Doanh nghiệp

Đây là bước đi quan trọng để thấu hiểu những rào cản nội tại, từ đó kiến tạo các chính sách sát sườn, giúp doanh nghiệp nội địa tự tin giải bài toán “vốn, mặt bằng và công nghệ” để gia nhập sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Những “khoảng trống” phía sau dây chuyền sản xuất hiện đại

Hải Phòng, với vị thế là trung tâm công nghiệp trọng điểm của miền Bắc, luôn xác định công nghiệp hỗ trợ (CNHT) là nền tảng thúc đẩy các ngành chủ lực như cơ khí chế tạo, ô tô, điện - điện tử và đóng tàu. Thực tế từ chuyến khảo sát tại 6 đơn vị sản xuất và lắng nghe chia sẻ từ gần 50 doanh nghiệp tiêu biểu cho thấy, các đơn vị nội địa đang có sự chuyển mình mạnh mẽ. Nhiều nhà máy đã mạnh dạn đầu tư dây chuyền cơ khí chính xác, chế tạo khuôn mẫu và nhựa kỹ thuật cao đạt chuẩn quốc tế để tiếp cận các đối tác FDI.

Tuy nhiên, đằng sau những nỗ lực tự thân đó là hàng loạt "khoảng trống" về nguồn lực khiến doanh nghiệp khó bứt phá. Một trong những rào cản lớn nhất hiện nay là quỹ đất và mặt bằng sản xuất. Với đặc thù của doanh nghiệp CNHT Việt Nam chủ yếu có quy mô nhỏ và vừa (SME), việc tiếp cận đất đai tại các khu công nghiệp tập trung với giá thành hợp lý là điều cực kỳ khó khăn.

Bên cạnh đó, nguồn vốn cho đổi mới sáng tạo vẫn là bài toán chưa có lời giải thỏa đáng. Ông Vũ Văn Tư – Giám đốc Công ty TNHH công nghiệp phụ trợ HPTECH, đơn vị đang hướng tới sản xuất linh kiện hàng không vũ trụ và ô tô, chia sẻ: “Để tham gia vào chuỗi giá trị, chúng tôi buộc phải có sản phẩm mẫu đạt tiêu chuẩn khắt khe. Quy trình này đòi hỏi đầu tư khổng lồ về công nghệ và tài chính, nhưng việc tiếp cận các nguồn vốn ưu đãi vẫn còn nhiều thủ tục hành chính phức tạp.”

Một nghịch lý khác đang tồn tại là sự thiếu hụt nhân lực trình độ cao. Dù Hải Phòng là địa phương có hệ thống đào tạo nghề tốt, nhưng các doanh nghiệp CNHT nội địa thường xuyên rơi vào cảnh “mất người” vào tay các doanh nghiệp FDI hoặc DDI lớn do không cạnh tranh được về phúc lợi và môi trường làm việc. Điều này khiến lộ trình chuyển đổi số và quản trị sản xuất hiện đại của doanh nghiệp thường xuyên bị gián đoạn.

Đáng chú ý, các doanh nghiệp như Công ty CP Nhựa kỹ thuật Vân Long hay Phương Đông cũng chỉ ra một thực trạng đau lòng: Các tập đoàn FDI khi đầu tư vào Việt Nam thường mang theo cả hệ sinh thái cung ứng riêng của họ. Doanh nghiệp Việt nếu có chen chân được vào chuỗi cũng thường chỉ nhận được những đơn hàng ở công đoạn cuối cùng, giá trị gia tăng thấp và chịu áp lực cạnh tranh cực lớn về giá.

Đồng bộ các giải pháp

Trước những bức xúc từ thực tế, lãnh đạo Sở Công Thương Hải Phòng khẳng định, thành phố luôn coi CNHT là động lực chính để chuyển đổi cơ cấu kinh tế. Để gỡ khó cho doanh nghiệp, không thể chỉ dừng lại ở những lời động viên mà cần những hành động quyết liệt, mang tính hệ thống.

Thứ nhất, về cơ chế và hành chính. Sở Công Thương Hải Phòng cam kết phối hợp chặt chẽ với Hiệp hội Hỗ trợ phát triển công nghiệp Hải Phòng (IDA) và VASI để tổng hợp các đề xuất về thuế, phí, thủ tục.

Thứ hai, xây dựng hệ sinh thái khép kín. Một điểm yếu cố hữu của doanh nghiệp Việt là sự rời rạc. Theo đánh giá của các chuyên gia, thay vì bắt tay nhau để thực hiện những đơn hàng lớn, nhiều đơn vị lại quay sang cạnh tranh gay gắt về giá cho cùng một loại sản phẩm.

Giải pháp “Bắt tay tại chỗ”. Thông qua các buổi gặp gỡ trực tiếp, các doanh nghiệp tại Hải Phòng đã bắt đầu tìm thấy tiếng nói chung. Một doanh nghiệp cơ khí có thể cung cấp khuôn mẫu ngay cho một đối tác sản xuất nhựa nội tỉnh. Việc ưu tiên sử dụng sản phẩm của nhau không chỉ giúp cắt giảm chi phí logistics mà còn tạo ra sự tự chủ cho chuỗi cung ứng của thành phố Cảng, giảm bớt sự phụ thuộc vào linh kiện nhập khẩu.

Thứ ba, hỗ trợ tài chính và mặt bằng. TP Hải Phòng đã ban hành Chương trình phát triển CNHT đến năm 2025, định hướng đến năm 2030 với nguồn kinh phí bước đầu hơn 1,9 tỷ đồng. Dù con số này chưa thể giải quyết hết mọi vấn đề, nhưng nó là mồi lửa để kích hoạt các gói hỗ trợ lớn hơn về lãi suất và ưu đãi thuê đất trong các cụm công nghiệp chuyên biệt dành cho doanh nghiệp hỗ trợ.

Ông Nguyễn Đức Tuấn – Giám đốc Công ty TNHH Công nghiệp Bảo Tiên kỳ vọng: “Chúng tôi mong muốn có thêm nhiều buổi đối thoại chuyên sâu để cập nhật chính sách mới. Khi cơ quan quản lý thấu hiểu ‘hơi thở’ của nhà máy, các chính sách ban hành mới thực sự đi vào đời sống sản xuất.”

Mục tiêu của Hải Phòng rất rõ ràng: Đáp ứng 60-65% nhu cầu sản xuất linh kiện tại địa phương vào năm 2025 và nâng lên trên 70% vào năm 2030. Để đạt được con số này, sự đồng hành của Nhà nước trong việc "gỡ khó" về mặt bằng và vốn, cộng với tư duy liên kết của doanh nghiệp, sẽ là chìa khóa để công nghiệp hỗ trợ Hải Phòng thực sự trở thành bệ phóng cho kinh tế biển và công nghiệp hiện đại.

Cuộc chuyển mình của CNHT Hải Phòng đang ở giai đoạn then chốt. Khi những "nút thắt" về cơ chế được tháo gỡ và mối quan hệ "Cơ quan quản lý – Hiệp hội – Doanh nghiệp" được thắt chặt, các doanh nghiệp nội địa sẽ không còn phải đơn độc trong cuộc chơi toàn cầu. Đó không chỉ là câu chuyện của riêng Hải Phòng, mà còn là bài học kinh nghiệm cho sự phát triển công nghiệp bền vững của cả nước.

Bùi Hiền - Hải Ngân