đồng tiền của họ có giá trị hơn. Tuy nhiên, vấn đề lớn nhất mà các doanh nghiệp như của ông Kuo phải đối mặt là tình trạng thiếu hụt lao động trầm trọng. Giới trẻ không còn mặn mà với các công việc trong ngành dịch vụ do hiện tượng chảy máu chất xám sang lĩnh vực công nghệ cao, nơi cung cấp mức thu nhập và triển vọng hấp dẫn hơn.

Tình trạng bất bình đẳng gia tăng đang trở thành một vấn đề chính trị nhạy cảm đối với chính quyền đương nhiệm Đài Loan. Mặc dù chính quyền đã nỗ lực đa dạng hóa nền kinh tế thông qua việc phát triển các ngành như máy bay không người lái, y tế và năng lượng tái tạo, cũng như tăng lương cho công chức và tăng lương tối thiểu liên tục trong thập kỷ qua, nhưng những nỗ lực này dường như vẫn chưa đủ để xoa dịu sự thất vọng của công chúng.

Các chuyên gia cho rằng chính quyền hòn đảo Đài Loan cần có những biện pháp thiết thực hơn để hỗ trợ các ngành công nghiệp truyền thống nâng cấp thông qua tự động hóa, số hóa và lắp đặt các thiết bị tiết kiệm năng lượng nhằm giảm chi phí dài hạn, thay vì chỉ dựa vào các khoản trợ cấp ngắn hạn. Việc tăng cường nguồn nhân lực và tài chính cho các doanh nghiệp nhỏ cũng là một ưu tiên quan trọng để họ có thể thu hút và giữ chân người lao động trẻ thông qua mức lương cạnh tranh hơn.

Dự báo của EIU cho thấy mặc dù xuất khẩu mạnh mẽ của Đài Loan sẽ tiếp tục mang lại mức tăng trưởng GDP điều chỉnh theo lạm phát là 6,9% cho năm nay, nhưng một nền kinh tế “mất cân bằng trầm trọng” sẽ vẫn tồn tại. Những hạn chế về nhu cầu nội địa và sự thu hẹp các cơ hội trên thị trường trong nước sẽ là những rào cản lớn đối với sự phát triển bền vững của hòn đảo này.

Quân Bảo