Doanh nhân

Đó là lời khẳng định đầy quyết đoán của bà Đặng Thị Thanh Vân - Tổng Giám đốc Công ty CP Savvycom đã mở đầu cho cuộc trò chuyên về sứ mệnh của các nữ lãnh đạo trong kỷ nguyên số.

- Thưa bà, trong bối cảnh phát triển bền vững và kinh tế xanh đang trở thành xu hướng toàn cầu, công nghệ đóng vai trò như thế nào và đâu là lợi thế của phụ nữ khi dẫn dắt các sáng kiến này?

Theo tôi, trong kỷ nguyên kinh tế xanh, công nghệ không còn là công cụ hỗ trợ bên ngoài, mà đã trở thành hạ tầng cốt lõi của tăng trưởng bền vững. Muốn “xanh hóa” một mô hình kinh doanh, doanh nghiệp trước hết phải đo được mình đang tiêu hao gì, phát thải ở đâu, lãng phí tại khâu nào và có thể tối ưu ra sao. Điều đó chỉ có thể làm được bằng dữ liệu, AI, tự động hóa, điện toán đám mây, IoT và các nền tảng số.

Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) cho biết số hóa có thể giúp cắt giảm chi phí, nâng hiệu quả và giảm phát thải trên toàn hệ thống năng lượng; đặc biệt trong các lĩnh vực như tòa nhà hay vận tải, công nghệ số giúp nâng hiệu suất và hỗ trợ chuyển dịch sang các lựa chọn carbon thấp hơn. Đồng thời, công nghệ cũng đang trở thành điều kiện để tích hợp năng lượng tái tạo, cân bằng cung - cầu và minh bạch chuỗi cung ứng.

Tôi thường nói rằng: “kinh tế xanh mà thiếu công nghệ thì rất dễ dừng ở khẩu hiệu; công nghệ mà thiếu tư duy bền vững thì lại chỉ tạo ra tăng trưởng ngắn hạn.” Điều quan trọng là dùng công nghệ để tạo ra mô hình tăng trưởng mới, nơi hiệu quả kinh tế đi cùng hiệu quả tài nguyên.

Ở góc nhìn nữ lãnh đạo, tôi cho rằng phụ nữ có một số lợi thế phù hợp với hành trình phát triển bền vững. Trước hết là cách tiếp cận đa chiều và cân bằng. Nhiều nữ lãnh đạo không chỉ nhìn hiệu quả kinh doanh trước mắt mà còn quan tâm đến tác động lâu dài đối với con người, tổ chức và xã hội. Bên cạnh đó là khả năng kết nối và kiến tạo đồng thuận - yếu tố rất quan trọng vì các sáng kiến xanh cần sự phối hợp của nhiều bộ phận và đối tác.

Cuối cùng là sự nhạy cảm với yếu tố con người, bởi phát triển bền vững không chỉ là môi trường mà còn là trách nhiệm với xã hội và thế hệ tương lai. IFC chỉ ra rằng chỉ cần tăng 1 điểm phần trăm tỷ lệ nữ quản lý có thể giúp giảm 0,5% phát thải carbon. Điều này cho thấy phụ nữ có thể tạo ra tác động quản trị rất thực chất.

- Trong hành trình kiến tạo giá trị xanh, doanh nghiệp của bà đang ứng dụng những công nghệ nào để tối ưu hóa sản xuất, nâng cao hiệu quả vận hành và giảm thiểu tác động tới môi trường?

Tại Savvycom, chúng tôi nhìn “giá trị xanh” theo một cách khá đặc trưng của doanh nghiệp công nghệ: không chỉ làm ra công nghệ cho tăng trưởng, mà làm ra công nghệ giúp khách hàng tăng trưởng với ít lãng phí hơn, ít phát thải hơn và minh bạch hơn. Vì vậy, những công nghệ chúng tôi ưu tiên gồm AI, phân tích dữ liệu, tự động hóa quy trình, nền tảng cloud và các hệ thống tích hợp dữ liệu vận hành theo thời gian thực.

Mô hình tiêu biểu mà tôi theo đuổi là “green by design through digital transformation”, tức tích hợp mục tiêu hiệu quả tài nguyên ngay trong chuyển đổi số. Khi doanh nghiệp số hóa quy trình, dùng AI để dự báo nhu cầu, tối ưu phân bổ nguồn lực hoặc giảm thao tác lặp lại, tác động trước mắt là tăng hiệu suất; nhưng sâu xa hơn là giảm lãng phí vật tư, giảm tiêu hao năng lượng, giảm giấy tờ và giảm các hoạt động không cần thiết.

Một hướng đi tôi đặc biệt quan tâm là ứng dụng AI trong y tế và vận hành doanh nghiệp. Nếu công nghệ giúp bác sĩ ra quyết định nhanh hơn, giảm thủ tục giấy tờ, tối ưu luồng khám và sử dụng nguồn lực hiệu quả hơn, thì đó không chỉ là đổi mới công nghệ mà còn là cách giảm chi phí xã hội và giảm lãng phí hệ thống. Với doanh nghiệp cũng vậy: khi dữ liệu giúp nhà quản lý nhìn rõ điểm tiêu tốn tài nguyên, họ có thể chuyển từ phản ứng bị động sang tối ưu chủ động.

- Vậy đâu là những rào cản lớn đối với doanh nghiệp Việt Nam, đặc biệt là doanh nghiệp do phụ nữ lãnh đạo trong quá trình chuyển đổi sang mô hình kinh doanh xanh và bền vững?

Theo tôi, rào cản lớn nhất không phải là doanh nghiệp Việt Nam không muốn chuyển đổi xanh, mà là nhiều doanh nghiệp chưa có đủ năng lực để biến ý chí thành hệ thống hành động.

Thứ nhất là bài toán vốn. Theo World Bank, Việt Nam cần khoảng 368 tỷ USD trong giai đoạn 2022-2040 để vừa thích ứng khí hậu vừa giảm phát thải; riêng khu vực tư nhân cần đóng góp khoảng 184 tỷ USD, tức xấp xỉ 3,4% GDP mỗi năm. Đây là quy mô rất lớn, cho thấy nếu không có cơ chế tài chính phù hợp, doanh nghiệp khó có thể đi nhanh.

Thứ hai là khung chính sách và hạ tầng thực thi. Doanh nghiệp cần thêm các chuẩn đo lường, cơ chế khuyến khích đầu tư xanh, tín dụng xanh, hạ tầng điện - dữ liệu - logistics cũng như các công cụ thị trường như trái phiếu xanh hay định giá carbon. World Bank cảnh báo nếu không hành động kịp thời, biến đổi khí hậu có thể khiến Việt Nam mất tới 12-14,5% GDP vào năm 2050, cho thấy chuyển đổi xanh không còn là lựa chọn mà là yêu cầu sống còn của nền kinh tế.

Thứ ba là thiếu nhân lực và năng lực đo lường. Nhiều doanh nghiệp muốn làm ESG, giảm phát thải hay xây dựng báo cáo bền vững nhưng lại thiếu đội ngũ hiểu cả công nghệ lẫn vận hành.

Thứ tư là độ mở của lãnh đạo. Chuyển đổi xanh thường đòi hỏi thay đổi mô hình vận hành, tiêu chuẩn nhà cung cấp, cấu trúc chi phí và thậm chí cả tư duy quản trị. Nếu người đứng đầu chỉ coi đây là hoạt động truyền thông, doanh nghiệp rất dễ bỏ cuộc ở giữa chừng.

IFC cho biết, phụ nữ sở hữu SME tại Việt Nam vẫn gặp hạn chế trong tiếp cận vốn, với khoảng trống tài chính khoảng 1,19 tỷ USD, đồng thời chỉ chiếm khoảng 22% việc làm trong các ngành công nghiệp xanh. Điều này cho thấy cần mở rộng cơ hội tiếp cận nguồn lực và lãnh đạo cho nữ doanh nhân trong tiến trình chuyển đổi xanh.

- Để thúc đẩy quá trình này, doanh nghiệp cần thêm những cơ chế hỗ trợ hay nguồn lực nào?

Theo tôi, doanh nghiệp Việt Nam cần ba nhóm hỗ trợ. Một là tài chính: tín dụng xanh, quỹ đồng tài trợ, cơ chế chia sẻ rủi ro cho dự án chuyển đổi. Hai là năng lực: đào tạo ESG, carbon accounting, dữ liệu và AI cho đội ngũ quản lý trung cao cấp. Ba là thị trường: các tiêu chuẩn minh bạch giúp doanh nghiệp nhìn thấy rõ nếu không chuyển đổi thì sẽ mất đơn hàng, mất nhà đầu tư, mất vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu. Khi sức ép thị trường đi cùng hỗ trợ chính sách, chuyển đổi xanh mới có thể diễn ra ở quy mô lớn.

- Vai trò của người lãnh đạo, trong đó có nữ doanh nhân cần được thể hiện như thế nào để “xanh hóa” hoạt động kinh doanh trở thành chiến lược dài hạn, thưa bà?

Tôi cho rằng “xanh hóa” doanh nghiệp chỉ bền khi nó đi từ niềm tin của người lãnh đạo, chuyển thành kỷ luật vận hành và cuối cùng trở thành văn hóa tổ chức.

Rất nhiều doanh nghiệp nói về bền vững nhưng lại giao toàn bộ chủ đề này cho một phòng ban nhỏ hoặc biến nó thành chiến dịch truyền thông. Nếu người lãnh đạo thực sự coi phát triển bền vững là chiến lược dài hạn, tinh thần ấy phải đi vào cách doanh nghiệp lựa chọn khách hàng, thiết kế sản phẩm, quản trị chi phí, tuyển người và đo hiệu quả.

Theo tôi, vai trò của lãnh đạo trước hết là định nghĩa lại tiêu chuẩn thành công. Thành công không thể chỉ đo bằng doanh thu hay lợi nhuận ngắn hạn, mà phải đo bằng chất lượng tăng trưởng: tăng trưởng đó có bền không, có tạo ra năng lực mới cho tổ chức không, và có tạo giá trị tích cực cho xã hội hay không. Với nữ doanh nhân, lợi thế nằm ở khả năng kết hợp giữa sự quyết đoán chiến lược và sự nhạy cảm với con người, giúp quá trình chuyển đổi bền vững trở thành tinh thần chung của doanh nghiệp.

Ở Savvycom, tôi tin vào việc xây dựng một tổ chức mà mỗi quyết định công nghệ đều phải trả lời được ba câu hỏi: nó tạo ra giá trị gì, tiết kiệm được gì và để lại tác động gì cho tương lai. Khi tư duy đó đi vào từng dự án và từng quyết định quản trị, doanh nghiệp mới thực sự chuyển từ ‘nói về xanh’ sang ‘vận hành xanh’.

Theo tôi, văn hóa bền vững không được tạo ra bằng khẩu hiệu, mà bằng những quyết định nhất quán mỗi ngày của đội ngũ lãnh đạo. Trong bối cảnh toàn cầu, đây cũng chính là yếu tố ngày càng gắn chặt với năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.

- Từ kinh nghiệm của mình, bà có thông điệp hoặc lời khuyên nào dành cho thế hệ nữ doanh nhân trẻ đang khởi nghiệp hoặc điều hành doanh nghiệp, để vừa phát triển kinh doanh hiệu quả vừa theo đuổi mục tiêu tạo ra giá trị xanh và tác động tích cực cho xã hội?

Nếu có một điều tôi muốn chia sẻ với các nữ doanh nhân trẻ, thì đó là: đừng xem phát triển bền vững như một phần việc thêm vào sau khi doanh nghiệp đã thành công. Nếu chờ đến lúc đủ lớn mới nghĩ đến giá trị xanh, rất có thể mô hình kinh doanh của bạn đã được xây dựng trên một nền tảng khó sửa. Ngay từ đầu, hãy đặt câu hỏi: sản phẩm của mình đang giải quyết vấn đề gì, đang tiêu tốn nguồn lực nào và liệu có thể tạo ra nhiều giá trị hơn với ít tài nguyên hơn hay không.

Trong thời đại số, công nghệ và dữ liệu đang mở ra cơ hội để doanh nghiệp vừa tăng trưởng vừa giảm tác động môi trường. Theo tôi, doanh nghiệp mạnh nhất là doanh nghiệp có thể tạo ra giá trị kinh tế đồng thời tạo ra giá trị tích cực cho xã hội.

- Trân trọng cảm ơn bà!

Lê Hà thực hiện