Nghiên cứu - Trao đổi
Sửa Luật Tiếp cận thông tin: Cần có tiêu chí rõ ràng
Để tránh những rủi ro có thể xảy ra với hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp, góp ý sửa Luật Tiếp cận thông tin, một số ý kiến cho rằng, cần có tiêu chí rõ ràng.
Dự thảo Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi) trình Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI được thiết kế gồm 04 Chương, 31 Điều (giảm 01 Chương và 06 Điều so với Luật hiện hành). Trong đó, có nhiều điểm mới đáng chú ý về phạm vi và trách nhiệm cung cấp thông tin.
Cụ thể, Dự thảo điều chỉnh trách nhiệm của UBND cấp xã theo hướng: chỉ cung cấp thông tin do mình tạo ra, không cung cấp thông tin do mình nhận được (trừ trường hợp để bảo vệ lợi ích công cộng và sức khỏe cộng đồng). Quy định này nhằm tránh tạo áp lực quá lớn cho cấp xã khi tổ chức chính quyền địa phương hai cấp.
Đặc biệt, tại Điều 17, Dự thảo Luật đã mở rộng các thông tin phải được công khai, bảo đảm đồng bộ với các luật chuyên ngành (y tế, giáo dục, văn hóa, môi trường, đất đai, xây dựng...). Điều này tạo điều kiện thuận lợi để người dân tự do tiếp cận các thông tin liên quan mật thiết đến đời sống, sản xuất, kinh doanh và sức khỏe cộng đồng.
Bên cạnh đó, Dự thảo cũng đưa ra các quy định để đa dạng hóa các hình thức cung cấp thông tin, kết hợp linh hoạt giữa phương thức truyền thống và công nghệ số để người dân tiếp cận nhanh chóng, tiết kiệm chi phí. Các quy định về thời gian, thời hạn giải quyết thủ tục cung cấp thông tin cũng được rút ngắn…
Đồng tình với định hướng mục tiêu xây dựng Dự thảo Luật (sửa đổi), tuy nhiên, để tránh những rủi ro có thể xảy ra với hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp, góp ý sửa Luật này, một số ý kiến cho rằng, cần có tiêu chí rõ ràng.
Quan tâm đến điểm e, khoản 1, Điều 17 của Dự thảo quy định thông tin phải được công khai bao gồm: “Thông tin về hoạt động đầu tư, quản lý, sử dụng vốn Nhà nước tại doanh nghiệp; báo cáo đánh giá kết quả hoạt động và xếp loại doanh nghiệp; báo cáo giám sát tình hình thực hiện công khai thông tin chính của doanh nghiệp và cơ quan Nhà nước đại diện cho sở hữu; thông tin về tổ chức và hoạt động của doanh nghiệp Nhà nước”.
Tham gia góp ý, đại biểu Lê Hồng Hà, Đoàn đại biểu Quốc hội TP Hà Nội cho rằng, quy định này đang trùng với Điều 55 Luật Quản lý và đầu tư vốn nhà nước tại doanh nghiệp và Mục 2 Chương V Nghị định 365/2025/NĐ-CP.
Do đó, đại biểu đề xuất, cần bỏ quy định đã nêu và dẫn chiếu về Luật Quản lý và đầu tư vốn nhà nước tại doanh nghiệp.
Về nội dung tại khoản 4 Điều 10 Dự thảo Luật (sửa đổi): “Đối với hồ sơ, tài liệu có chứa cả thông tin công dân không được tiếp cận, thông tin công dân được tiếp cận và các phần thông tin có thể được phân tách hợp lý, các cơ quan, đơn vị xem xét, quyết định cung cấp một phần hồ sơ, tài liệu chứa thông tin công dân được tiếp cận”.
Góp ý về nội dung này, đại biểu bày tỏ, việc giao quyền phân tách thông tin cho cơ quan Nhà nước dẫn đến rủi ro lộ thông tin kinh doanh của doanh nghiệp.
Theo đại biểu Lê Hồng Hà, nếu cơ quan Nhà nước không có sự phân định rõ ràng giữa số liệu thống kê, dữ liệu thông thường và bí mật chiến lược kinh doanh của doanh nghiệp có thể dẫn đến lộ bí mật của doanh nghiệp và gây ra thiệt hại kinh tế nghiêm trọng đối với doanh nghiệp.
Ngoài ra, liên quan đến quy định tại khoản 4, Điều 16 Dự thảo: “Trong quá trình thực hiện chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của mình, người đứng đầu cơ quan, đơn vị quyết định việc cung cấp thông tin liên quan đến bí mật kinh doanh, trong trường hợp cần thiết vì lợi ích công cộng, sức khỏe của cộng đồng theo quy định của luật có liên quan mà không cần có sự đồng ý của chủ sở hữu bí mật kinh doanh”.
Với quy định này, đại biểu cho rằng, bí mật kinh doanh trong quy định cần được nhìn nhận không chỉ giới hạn trong phạm vi nội bộ của cơ quan, đơn vị, mà còn là các bí mật kinh doanh của doanh nghiệp Nhà nước do cơ quan, đơn vị quản lý đang lưu giữ thông qua các báo cáo nghiệp vụ hoặc hồ sơ xin phê duyệt dự án,...
“Hiện nay, khái niệm “lợi ích công cộng” trong lĩnh vực hàng không, như “an toàn bay” hoặc “quyền lợi hành khách” thường được hiểu theo nghĩa rất rộng”, đại biểu chia sẻ.
Đồng thời đề nghị, cần có tiêu chí rõ ràng để ngăn chặn việc vận dụng quy định này một cách tùy nghi nhằm buộc doanh nghiệp công khai các quy trình vận hành nội bộ hoặc các thỏa thuận bồi thường đặc thù.
Đồng quan điểm, tham gia góp ý Dự thảo Luật (sửa đổi), đại biểu Nguyễn Thị Lan, Đoàn đại biểu Quốc hội TP Hà Nội cũng bày tỏ, quy định hiện nay chưa làm rõ ranh giới giữa thông tin phải công khai và thông tin cần bảo vệ.
Theo đại biểu, trong thực tế, các trường đại học, viện nghiên cứu vừa thực hiện nhiệm vụ công, vừa có hoạt động hợp tác với doanh nghiệp và thương mại hóa kết quả nghiên cứu. Nếu không phân định rõ, có thể dẫn đến hai rủi ro, hoặc là công khai quá mức, ảnh hưởng đến quyền sở hữu trí tuệ và lợi ích kinh tế; hoặc ngược lại, né tránh công khai, làm giảm tính minh bạch.
“Ví dụ, một giống cây trồng mới hoặc một quy trình công nghệ nếu công khai sớm có thể làm mất cơ hội bảo hộ”, đại biểu viện dẫn.
Đồng thời đề nghị, bổ sung quy định phân loại thông tin thành 3 nhóm: công khai bắt buộc, công khai có điều kiện và không công khai; đồng thời làm rõ cơ chế bảo vệ tài sản trí tuệ trong các đơn vị sự nghiệp công lập.