Phân tích - Bình luận

Tăng liên kết, giảm phụ thuộc

Liên minh châu Âu (EU) và Australia vừa đạt được một thỏa thuận thương mại toàn diện, đánh dấu bước tiến mới trong xu hướng các đồng minh của Hoa Kỳ tái cấu trúc quan hệ kinh tế trong bối cảnh bất ổn địa chính trị toàn cầu ngày càng gia tăng.

Theo đó, EU sẽ dỡ bỏ khoảng 98% thuế quan đối với hàng hóa xuất khẩu từ Australia, bao gồm rượu vang, sản phẩm sữa, lúa mì, lúa mạch và hải sản. Ở chiều ngược lại, Australia cam kết xóa bỏ hơn 99% thuế quan đối với hàng hóa từ EU, trong đó đáng chú ý là các mặt hàng sữa, ô tô và hóa chất.

Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen cho biết: “Chúng tôi đang phát đi một thông điệp mạnh mẽ tới phần còn lại của thế giới rằng tình hữu nghị và hợp tác là yếu tố then chốt trong giai đoạn đầy biến động hiện nay”.

Xuất khẩu của EU sang Australia được dự báo có thể tăng tới 33% trong thập kỷ tới, đưa kim ngạch lên khoảng 17,7 tỷ euro mỗi năm. Trước đó, EU đã ghi nhận mức thặng dư 28 tỷ euro trong thương mại hàng hóa với Australia vào năm 2024, cho thấy dư địa mở rộng quan hệ thương mại song phương vẫn còn đáng kể.

EU chủ yếu nhập khẩu các sản phẩm khoáng sản và rau quả từ Australia, đồng thời xuất khẩu máy móc và thiết bị, thiết bị vận tải và hóa chất sang quốc gia châu Á - Thái Bình Dương này.

EU đang đẩy mạnh nỗ lực giảm phụ thuộc vào Trung Quốc, đặc biệt trong lĩnh vực khoáng sản thiết yếu, trong bối cảnh Bắc Kinh đã áp dụng các biện pháp kiểm soát xuất khẩu đối với một số tài nguyên chiến lược.

Việc tăng cường hợp tác với Australia được kỳ vọng sẽ giúp khối này đảm bảo nguồn cung các nguyên liệu thô thiết yếu (CRM) như nhôm, lithium và mangan - những đầu vào mang tính chiến lược đối với an ninh kinh tế tổng thể của “lục địa già”.

Các nhà lãnh đạo các quốc gia phương Tây, đáng chú ý nhất là Thủ tướng Canada Mark Carney, đã kêu gọi các “cường quốc tầm trung” hợp tác để chống lại sự trỗi dậy của chủ nghĩa đơn phương trong số các siêu cường toàn cầu.

EU cũng đã đạt được thỏa thuận thương mại với Ấn Độ hồi đầu năm nay, theo đó cam kết xóa bỏ hoặc cắt giảm thuế quan đối với hơn 90% kim ngạch hàng hóa song phương. Diễn biến này nối tiếp việc EU hoàn tất đàm phán một hiệp định thương mại với Indonesia trong năm trước, cho thấy nỗ lực mở rộng mạng lưới đối tác của khối.

Thêm vào đó, EU cũng đạt được thỏa thuận thương mại với khối Mercosur ở Nam Mỹ, bao gồm Argentina, Brazil, Uruguay và Paraguay, dự kiến ​​sẽ bắt đầu có hiệu lực trên cơ sở tạm thời từ tháng 5/2026.

Tác động kép với Việt Nam

Trong bối cảnh Việt Nam và EU đã thực thi EVFTA, hiệp định thương mại giữa EU và Australia sẽ làm thay đổi tương quan cạnh tranh theo hướng thu hẹp lợi thế thuế quan mà hàng hóa Việt Nam từng nắm giữ.

Khi Canberra được hưởng mức cắt giảm thuế tương đương, các nhóm hàng thế mạnh của Australia như nông sản, thực phẩm, sữa và khoáng sản sẽ gia tăng diện tại thị trường EU, tạo sức ép trực tiếp lên các ngành xuất khẩu chủ lực của Việt Nam, đặc biệt là thủy sản và một số sản phẩm nông nghiệp.

Tuy nhiên, tác động không chỉ dừng ở cạnh tranh giá, mà còn nằm ở việc EU có xu hướng nâng chuẩn chung về môi trường, truy xuất nguồn gốc và tính bền vững - những lĩnh vực Australia có lợi thế. Điều này buộc doanh nghiệp Việt Nam phải đẩy nhanh quá trình nâng cấp chuỗi sản xuất và minh bạch hóa tiêu chuẩn.

Trương Khắc Trà