Kinh tế thế giới

Khi Trung Quốc bước vào Kế hoạch 5 năm lần thứ 15, các nhà hoạch định chính sách đang đối mặt với câu hỏi làm thế nào để tăng trưởng hiệu quả khi “lợi thế dân số” từng thúc đẩy bốn thập kỷ tăng trưởng đang dần suy giảm và cạnh tranh công nghiệp ngày càng gay gắt.

Trí tuệ nhân tạo (AI), đặc biệt là sự trỗi dậy của các “tác nhân AI” (AI agents), có thể là một phần lời giải. Khi được triển khai ở quy mô lớn, các hệ thống này có thể tái định hình hoạt động nhà máy, đổi mới doanh nghiệp và quản trị đô thị. Sự chuyển dịch này có thể đưa Trung Quốc từ “lợi thế dân số” sang “lợi thế trí tuệ”.

Các tác nhân AI hiện có thể nhận biết môi trường, suy luận để giải quyết vấn đề, sử dụng công cụ bên ngoài và tự động thực hiện nhiệm vụ. Được vận hành bởi các mô hình ngôn ngữ lớn, chúng không chỉ làm theo kịch bản có sẵn mà còn thích nghi và học hỏi từ dữ liệu, liên tục cải thiện quyết định dựa trên phản hồi.

Theo Teng Bingsheng, giáo sư quản lý chiến lược và phó Hiệu trưởng phụ trách nghiên cứu chiến lược tại Trường Kinh doanh Sau đại học Cheung Kong, sự tiến hóa này đặc biệt quan trọng vì mô hình tăng trưởng của Trung Quốc ngày càng phụ thuộc vào năng suất thay vì tích lũy các yếu tố đầu vào.

Khi lực lượng lao động thu hẹp và hiệu quả của vốn giảm dần, “đòn bẩy” bền vững duy nhất còn lại chính là năng suất.

Các tác nhân AI có thể tác động đến cả ba yếu tố: nâng hiệu quả sử dụng vốn thông qua tối ưu chiến lược đầu tư; tăng năng suất lao động bằng cách hỗ trợ hoặc thay thế các công việc trí tuệ; và cải thiện năng suất nhân tố tổng hợp bằng cách phân bổ nguồn lực thông minh hơn trong các hệ thống phức tạp.

Ông Bingsheng cho biết, lợi thế của Trung Quốc không chỉ nằm ở phát triển thuật toán mà còn ở quy mô ứng dụng. Trong khi cuộc cạnh tranh AI toàn cầu thường tập trung vào kích thước mô hình và sức mạnh tính toán, chiều sâu công nghiệp của Trung Quốc tạo ra một “phép thử” rộng lớn.

Sáng kiến “AI Plus” cho thấy ý định chính thức trong việc đưa AI vào sản xuất, dịch vụ và quản trị. Các công ty như Huawei, Alibaba và Baidu đang xây dựng những hệ sinh thái tích hợp, kết hợp mô hình, nền tảng người dùng và hạ tầng tính toán.

Chuyên gia này chỉ ra, trong sản xuất, xu hướng đang chuyển từ tự động hóa sang tự chủ. Tự động hóa truyền thống thực hiện các nhiệm vụ định sẵn trong môi trường kiểm soát, trong khi các tác nhân AI tự chủ kết hợp kiến thức công nghiệp với dữ liệu thời gian thực để điều chỉnh quy trình linh hoạt.

Với ngành công nghiệp nặng, các hệ thống thông minh có thể phát hiện rủi ro an toàn trong khai thác mỏ hoặc tối ưu nhiệt độ lò luyện thép bằng cách phân tích dữ liệu cảm biến, từ đó giảm tiêu thụ năng lượng và khí thải. Khi áp dụng trên quy mô lớn, đặc biệt trong các ngành tiêu tốn nhiều năng lượng, hiệu quả đạt được là rất đáng kể.

Hoạt động nghiên cứu và phát triển (R&D) có thể chứng kiến những thay đổi còn mạnh mẽ hơn. Thay vì mở rộng đội ngũ kỹ sư, các công ty ô tô và phần cứng có thể triển khai các tác nhân AI chuyên biệt cho thiết kế, mô phỏng và sản xuất, phối hợp với nhau trong các chu kỳ phát triển được rút ngắn.

Quản lý chuỗi cung ứng cũng được hưởng lợi từ AI. Các hệ thống truyền thống chỉ ghi nhận giao dịch, còn tác nhân AI có thể điều phối toàn bộ chuỗi. Bằng cách tích hợp các tín hiệu như dự báo thời tiết, giá hàng hóa và biến động địa chính trị, các hệ thống chuỗi cung ứng thông minh có thể dự đoán gián đoạn thay vì chỉ phản ứng khi sự cố xảy ra.

Đối với các doanh nghiệp tham gia thương mại toàn cầu, khả năng chống chịu đang trở nên quan trọng không kém hiệu quả. Việc điều phối bằng AI có thể đóng vai trò then chốt trong việc cân bằng hai yếu tố này, đặc biệt trong bối cảnh địa chính trị biến động.

"Tác động của AI không chỉ dừng lại ở từng doanh nghiệp. Các cụm công nghiệp khu vực của Trung Quốc là nền tảng sức mạnh sản xuất của quốc gia này", ông Bingsheng nói.

Khi tăng trưởng chuyển từ mở rộng sang nâng cấp tài sản, các tác nhân AI có thể “thu giữ” tri thức ngầm từ các kỹ thuật viên giàu kinh nghiệm, mạng lưới nhà cung cấp địa phương và thông tin thị trường, rồi chuyển hóa thành tài sản số có thể tái sử dụng.

Hợp tác dựa trên nền tảng đám mây có thể kết nối các doanh nghiệp thành những “siêu nhà máy” ảo, cho phép chia sẻ dữ liệu, phối hợp sản xuất và cùng phản ứng với biến động thị trường. Các công cụ lập trình đơn giản cũng giúp giảm rào cản tiếp cận, mở rộng khả năng ứng dụng công nghệ cao cho doanh nghiệp nhỏ.

Mặc dù vậy, công nghệ tự thân không đảm bảo sẽ mang lại tăng trưởng năng suất. Các tác nhân AI cần được tích hợp vào hệ thống cũ, gắn vào quy trình vận hành và được hỗ trợ bởi cải cách thể chế. Quản trị dữ liệu, an ninh mạng, đào tạo lại lực lượng lao động và giám sát đạo đức sẽ ảnh hưởng đến kết quả không kém gì sức mạnh tính toán.

Việc chuyển từ “lợi thế dân số” sang “lợi thế trí tuệ” sẽ không xảy ra chỉ vì thuật toán tốt hơn mà phụ thuộc vào việc doanh nghiệp thiết kế lại quy trình, chính phủ điều chỉnh cơ chế khuyến khích và khuôn khổ pháp lý cho phép thử nghiệm có trách nhiệm mà không kìm hãm đổi mới.

Khi Kế hoạch 5 năm lần thứ 15 dần hình thành, các tác nhân AI đang nổi lên như yếu tố then chốt trong quá trình tái cân bằng kinh tế của Trung Quốc. Chúng mang lại cơ chế để nâng cao năng suất trong bối cảnh thiếu hụt lao động, củng cố sức chống chịu công nghiệp trước bất ổn toàn cầu và hiện đại hóa quản trị đô thị cho một xã hội ngày càng phức tạp.

Trong thập kỷ tới, theo nhiều chuyên gia, tăng trưởng của Trung Quốc có thể ngày càng đến từ mã nguồn và những “lao động số”. Nếu Trung Quốc có thể chuyển hóa năng lực công nghệ thành tăng trưởng năng suất bền vững, “lợi thế trí tuệ” có thể sẽ định hình giai đoạn phát triển tiếp theo.

Cẩm Anh