Doanh nghiệp
THỊ TRƯỜNG CÁC-BON: Cơ hội cho các dự án tại Việt Nam
Việt Nam đang khẳng định vai trò tích cực và chủ động trong thị trường các-bon toàn cầu thông qua các cam kết mạnh mẽ, xây dựng hành lang pháp lý đồng bộ và thúc đẩy các dự án giảm phát thải.
Phát biểu tại Diễn đàn “Hoàn thiện chính sách và nâng cao năng lực doanh nghiệp tham gia thị trường các-bon”, bà Ivy Yuwei Yin – Chuyên gia phân tích cấp cao, S&P Global Energy đã chia sẻ những rủi ro và cơ hội cho các dự án các-bon tại Việt Nam.
Bà Ivy Yuwei Yin cho biết, Climate Impact X (CIX) là một nền tảng giao dịch tín chỉ carbon toàn cầu, được thiết kế để kết nối người mua và người bán thông qua các thị trường được tiêu chuẩn hóa, minh bạch và đã được xác minh. CIX cung cấp các giải pháp giao dịch tín chỉ chất lượng cao, giúp thúc đẩy hành động khí hậu và thị trường các-bon tự nguyện. S&P Global Energy của chúng tôi cũng đã đưa ra những dự báo ngắn, dài hạn cho thị trường tín chỉ các-bon trong đó có Việt Nam.
Bà Ivy Yuwei Yin đã phân tích cơ hội thị trường dành cho Việt Nam và cho rằng, theo dự báo của chúng tôi, so với các nước ở trong ASEAN thì Việt Nam được đánh giá rất cao chỉ sau Singapore vì Việt Nam đã có những chính sách cụ thể về thị trường các-bon. Ví dụ như ở Thái Lan họ mới chỉ đang đưa ra hệ thống bán phác thảo. Theo bà dự báo Việt Nam tốt hơn thị trường khác là do chịu áp lực từ Cơ chế Điều chỉnh Biên giới Carbon (CBAM), các doanh nghiệp Việt đã có bước chủ động để đáp ứng yêu cầu.
“Việt Nam đóng vai trò tích cực trong thị trường các-bon toàn cầu. Việt Nam có thị trường thiết bị gia dụng, năng lượng tái tạo – đây là những hạng mục dự án có tiềm năng. So với các quốc gia như Ấn Độ, Trung Quốc, hoặc bên mua trên thị trường tự nguyện khác thì Việt Nam phát triển rất tốt” – bà Ivy Yuwei Yin nhấn mạnh.
Về chính sách, trên thị trường quốc tế, Điều 6 của Hiệp định Paris (2015) cho phép các quốc gia hợp tác tự nguyện để đạt mục tiêu giảm phát thải (NDC), tạo cơ sở pháp lý cho thị trường các-bon quốc tế. Ví dụ như Australia họ tập trung vào thị trường nội địa và chưa có tín hiệu rõ ràng từ việc nhập hay mua từ các quốc gia khác thì Việt Nam lại khác, đã tích cực đã mở ra cơ hội cho việc xuất khẩu tín chỉ các-bon bổ sung.
Đối với Chương trình CORSIA (Chương trình Bù trừ và Giảm thiểu Carbon cho Hàng không Quốc tế) - là cơ chế thị trường toàn cầu đầu tiên do ICAO thiết lập nhằm cắt giảm khí thải từ các chuyến bay quốc tế, hướng tới mục tiêu tăng trưởng trung lập carbon từ năm 2020 - thì đây là chương trình tự nguyện nhưng từ năm 2027 sẽ là bắt buộc. Có nghĩa là các hãng hàng không phải duy trì mức phát thải hàng không toàn cầu giảm chỉ còn 85% so với phát thải so với năm 2019. Mặc dù Việt Nam chưa tham gia nhưng Nhật Bản và Hàn Quốc đã tham gia và Việt Nam cũng sớm không nằm ngoài “cuộc chơi” theo lộ trình này.
Về rủi ro và thách thức, theo Nghị định 112/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 01/4/2026, Việt Nam cho phép chuyển giao quốc tế tín chỉ các-bon với tỷ lệ tối đa 90% tổng số tín chỉ dự án tạo ra. 10% còn lại là phần phải giữ lại để phục vụ điều chỉnh tương ứng, đóng góp vào mục tiêu giảm phát thải quốc gia (NDC). Bà cho rằng Việt Nam cần cân bằng bình quân và tối ưu hoá doanh thu.
Các quốc gia mua tín chỉ các-bon theo Điều 6 của Hiệp định Paris và mỗi quốc gia tham gia đều có tiêu chí khác nhau. Như vậy tính khác biệt không chỉ ở bên mua mà còn cả ở bên bán. Việt Nam đang có kế hoạch xây dựng chương trình tín chỉ các-bon nội địa ngoài hệ thống quốc tế đã đưa ra.
“Khi thị trường CORSIA có tính bắt buộc vào năm 2027 thì nguồn cung trên thị trường sẽ tốt hơn. Với những dự án tiềm năng trong CORSIA thì họ sẽ yêu cầu mua bảo hiểm vì khi xảy ra rủi ro thì các dự án sẽ cảm thấy bất an, dĩ nhiên giá không hề rẻ. Để bảo đảm khả thi dự án thì còn nhiều cân nhắc”- bà Ivy Yuwei Yin thông tin.