Kinh tế
“Cú hích” chiến lược đưa công nghiệp Việt Nam thoát bẫy gia công
Nghị quyết 82/NQ-CP của Chính phủ về phát triển công nghiệp trọng điểm được đánh giá là một bước chuyển mang tính chiến lược, đánh dấu sự thay đổi trong tư duy phát triển công nghiệp Việt Nam.
Theo các chuyên gia, đây là lời khẳng định về một bước chuyển tư duy mang tính bước ngoặt khi Việt Nam không còn bằng lòng với vai trò “công xưởng gia công” giá rẻ mà đang nỗ lực tự thân trở thành một nền kinh tế công nghiệp có năng lực cạnh tranh thực chất và làm chủ chuỗi giá trị.
Từ “điểm nghẽn” nội tại
Điểm đáng chú ý nhất của Nghị quyết 82/NQ-CP chính là sự tập trung giải quyết những “điểm nghẽn” cốt lõi đã kìm hãm ngành công nghiệp Việt Nam trong suốt thời gian qua.
Theo ông Nguyễn Cảnh Cường, Giảng viên chuyên gia Trường Đại học Kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội, nguyên Tham tán thương mại tại Pháp, Liên minh châu Âu (EU) và Vương quốc Anh, việc tập trung vào hai trụ cột này cho thấy Chính phủ đã đi đúng vào “điểm nghẽn” cốt lõi của nền kinh tế - đó là nâng cao năng lực nội tại và gia tăng giá trị trong chuỗi sản xuất. Theo ông, định hướng này hoàn toàn tương thích với con đường thành công của các nền kinh tế Đông Á như Nhật Bản, Hàn Quốc và Trung Quốc. Nghị quyết đã chính thức thể chế hóa định hướng chuyển dịch mô hình phát triển từ chiều rộng sang chiều sâu, từ gia công, lắp ráp sang nghiên cứu, thiết kế và sản xuất, hướng tới xây dựng một hệ sinh thái công nghiệp có giá trị gia tăng cao. Đây là bước chuyển tư duy có ý nghĩa then chốt, đưa Việt Nam thoát khỏi vùng trũng giá trị thấp trong chuỗi sản xuất toàn cầu.
Sự ra đời của Nghị quyết 82/NQ-CP diễn ra trong bối cảnh “cửa sổ cơ hội” của Việt Nam đang mở ra rất rõ ràng. Xu hướng dịch chuyển chuỗi cung ứng toàn cầu theo mô hình “China + 1” cùng với làn sóng đầu tư vào công nghệ cao, chuyển đổi xanh và tái cấu trúc kinh tế toàn cầu đang đưa Việt Nam không chỉ là điểm đến sản xuất, mà dần trở thành một mắt xích quan trọng trong mạng lưới công nghiệp khu vực.
Các nghiên cứu gần đây cũng chỉ ra rằng Việt Nam đang nổi lên như một điểm đến hấp dẫn cho đầu tư nước ngoài nhờ vào chi phí lao động, chính sách hỗ trợ từ Chính phủ và vị trí địa lý thuận lợi, vượt xa vai trò bổ trợ đơn thuần trong mô hình “Trung Quốc + 1”. Năm 2025, kim ngạch thương mại song phương Việt Nam - Trung Quốc đạt mức kỷ lục 252 tỷ USD, tăng 26,5% so với cùng kỳ, phản ánh mối quan hệ kinh tế ngày càng mang tính chiến lược trong bối cảnh chuỗi cung ứng đang tái cấu trúc mạnh mẽ.
Bên cạnh đó, ngành công nghiệp chế biến, chế tạo năm 2025 đã chiếm khoảng 24,5% GDP, tạo nền tảng vững chắc cho sự tăng trưởng. Tuy nhiên, sự phát triển này đang đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc xây dựng một hành lang pháp lý đồng bộ, hiện đại để định hướng và thúc đẩy các ngành công nghiệp trọng điểm phát triển bền vững. Việc ban hành Nghị quyết 82/NQ-CP chính là câu trả lời chiến lược cho bối cảnh đầy biến động và cơ hội này.
Đến việc tạo động lực thực chất
Tuy nhiên, nhìn thẳng vào thực tế, bài toán về tỷ lệ nội địa hóa vẫn đang là thách thức lớn nhất. Dù ghi nhận sự cải thiện ở một số lĩnh vực, nhưng tỷ lệ nội địa hóa nhìn chung vẫn còn khiêm tốn khi dệt may - da giày đạt khoảng 45-50%, nhưng cơ khí chế tạo chỉ đạt 15-20%, lắp ráp ô tô đạt 20-25%. Đáng chú ý, khối FDI vẫn đóng vai trò áp đảo với kim ngạch xuất khẩu lên tới 98,46 tỷ USD trong năm 2025, tăng 33,3% và chiếm hơn 80% tổng giá trị xuất khẩu.
Điều này phản ánh một thực tế rằng dù Việt Nam đã thu hút thành công các “đại bàng” công nghiệp, nhưng khả năng hấp thụ và liên kết của doanh nghiệp nội địa vẫn còn một khoảng cách rất xa.
“Để tận dụng được cơ hội này, chính sách cần đi thêm một bước: từ khuyến khích sáng tạo động lực đủ mạnh. Điều này có thể thực hiện thông qua việc gắn ưu đãi với các tiêu chí cụ thể như: tỷ lệ nội địa hóa, chuyển giao công nghệ và phát triển nhà cung cấp trong nước”, ông Nguyễn Cảnh Cường cho biết.
Một tín hiệu tích cực đến từ phía các tập đoàn FDI lớn. Samsung, nhà đầu tư nước ngoài lớn nhất tại Việt Nam với tổng vốn đầu tư hơn 23,2 tỷ USD tính đến cuối năm 2024, đã và đang đẩy mạnh chương trình mở rộng tỷ lệ doanh nghiệp Việt Nam tham gia vào chuỗi cung ứng linh kiện. Ông Park Soon Cheol, Phó Tổng Giám đốc phụ trách Tài chính Samsung Điện tử, khẳng định Samsung cam kết tăng cường đào tạo và tìm kiếm hướng đi phù hợp để nâng cao tỷ lệ nội địa hóa tại Việt Nam. Nếu Nghị quyết 82/NQ-CP có thể tạo ra cơ chế đủ mạnh để nhân rộng mô hình liên kết này sang các tập đoàn FDI khác như LG, Toyota, Foxconn, thì đây sẽ là bước ngoặt thực sự để doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.
Bên cạnh việc hoàn thiện thể chế, một trong những nhiệm vụ trọng tâm được Chính phủ xác định rõ trong năm 2026 là phát triển ngành công nghiệp bán dẫn, với mục tiêu đầy tham vọng đạt doanh thu trên 23 tỷ USD trong năm nay. Theo Kế hoạch hoạt động năm 2026 của Ban Chỉ đạo quốc gia về phát triển ngành công nghiệp bán dẫn, Việt Nam đặt mục tiêu hình thành ít nhất 75 doanh nghiệp thiết kế, một nhà máy đóng gói, kiểm thử sản phẩm chip bán dẫn đi vào hoạt động và thu hút thêm một doanh nghiệp FDI đầu tư vào lĩnh vực này.
Phương châm hành động năm 2026 được xác định là “Quyết liệt triển khai - Phối hợp đồng bộ - Tập trung trọng điểm - Tạo kết quả thực chất”. Việc thúc đẩy phát triển công nghiệp bán dẫn theo hướng gắn kết chặt chẽ nghiên cứu - ứng dụng - thị trường, đồng thời tập trung vào các khâu phù hợp như đóng gói, kiểm định và sản xuất linh kiện, được kỳ vọng sẽ tạo ra một hệ sinh thái công nghiệp công nghệ cao, từ đó lan tỏa và nâng cấp toàn bộ nền công nghiệp hỗ trợ trong nước.
Cơ hội đã rõ, nền tảng đã có. Điều còn lại là sự kiên định và quyết tâm thực thi từ cả phía cơ quan quản lý nhà nước, cộng đồng doanh nghiệp và toàn xã hội. Với những bước đi đúng hướng và sự quyết liệt trong hành động, 10 năm tới hoàn toàn có thể là giai đoạn Việt Nam tạo ra bước nhảy vọt trong chuỗi giá trị công nghiệp toàn cầu.