Phân tích - Bình luận
Ngành dược châu Âu suy yếu, Trung Quốc chiếm lĩnh cơ hội
Từng là trung tâm dược phẩm toàn cầu, châu Âu đang hụt hơi trước sức ép chính sách và cạnh tranh, trong khi Trung Quốc vươn lên mạnh mẽ về đổi mới.
Hào quang vụt tắt
Trong nhiều thập kỷ, châu Âu từng được xem là “phòng thí nghiệm” dược phẩm không thể thay thế của thế giới. Tuy nhiên, cán cân này đã đảo chiều rõ rệt. Theo nghiên cứu của ING, nếu như năm 1990 châu Âu chiếm gần một nửa hoạt động nghiên cứu và phát triển (R&D) toàn cầu, còn Mỹ chỉ khoảng một phần ba, thì đến nay Mỹ đã vươn lên nắm giữ 55% thị phần, trong khi châu Âu thu hẹp mạnh xuống còn 26%.
Từng là điểm đến hàng đầu của các tập đoàn dược phẩm toàn cầu, châu Âu hiện đứng trước thế khó khi chịu sức ép từ chính sách thương mại và định giá thuốc quyết liệt của Tổng thống Donald Trump.
Nhiều tập đoàn dược phẩm lớn tại châu Âu đang chủ động tìm kiếm các điểm đến đầu tư mới, trong bối cảnh sức ép không chỉ đến từ yếu tố kinh tế. Nguy cơ còn nằm ở việc các loại thuốc quan trọng thế hệ mới có thể bị chậm hoặc không được ra mắt tại thị trường này, khi cơ chế định giá và khung pháp lý hiện hành khiến doanh nghiệp trở nên thận trọng hơn trong việc đưa sản phẩm vào châu Âu.
Nhà phân tích ngành dược Diederik Stadig từ ING ví von “Vương quốc Anh là “chim hoàng yến trong mỏ than”, hàm ý những tín hiệu cảnh báo sớm đối với toàn ngành. “Chúng ta đang tự bắn vào chân mình bằng những rào cản nội bộ mà các quy định quốc gia của chúng ta tạo ra”, ông Stadig nhấn mạnh.
Trên thực tế, nhiều tập đoàn dược lớn rút vốn khỏi Anh, bất chấp sự hiện diện của các trung tâm học thuật hàng đầu như University of Oxford và University of Cambridge. Trong năm qua, hàng loạt “ông lớn” như AstraZeneca, Eli Lilly và Merck & Co. đã tạm dừng hoặc hủy bỏ các kế hoạch đầu tư tại nước Anh, viện dẫn nhiều bất cập trong môi trường khoa học đời sống.
Theo Liên đoàn Công nghiệp dược phẩm châu Âu (EFPIA), châu Âu chi khoảng 1% GDP cho dược phẩm so với 2% ở Mỹ và 1,8% ở Trung Quốc. Đáng chú ý chi tiêu của EU cho thuốc hầu như không thay đổi trong hai thập kỷ qua.
Nathalie Moll, Tổng Giám đốc EFPIA, cho rằng châu Âu cần gia tăng chi tiêu, đồng thời dỡ bỏ các cơ chế thu hồi và gánh nặng thuế. Theo ông, đây là những điều kiện then chốt để giữ chân các doanh nghiệp dược ở lại EU, cũng như cải thiện khả năng tiếp cận thuốc cho người dân.
Hiện Mỹ sở hữu các cụm công nghệ sinh học tập trung như Boston hay San Francisco Bay Area - nơi khoa học gắn kết chặt chẽ với dòng vốn - thì châu Âu vẫn mang tính phân mảnh với 27 khuôn khổ pháp lý khác nhau, qua đó tạo ra những rào cản đáng kể đối với sự phát triển của ngành.
“Tay chơi” mới nổi
Trung Quốc liên tục đạt được thành tựu lớn về công nghệ sinh học - lĩnh vực được xem là động lực đổi mới cốt lõi của ngành dược. Xu hướng này khiến các tập đoàn dược phẩm toàn cầu ngày càng dịch chuyển sự chú ý về thị trường này, vừa để tìm kiếm nguồn sáng tạo mới, vừa kỳ vọng tìm ra những ứng viên cho các “bom tấn” tiếp theo.
Trung Quốc đang nổi lên như một cực đổi mới quan trọng của ngành dược, liên tiếp thiết lập các thỏa thuận quy mô lớn với các tập đoàn toàn cầu nhằm mở rộng quyền tiếp cận các nghiên cứu khoa học ở giai đoạn đầu - nền tảng cho những đột phá trong tương lai.
Chỉ một thập kỷ trước, các phân tử do Trung Quốc phát triển mới chiếm khoảng 4% tổng số thuốc đang trong giai đoạn nghiên cứu và phát triển trên toàn cầu. Tuy nhiên, tỷ trọng này hiện đã tăng vọt lên gần một phần ba, theo dữ liệu từ ING.
Một báo cáo của PitchBook hồi tháng 1 cho thấy: “Việc tiếp tục cấp phép, huy động vốn có mục tiêu và khoa học khác biệt cho thấy lợi thế của Trung Quốc trong lĩnh vực dược phẩm sinh học có thể sẽ tiếp tục tồn tại bất chấp sự gia tăng căng thẳng địa chính trị”.