Kinh tế
Thấy gì qua tăng trưởng xuất khẩu cao trong quý 1?
Xuất khẩu tiếp tục giữ vai trò là một trong những động lực quan trọng nhất của tăng trưởng bất chấp những bất ổn kinh tế diễn ra trong thời gian qua.
Theo Cục Thống kê, tổng kim ngạch xuất, nhập khẩu hàng hóa quý 1 đạt 249,5 tỷ USD, tăng 23% so với cùng kỳ năm trước, cao nhất kể từ năm 2022. Trong đó xuất khẩu đạt 122,93 tỷ USD, tăng 19,1% so với cùng kỳ năm trước. Đây là mức tăng cao nhất trong 5 năm gần đây.
Quan tâm nhiều hơn chất lượng tăng trưởng
Trong bối cảnh thương mại toàn cầu phục hồi chậm, tăng trưởng xuất khẩu cho thấy Việt Nam tiếp tục tận dụng tốt xu hướng dịch chuyển đầu tư và tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu, đặc biệt trong các ngành công nghệ cao.
Phân tích về các nhóm ngành, công nghiệp chế biến chiếm 89,9% tổng kim ngạch xuất khẩu và có mức tăng trưởng cao so với cùng kỳ năm trước. Các mặt hàng dẫn dắt tăng trưởng như điện tử, máy tính và linh kiện; điện thoại và linh kiện… đều nằm trong chuỗi sản xuất toàn cầu do các tập đoàn FDI dẫn dắt. Vì vậy, khu vực doanh nghiệp FDI tiếp tục dẫn dắt tăng trưởng với kim ngạch đạt 98,46 tỷ USD, tăng 33,3% và chiếm tới 80,1% tổng kim ngạch xuất khẩu.
Ngược lại, khu vực kinh tế trong nước với kim ngạch đạt 24,47 tỷ USD, giảm 16,6% và tỷ trọng thu hẹp còn 19,9%. Các mặt hàng truyền thống như dệt may, giày dép tăng nhẹ. Nhóm nông sản tăng, giảm đan xen cho thấy tính dễ tổn thương trước biến động thị trường và giá cả quốc tế cũng như năng lực cạnh tranh, công nghệ và khả năng tiếp cận thị trường quốc tế của doanh nghiệp trong nước còn hạn chế.
Bức tranh xuất khẩu những tháng đầu năm cho thấy, tăng trưởng tuy cao về quy mô nhưng đang bộc lộ những vấn đề mang tính cơ cấu. Đó là sự phụ thuộc ngày càng lớn vào khu vực FDI cũng như sự suy giảm vai trò của khu vực kinh tế trong nước. Những diễn biến này, theo Cục Thống kê, cần nhìn nhận hoạt động thương mại quốc tế không chỉ ở góc độ kim ngạch mà còn ở chất lượng tăng trưởng và tính bền vững vĩ mô.
Trong đó, cần quan tâm đến các chỉ số xuất khẩu và nhập khẩu giảm ở khu vực kinh tế trong nước. Nếu xu hướng này kéo dài, khoảng cách giữa khu vực doanh nghiệp FDI và trong nước ngày càng nới rộng, làm giảm tính tự chủ của nền kinh tế trong hoạt động thương mại quốc tế.
Nâng cao vị thế doanh nghiệp Việt
Tuy kinh tế thế giới tiềm ẩn nhiều rủi ro, song triển vọng xuất khẩu năm 2026 của Việt Nam được các tổ chức quốc tế đánh giá khả quan. Tăng trưởng xuất khẩu đến từ các ngành điện tử, máy tính, thiết bị, phù hợp xu hướng dịch chuyển đầu tư công nghệ toàn cầu. Quý 1 nhập khẩu tư liệu sản xuất tăng mạnh cho thấy chu kỳ mở rộng sản xuất đang diễn ra.
Tuy nhiên, Cục Thống kê nhận định, xuất nhập khẩu chỉ thực sự trở thành động lực bền vững cho tăng trưởng khi trọng tâm chính sách không chỉ thúc đẩy tăng kim ngạch mà phải nâng cao chất lượng tham gia của khu vực kinh tế trong nước. Đây cũng là một trong 5 nhóm giải pháp trọng tâm được Cục Thống kê nhấn mạnh để xuất nhập khẩu đóng góp hiệu quả cho tăng trưởng hai con số.
Theo đó, cần phát triển mạnh công nghiệp hỗ trợ, nâng cao năng lực doanh nghiệp nội địa tham gia chuỗi cung ứng của FDI. Xây dựng chính sách tín dụng ưu đãi cho doanh nghiệp nội địa tham gia chuỗi cung ứng.
Thứ hai, giảm phụ thuộc nhập khẩu từ một số thị trường, đa dạng hóa nguồn cung nguyên vật liệu, linh kiện.
Thứ ba, tận dụng tối đa các FTA thế hệ mới, hỗ trợ doanh nghiệp đáp ứng quy tắc xuất xứ, mở rộng thị trường EU, CPTPP.
Thứ tư, giảm chi phí logistics và thủ tục hành chính, số hóa hải quan, rút ngắn thời gian thông quan, đẩy mạnh phát triển hạ tầng cảng biển, kho bãi, vận tải đa phương thức.
Cuối cùng, thúc đẩy xuất khẩu nhóm nông sản, thực phẩm chế biến, chuyển từ xuất thô sang chế biến sâu, xây dựng thương hiệu, truy xuất nguồn gốc đáp ứng tiêu chuẩn cao.
Trước đó, tại diễn đàn kinh tế 2026, bà Nguyễn Cẩm Trang - Phó Cục trưởng Cục Xuất Nhập khẩu (Bộ Công Thương) cũng đồng thuận khi đề cập yêu cầu cần thiết nâng cao năng lực cho doanh nghiệp. Trong đó, cần ưu tiên các chính sách thương mại và công nghiệp theo hướng chọn lọc, tập trung vào các lĩnh vực trọng điểm để vừa duy trì tăng trưởng xuất khẩu vừa nâng cao vị thế của Việt Nam trong chuỗi cung ứng toàn cầu.
Yêu cầu này cần hướng đến hỗ trợ doanh nghiệp đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế. Đặc biệt là các tiêu chuẩn xanh để doanh nghiệp đứng vững tại các thị trường lớn có yêu cầu cao. Đồng thời, hiện đại hóa thương mại và chuỗi cung ứng thông qua áp dụng số hóa trong các thủ tục xuất nhập khẩu, phát triển logistics xanh và thương mại số, qua đó giảm chi phí và nâng cao tính minh bạch trong hoạt động thương mại.