Lao động trẻ thất nghiệp trở thành nỗi lo mới ở châu Á

Trong nhiều năm qua, các nhà hoạch định chính sách trên khắp châu Á chủ yếu tập trung vào nợ công như một rủi ro kinh tế dễ thấy nhất của khu vực. Nhưng cuộc khủng hoảng tiếp theo có thể không bắt đầu từ cân đối ngân sách của chính phủ, mà từ một thế hệ người trẻ không tìm được việc làm.

Ngay cả khi các chính phủ vẫn tiếp tục theo dõi tính bền vững của nợ và áp lực tài khóa, một rủi ro mang tính cấu trúc khác đang âm thầm tích tụ bên dưới bề mặt.

Nếu những mất cân đối tài chính là “vết nứt” mà các nhà kinh tế theo dõi trong hệ thống, thì thất nghiệp ở thanh niên có thể là áp lực đang dồn nén ở chính nền móng của nó.

Áp lực này hiện đang giao thoa với một lớp sức ép kinh tế mới. Cuộc xung đột tại Trung Đông đang đẩy giá năng lượng toàn cầu tăng cao, làm gia tăng lạm phát và siết chặt các điều kiện tài chính trên khắp châu Á.

Giá dầu Brent có thời điểm đã tăng lên khoảng 115 USD/thùng trong những tuần gần đây, so với khoảng 60 USD/thùng vào đầu năm, khiến chi phí nhập khẩu tăng mạnh đối với các nền kinh tế phụ thuộc vào năng lượng.

Giá dầu tăng thêm 10 USD có thể làm lạm phát ở các nền kinh tế phát triển tăng khoảng 0,4%, và tác động có thể còn lớn hơn ở các nền kinh tế mới nổi tại châu Á. Trong khi đó, lợi suất trái phiếu tại các nền kinh tế lớn đang tăng khi thị trường phản ánh kỳ vọng lạm phát kéo dài và chính sách tiền tệ thắt chặt hơn.

Lợi suất trái phiếu kho bạc Mỹ kỳ hạn 10 năm đã tăng lên khoảng 4,4%, còn lợi suất trái phiếu chính phủ Nhật Bản kỳ hạn 10 năm đang ở mức cao nhất trong nhiều thập kỷ. Thị trường chứng khoán trên khắp châu Á cũng đang sụt giảm mạnh.

Trong bối cảnh đó, thực tế nhân khẩu học của châu Á trở nên đặc biệt quan trọng. Khu vực này vẫn trẻ hơn đáng kể so với phần lớn các nền kinh tế phát triển, với Nam Á và Đông Nam Á là nơi sinh sống của hàng trăm triệu người dưới 30 tuổi.

Tuy nhiên, ông Syed Munir Khasru , Chủ tịch của IPAG Asia Pacific, một tổ chức tư vấn có trụ sở tại Melbourne cho biết, việc tạo ra việc làm lại không theo kịp đà gia tăng dân số trẻ này. Theo Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO), tỷ lệ thất nghiệp toàn cầu của thanh niên từ 15 - 24 tuổi vào khoảng 12,6% - 13%, tương đương khoảng 65 triệu người, và người trẻ có khả năng thất nghiệp cao gấp gần 3 lần so với người trưởng thành.

Chuyên gia này chỉ ra, đà tăng trưởng kinh tế của khu vực từ lâu được thúc đẩy bởi lợi thế dân số trẻ, nhưng yếu tố nhân khẩu học không tự động chuyển hóa thành lợi ích.

Cụ thể, trình độ học vấn đang tăng nhanh, song cơ hội việc làm lại không theo kịp. Trung Quốc mỗi năm có hơn 11 triệu sinh viên tốt nghiệp đại học, trong khi tỷ lệ thất nghiệp thanh niên từng vượt 20% vào năm 2023. Ở các quốc gia như Ấn Độ và Indonesia, nguồn cung lao động có trình độ đang tăng nhanh hơn số lượng việc làm phù hợp.

Đáng chú ý, khu vực Nam Á đang chịu áp lực nhân khẩu học đặc biệt lớn. Tại Ấn Độ, người trẻ chiếm gần 83% số người thất nghiệp. Bangladesh mỗi năm có thêm khoảng 2 triệu lao động trẻ thất nghiệp gia nhập lực lượng lao động; còn tại Pakistan, nơi gần 65% dân số dưới 30 tuổi, nền kinh tế gặp khó khăn trong việc tạo ra đủ việc làm chính thức.

Phần lớn công việc vẫn tập trung ở khu vực phi chính thức có năng suất thấp, hạn chế tăng trưởng thu nhập và khả năng thăng tiến.

Ông Khasru chỉ ra, những áp lực trong nước này còn bị khuếch đại bởi các rủi ro từ bên ngoài. Các nền kinh tế vùng Vịnh đang sử dụng khoảng 20 - 25 triệu lao động nhập cư từ Nam và Đông Nam Á.

Theo ước tính của ILO, có hơn 24 triệu lao động di cư trong khu vực, trong đó lao động nước ngoài chiếm tới gần 92% lực lượng lao động ở một số quốc gia như United Arab Emirates. Các mối liên kết di cư này tạo ra nguồn kiều hối quan trọng, hơn 120 tỷ USD mỗi năm gửi về Ấn Độ, khoảng 22 - 23 tỷ USD về Bangladesh và khoảng 30 tỷ USD về Pakistan, phần lớn đến từ khu vực vùng Vịnh.

Nhiều lao động trong số này là người trẻ, làm việc trong các lĩnh vực như xây dựng và dịch vụ, nên rất dễ bị tổn thương trước các cú sốc địa chính trị và kinh tế.

Công nghệ cũng đang làm gia tăng áp lực. Tự động hóa, trí tuệ nhân tạo và các nền tảng số đang tái định hình thị trường lao động, với gần một phần tư số việc làm toàn cầu dự kiến sẽ thay đổi vào năm 2027.

Ngay cả các nền kinh tế phát triển ở châu Á cũng gặp tình trạng “lệch pha”. Cụ thể, ông Khasru cho biết, tại Hàn Quốc, tỷ lệ có việc làm của người tốt nghiệp đại học chỉ đạt 69,5% vào năm 2024; còn tại Nhật Bản, lao động trẻ ngày càng tập trung vào các công việc tạm thời và hợp đồng ngắn hạn, dù thị trường lao động nói chung đang thiếu nhân lực.

Tất cả những điều này đang diễn ra trong một môi trường kinh tế vĩ mô khó khăn hơn. Cuộc xung đột Trung Đông làm tăng chi phí vận tải, lương thực và năng lượng trên khắp châu Á, buộc các chính phủ phải đưa ra các gói trợ cấp và hỗ trợ tài khóa.

Tuy nhiên, chi phí vay vốn tăng cao khiến các biện pháp này khó duy trì lâu dài. Lạm phát đang bào mòn thu nhập thực, đặc biệt đối với người trẻ và nhóm thu nhập thấp, trong khi chính sách tài khóa và tiền tệ thắt chặt lại hạn chế khả năng tạo việc làm.

Kết quả là một vòng xoáy tăng trưởng chậm lại làm giảm cơ hội việc làm, trong khi chi phí sinh hoạt tiếp tục tăng. Các nhà kinh tế gọi đây là nghịch lý kỹ năng khi lao động ngày càng có trình độ cao hơn, nhưng lại thiếu việc làm chất lượng dẫn đến hệ quả là số lượng thanh niên thiếu việc làm ngày càng tăng, nay lại bị cộng hưởng bởi các áp lực kinh tế vĩ mô.

Tác động không chỉ dừng ở thị trường lao động, thất nghiệp thanh niên kéo dài sẽ làm suy yếu năng suất, tiêu dùng và làm gia tăng bất bình đẳng, để lại hệ quả dài hạn.

Quy mô của thách thức này là rất lớn. Nền kinh tế toàn cầu sẽ cần tạo ra hơn 600 triệu việc làm mới vào năm 2030 chỉ để theo kịp tăng trưởng dân số, trong đó phần lớn nhu cầu việc làm nằm ở các nền kinh tế đang phát triển tại châu Á. Các quốc gia như Pakistan và Philippines, nơi dân số trẻ tăng nhanh đang chịu áp lực đặc biệt lớn trong việc tạo việc làm.

Về dài hạn, các chuyên gia nhận định rằng sự ổn định kinh tế của châu Á sẽ phụ thuộc ít hơn vào quy mô nợ công, mà nhiều hơn vào việc liệu khu vực có thể biến lực lượng dân số trẻ khổng lồ thành động lực tăng trưởng hay không, thay vì để họ trở thành một thế hệ bị mắc kẹt bên lề.

Nếu không có đủ cơ hội việc làm, lợi thế dân số trẻ có thể nhanh chóng biến thành một điểm yếu mang tính cấu trúc. Các biến động địa chính trị lại càng làm gia tăng thêm một lớp bất định đối với lực lượng lao động trẻ tại châu Á, vốn đã phải vật lộn với cả thất nghiệp và thiếu việc làm.