Đối ngoại

Góc nhìn EU: Điểm sáng Việt Nam

Ngày 24 tháng 3 năm 2026, Ủy viên châu Âu phụ trách Quan hệ Đối tác Quốc tế Jozef Síkela đặt chân tới Hà Nội, dẫn đầu phái đoàn gồm các công ty châu Âu, ngân hàng phát triển và nhà đầu tư, với một gói cam kết trị giá hơn 560 triệu euro.

Khoản cam kết này diễn ra trong bối cảnh kinh tế toàn cầu đang ở trạng thái bất định cao. Thuế quan của Mỹ, xung đột Trung Đông, thương mại đa phương suy yếu và các nền kinh tế lớn đang tìm cách tái định hình chuỗi cung ứng.

Trong bối cảnh đó, EU cần một đối tác đáng tin cậy ở Đông Nam Á - và Việt Nam đang nổi lên như một ứng viên sáng giá. Các hợp tác được ký kết và khởi động tại Diễn đàn Global Gateway EU–Việt Nam về Kết nối và Đầu tư Bền vững ngày 24/3 là minh chứng cho tầm nhìn đó.

Từ cam kết đến hành động

Theo thông tin, gói đầu tư 560 triệu euro được cấu trúc theo ba trụ cột. Phần lớn nhất - 200 triệu euro - là thỏa thuận tín dụng giữa Ngân hàng Đầu tư châu Âu (EIB) và Techcombank, nhằm mở rộng tài chính cho doanh nghiệp tư nhân đầu tư vào năng lượng tái tạo, hiệu quả năng lượng và vận tải điện.

Khoản tiếp theo - 230 triệu euro từ AFD (Pháp) và Proparco - dành cho dự án thủy điện tích năng Bác Ái. Đây sẽ là nhà máy điện tích năng đầu tiên của Việt Nam, hoạt động như một “pin” lưu trữ năng lượng dư thừa từ các nguồn tái tạo.

Phần còn lại bao gồm 40 triệu euro cho hạ tầng giao thông bền vững và 50 triệu euro hỗ trợ đào tạo nghề và chuyển đổi số.

"Diễn đàn hôm nay chính là nhịp cầu quan trọng để chúng ta cùng nhau khơi thông về dòng chảy đầu tư, thương mại, công nghệ, tạo nên những giá trị cộng hưởng to lớn của doanh nghiệp Việt Nam và Liên minh châu Âu", Phó Thủ tướng Hồ Đức Phớc chia sẻ.

Riêng về năng lượng, EIB cũng đang đàm phán thêm một khoản vay khung 500 triệu euro để hỗ trợ hệ thống lưới điện, vốn là một điểm nghẽn cốt lõi trong quá trình chuyển đổi năng lượng của Việt Nam. EIB đã hiện diện tại Việt Nam từ năm 1997, với tổng đầu tư khoảng 800 triệu euro, trong đó có tuyến Metro Hà Nội số 3 đang đi vào vận hành từng phần.

Ông Jozef Síkela, Ủy viên châu Âu phụ trách Quan hệ đối tác quốc tế khẳng định: "Gói đầu tư 560 triệu euro cho thấy quan hệ đối tác giữa EU và Việt Nam đang mang lại điều thiết thực nhất: thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, đồng thời giảm ô nhiễm. Đây là cách mà Global Gateway biến quan hệ đối tác thành kết quả thực tế: việc làm, tăng trưởng mạnh hơn, hệ thống năng lượng sạch hơn và kết nối giao thông tốt hơn."

Khi phần còn lại của thế giới u ám

Để hiểu vì sao những khoản đầu tư này quan trọng hơn con số, cần đặt chúng trong bối cảnh rộng hơn. IMF đã hạ dự báo tăng trưởng toàn cầu năm 2026 xuống còn 2,8% trong tháng 1 — mức thấp nhất kể từ đại dịch — với nguyên nhân chính là sự phân mảnh thương mại và chính sách thuế quan của Mỹ.

Tại châu Âu, ECB đã hạ dự báo tăng trưởng Eurozone xuống còn 0,9% — thấp hơn đáng kể so với đầu năm.

Trong bức tranh u ám đó, Việt Nam nổi lên như một ngoại lệ đáng chú ý. Nền kinh tế tăng trưởng 8,02% năm 2025, xuất khẩu đạt 475 tỷ USD, tổng kim ngạch thương mại vượt 930 tỷ USD — con số ấn tượng với một quốc gia khoảng hơn 100 triệu dân.

Quan trọng hơn, sau khi quan hệ EU–Việt Nam được nâng cấp lên Đối tác Chiến lược Toàn diện cuối năm ngoái, Việt Nam đang trở thành một trong những điểm neo quan trọng của EU tại châu Á trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu tái cấu trúc.

Những bất đồng chưa được giải quyết

Tuy nhiên, bức tranh không hoàn toàn màu hồng. Sách Trắng EuroCham 2026 ghi nhận một số điểm bất đồng dai dẳng giữa cộng đồng doanh nghiệp châu Âu và môi trường kinh doanh tại Việt Nam.

Vẫn còn một số thủ tục hành chính phức tạp, và cơ chế thực thi các cam kết trong EVFTA vẫn chưa đồng đều.

Đối với CBAM — cơ chế điều chỉnh biên giới carbon của EU — các doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam trong sáu ngành gồm xi măng, thép, nhôm, phân bón, hydro và điện đang đối mặt với áp lực tuân thủ lớn kể từ khi cơ chế có hiệu lực từ tháng 1/2026.

Yêu cầu đo lường và báo cáo phát thải carbon theo chuẩn EU là thách thức đáng kể, đặc biệt với các doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Ở cấp độ vĩ mô, thặng dư thương mại khoảng 30 tỷ USD của Việt Nam với EU năm 2025 cũng có thể trở thành một điểm nhạy cảm trong các cuộc đàm phán sắp tới. EU mong muốn thị trường Việt Nam mở hơn với hàng hóa và dịch vụ châu Âu, đặc biệt trong các lĩnh vực tài chính, dược phẩm và nông sản.

Tương lai đang được định hình

Dù vậy, diễn biến tại Việt Nam cho thấy một xu hướng rõ ràng: EU và Việt Nam đang lựa chọn đối thoại và hợp tác thực chất, thay vì để các bất đồng kỹ thuật cản trở quan hệ chiến lược.

Trong số các thỏa thuận được ký kết, đáng chú ý có thư ý định giữa Airbus và Vietnam Airlines về dự án nâng cấp A350, biên bản ghi nhớ giữa APM Terminals và Hateco về cảng xanh và kỹ thuật số, cùng hợp tác Ericsson–EU về y tế số tại Bắc Ninh.

Những liên kết này phản ánh lợi ích kinh tế thực tế của cả hai phía trong một hệ thống thương mại toàn cầu đang dần dịch chuyển khỏi mô hình đa phương truyền thống.

Trường Đặng