Nghiên cứu - Trao đổi

Dự thảo thông tư của Bộ Tài chính đang lấy ý kiến đề xuất áp thuế thu nhập cá nhân 0,1% đối với giao dịch chứng khoán phái sinh. Đây là bước đi nhằm hoàn thiện chính sách thuế với một loại hình giao dịch ngày càng phổ biến trên thị trường.

Tuy nhiên, ngay khi thông tin được đưa ra, không ít nhà đầu tư bày tỏ băn khoăn về cách tính thuế. Khác với cổ phiếu, nơi thuế được khấu trừ trên giá trị chuyển nhượng, giao dịch phái sinh có đặc thù biến động nhanh, sử dụng đòn bẩy và có thể phát sinh nhiều lệnh mua – bán trong thời gian ngắn.

Điều này dẫn đến một thực tế dễ gây tranh luận: nhà đầu tư có thể không có lợi nhuận, thậm chí thua lỗ, nhưng vẫn phát sinh nghĩa vụ thuế do thuế được tính trên tổng giá trị giao dịch.

Nhiều ý kiến cho rằng, việc áp thuế theo tỷ lệ cố định trên giá trị giao dịch giúp đơn giản hóa cách tính, dễ kiểm soát và hạn chế tình trạng kê khai thiếu chính xác. Tuy nhiên, cách tiếp cận này cũng đặt ra câu hỏi về mức độ tương thích với đặc thù của thị trường phái sinh.

Đặc biệt, với những nhà đầu tư giao dịch tần suất cao, tổng giá trị giao dịch có thể lớn hơn nhiều lần so với số vốn thực có. Khi đó, số thuế phải nộp dù nhỏ về tỷ lệ nhưng có thể tích lũy thành khoản đáng kể, nhất là trong bối cảnh giao dịch không mang lại lợi nhuận tương ứng.

Trao đổi với Diễn đàn Doanh nghiệp xung quanh nội dung này, Luật sư Nguyễn Thanh Phong – Trưởng chi nhánh Công ty Luật TNHH Sa Vĩ tại Hà Nội cho rằng, việc áp thuế trên giá trị giao dịch thay vì lợi nhuận không phải là cách tiếp cận mới, nhưng cần được nhìn nhận đúng bản chất.

Theo ông Phong, đây là phương pháp tính thuế theo hướng đơn giản hóa quản lý, thay vì phải xác định chính xác lãi – lỗ của từng giao dịch, vốn rất phức tạp với sản phẩm phái sinh.

“Tuy nhiên, điều này cũng đồng nghĩa với việc nghĩa vụ thuế không phản ánh trực tiếp kết quả đầu tư. Nhà đầu tư có thể không có lợi nhuận nhưng vẫn phải nộp thuế, vì đây là thuế đánh trên giao dịch, không phải thuế đánh trên thu nhập theo nghĩa thông thường”, ông Phong phân tích.

Theo luật sư, để chính sách phát huy hiệu quả, điều quan trọng là cần truyền thông rõ để nhà đầu tư hiểu đúng bản chất. Đồng thời, nhà đầu tư cũng cần điều chỉnh chiến lược giao dịch, đặc biệt với các hoạt động “lướt sóng” tần suất cao.

Thực tế cho thấy, thị trường chứng khoán phái sinh có cơ chế vận hành khác biệt so với giao dịch cổ phiếu thông thường. Việc áp dụng cách tính thuế theo giá trị giao dịch có thể tạo thuận lợi trong quản lý, nhưng cũng cần được đặt trong mối tương quan với đặc thù của loại hình đầu tư này.

Theo Luật sư Nguyễn Thanh Phong, chính sách thuế không chỉ là công cụ thu ngân sách, mà còn có tác động trực tiếp đến hành vi của nhà đầu tư. Khi chi phí giao dịch tăng lên, dù không lớn, cũng có thể ảnh hưởng đến quyết định tham gia thị trường, đặc biệt với nhóm nhà đầu tư cá nhân.

“Việc hoàn thiện chính sách thuế đối với chứng khoán phái sinh vì vậy cần được đặt trong tổng thể phát triển thị trường, bảo đảm hài hòa giữa yêu cầu quản lý, tính minh bạch và quyền lợi của nhà đầu tư”, Luật sư Nguyễn Thanh Phong chia sẻ.

Nguyễn Giang