Thị trường
Gỡ khó nhà thầu hạ tầng
Giá xăng dầu và hàng loạt vật liệu xây dựng tăng nhanh trong thời gian gần đây đang tạo ra áp lực lớn đối với các doanh nghiệp xây dựng, đặc biệt là nhóm nhà thầu hạ tầng giao thông.
Trước thực tế này, cần cho phép bù trừ chi phí nhiên liệu trong hợp đồng xây dựng nhằm tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp.
Áp lực chi phí lan rộng
Trên thực tế, dự án giao thông có mức độ phụ thuộc rất lớn vào chi phí nhiên liệu, nhất là chi phí vận hành máy móc, thiết bị thi công. Trong cơ cấu chi phí máy thi công, nhiên liệu thường chiếm khoảng 30–50%. Khi giá xăng dầu biến động mạnh trong thời gian ngắn, tổng chi phí thi công bị đẩy lên đáng kể, khiến nhiều nhà thầu rơi vào thế khó nếu vẫn phải thực hiện theo đơn giá đã ký kết trước đó.
Không dừng lại ở nhiên liệu, thị trường vật liệu xây dựng trong quý I cũng ghi nhận xu hướng tăng giá trên diện rộng. Giá thép xây dựng tăng thêm từ 350.000 đến 600.000 đồng mỗi tấn, dao động quanh mức 16,2 triệu đồng/tấn. Giá đá xây dựng tăng 10–15%, phổ biến từ 280.000 đến 650.000 đồng mỗi mét khối. Cát, than, xi măng và nhiều vật liệu khác cũng tăng từ 10–30% so với đầu năm nay.
Đáng chú ý, đà tăng giá diễn ra đồng thời ở nhiều nhóm vật liệu chủ chốt như thép, xi măng, cát, đá, nhựa đường…, khiến tổng chi phí đầu vào của các dự án hạ tầng tăng mạnh. Chỉ riêng trong quý I, mặt bằng giá vật liệu xây dựng cơ bản đã tăng hơn 10%, tạo áp lực lớn đối với các nhà thầu đang triển khai các dự án trọng điểm với đơn giá đã “khóa” từ trước.
Sự gia tăng mạnh của giá nhiên liệu cùng với việc nhiều loại vật liệu phục vụ hạ tầng đồng loạt tăng trên 10% đang tác động trực tiếp đến hiệu quả tài chính của doanh nghiệp xây dựng.
Biến động bất thường của thị trường đầu vào đang đặt các nhà thầu, đặc biệt là đơn vị thi công hạ tầng giao thông đường bộ, vào tình thế rủi ro cao khi chi phí tăng nhanh nhưng giá hợp đồng không kịp điều chỉnh.
Trong bối cảnh nhiều dự án hạ tầng chiến lược đang được triển khai trên phạm vi cả nước, việc kiểm soát biến động giá được xem là yếu tố then chốt để đảm bảo tiến độ. Nếu không có giải pháp kịp thời, nguy cơ nhà thầu thi công cầm chừng, giãn tiến độ hoặc gặp khó khăn về dòng tiền là hoàn toàn có thể xảy ra.
Cần cơ chế bù trừ và ổn định thị trường
Để ứng phó với tình hình trên, cần có các giải pháp nhằm ổn định thị trường, hỗ trợ doanh nghiệp. Trọng tâm là cơ chế cho phép bù trừ chênh lệch chi phí nhiên liệu vào dự toán, giá gói thầu và hợp đồng xây dựng. Đây là giải pháp cấp thiết nhằm đảm bảo hài hòa lợi ích giữa chủ đầu tư và nhà thầu trong bối cảnh giá xăng dầu biến động mạnh. Thời gian áp dụng được đề xuất tính từ tháng 3/2026 cho đến khi thị trường ổn định trở lại.
Bên cạnh đó, Hiệp hội Nhà thầu xây dựng Việt Nam (Hiệp hội) cũng kiến nghị cần có giải pháp kiểm soát và ổn định chi phí vận chuyển - yếu tố chịu ảnh hưởng trực tiếp từ giá nhiên liệu. Việc giữ ổn định chi phí logistics sẽ giúp doanh nghiệp thi công kiểm soát tốt hơn giá thành, nhất là với các công trình sử dụng khối lượng lớn vật liệu rời.
Đồng thời, cần tăng cường quản lý giá vật liệu xây dựng tại địa phương, đặc biệt là cát, đá. Hiệp hội đề xuất các cơ quan chức năng xử lý nghiêm những trường hợp lợi dụng biến động thị trường để tăng giá bất hợp lý, gây thêm áp lực cho doanh nghiệp.
Trong kịch bản giá nhiên liệu tiếp tục biến động do các yếu tố khách quan như xung đột quốc tế, Hiệp hội đề xuất xem xét áp dụng quy định về bất khả kháng để điều chỉnh hợp đồng xây dựng. Đây là cơ sở pháp lý giúp nhà thầu tránh rơi vào tình trạng thua lỗ khi chi phí đầu vào tăng đột biến ngoài tầm kiểm soát.
Trong bối cảnh đầu tư công đang được đẩy mạnh, các kiến nghị trên được kỳ vọng sẽ góp phần tháo gỡ nút thắt chi phí, qua đó đảm bảo tiến độ và hiệu quả của các dự án hạ tầng trọng điểm.