24h

Trong phiên thảo luận tại tổ về các nội dung liên quan đến kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm 2026-2030, kế hoạch đầu tư công trung hạn và kế hoạch tài chính quốc gia giai đoạn 2026-2030, đại biểu Quốc hội Nguyễn Văn Thân - Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam đề xuất nghiên cứu áp dụng mức thuế ấn định đối với hộ kinh doanh có doanh thu từ 500 triệu đến 5 tỉ đồng mỗi năm, nhằm giảm gánh nặng thủ tục và tạo thuận lợi cho người nộp thuế.

Theo đại biểu, với nhóm hộ kinh doanh nhỏ dưới 500 triệu đồng mỗi năm, nên tiếp tục miễn thuế và không yêu cầu kê khai. Trong khi đó, nhóm từ 500 triệu đến 5 tỉ đồng có thể thực hiện nghĩa vụ thuế theo một cơ chế đơn giản, không bắt buộc áp dụng đầy đủ chế độ hóa đơn, chứng từ và kế toán như doanh nghiệp.

Đại biểu Nguyễn Văn Thân cho rằng, nếu áp dụng đồng loạt cơ chế quản lý như doanh nghiệp, nhiều hộ kinh doanh sẽ gặp khó khăn trong việc đáp ứng các yêu cầu về kế toán, hóa đơn, từ đó phát sinh chi phí tuân thủ lớn. Thực tế hiện nay, không ít hộ kinh doanh quy mô vừa vẫn hoạt động theo kinh nghiệm, chưa có hệ thống quản lý tài chính bài bản. Việc yêu cầu thực hiện đầy đủ các thủ tục như doanh nghiệp có thể khiến họ lúng túng, thậm chí dễ vi phạm do không nắm rõ quy định.

Để minh họa, đại biểu nêu thực tế một số hộ kinh doanh có doanh thu ở mức vài tỉ đồng mỗi năm nhưng vẫn vận hành theo mô hình gia đình, không có bộ máy kế toán chuyên nghiệp. Trong trường hợp này, việc yêu cầu lập sổ sách, kê khai chi tiết như doanh nghiệp không chỉ tạo thêm gánh nặng, mà còn làm tăng nguy cơ sai sót trong quá trình thực hiện nghĩa vụ thuế.

Thực tế, đề xuất áp dụng mức thuế ấn định được cho là phù hợp với đặc thù của nhóm hộ kinh doanh đang ở “vùng chuyển tiếp” – quy mô đủ lớn để cần quản lý chặt chẽ hơn, nhưng chưa đủ điều kiện để vận hành theo chuẩn doanh nghiệp. Nếu có một mức thuế rõ ràng, dễ hiểu, người kinh doanh sẽ chủ động hơn trong việc thực hiện nghĩa vụ, giảm áp lực về thủ tục và hạn chế sai sót.

Nhiều ý kiến chuyên gia cũng đồng tình rằng, cách tiếp cận này có thể giúp cân bằng giữa yêu cầu quản lý và khả năng tuân thủ của người nộp thuế. Khi nghĩa vụ tài chính được thiết kế theo hướng đơn giản, minh bạch, khả năng chấp hành sẽ cao hơn, đồng thời giảm áp lực kiểm tra, giám sát đối với cơ quan thuế.

Bên cạnh đó, việc thiết kế một cơ chế trung gian như thuế ấn định còn có ý nghĩa trong lộ trình chuyển đổi. Thay vì yêu cầu hộ kinh doanh chuyển đổi ngay sang mô hình doanh nghiệp với đầy đủ nghĩa vụ, việc đi từng bước sẽ giúp họ có thời gian thích nghi, dần tiếp cận với các chuẩn mực quản lý hiện đại hơn.

Trao đổi với Diễn đàn Doanh nghiệp, Luật sư Lê Thị Nhung - Giám đốc Công ty Luật L&A Legal Experts đồng tình với quan điểm này. Theo Luật sư Nhung, với nhóm hộ có doanh thu từ 500 triệu đến 5 tỉ đồng mỗi năm, việc áp dụng ngay cơ chế kê khai đầy đủ như doanh nghiệp có thể phát sinh nhiều chi phí tuân thủ, từ kế toán, hóa đơn đến các thủ tục hành chính liên quan. Trong khi đó, nếu có một mức thuế ấn định rõ ràng, người kinh doanh sẽ dễ thực hiện nghĩa vụ hơn, giảm sai sót và hạn chế tình trạng né tránh.

“Tinh thần của chính sách không phải là siết chặt bằng thủ tục, mà là tạo điều kiện để người nộp thuế có thể tuân thủ một cách thực chất. Khi cách tính thuế đơn giản, minh bạch, mức độ chấp hành sẽ cao hơn”, Luật sư Nhung nhận định.

Tuy nhiên, bà cũng lưu ý, việc xây dựng cơ chế thuế ấn định cần đi kèm các tiêu chí cụ thể, tránh áp dụng một cách cào bằng. Mức thuế phải phản ánh tương đối sát quy mô, ngành nghề kinh doanh, đồng thời bảo đảm công bằng giữa các nhóm đối tượng.

“Điều quan trọng không nằm ở việc thu theo phương thức nào, mà là cách thiết kế chính sách phải rõ ràng, ổn định và hạn chế tối đa khoảng trống có thể phát sinh cơ chế xin – cho trong quá trình thực hiện”, bà Nhung phân tích.

Theo luật sư, nếu được xây dựng hợp lý, đây có thể là bước chuyển cần thiết để đưa một bộ phận lớn hộ kinh doanh dần tiếp cận với hệ thống quản lý thuế minh bạch hơn. Khi đã quen với việc thực hiện nghĩa vụ tài chính rõ ràng, việc chuyển đổi lên mô hình doanh nghiệp sẽ diễn ra tự nhiên, thay vì mang tính áp đặt.

“Chính sách thuế, ở góc độ dài hạn, không chỉ nhằm thu đúng, thu đủ, mà còn phải tạo động lực để khu vực kinh doanh nhỏ phát triển bền vững. Muốn vậy, cách tiếp cận cần linh hoạt, phù hợp với thực tiễn, thay vì áp dụng một khuôn mẫu chung cho mọi đối tượng”, Luật sư Nhung nêu quan điểm.

Nguyễn Giang