Phân tích - Bình luận

Điều kiện khí hậu đang trở thành một phép thử khắc nghiệt, đặc biệt với pin xe điện (EV). Trong khi đó, phần cứng xuống cấp và việc ngừng cập nhật phần mềm cũng có thể ảnh hưởng đến nhiều tính năng, từ định vị đến hỗ trợ lái xe.

Sau hơn một thập kỷ phát triển nhanh chóng, những thách thức tại thị trường EV lớn nhất thế giới đang thử thách lời hứa về phương tiện di chuyển sạch hơn, rẻ hơn, đồng thời trở thành bài học tham khảo cho các khu vực như Đông Nam Á, nơi xe điện đang dần phổ biến.

Sức hấp dẫn của xe điện đến từ chi phí vận hành hàng ngày thấp hơn, vận hành êm ái, tăng tốc mượt mà, cùng với nhu cầu bảo dưỡng ít hơn do có ít bộ phận chuyển động so với xe xăng truyền thống.

Những lợi thế này thể hiện rõ nhất khi di chuyển quãng ngắn, khi chi phí sạc vẫn thấp và hiệu suất nhìn chung ổn định.

Tuy nhiên, khoảng cách giữa kỳ vọng và thực tế thường gia tăng nhanh khi yếu tố thời tiết xuất hiện, từ mùa đông lạnh giá ở Đông Bắc Trung Quốc đến khí hậu nóng ẩm ở phía Nam.

Theo ông Mei Ao, nhà sáng lập và CEO của công ty công nghệ pin LEADINX (Quảng Châu), khí hậu đóng vai trò như một yếu tố “khuếch đại áp lực” đối với xe điện khi chúng già đi.

Ông cho biết, sự suy giảm pin thường thể hiện theo hai cách chính, bao gồm dung lượng giảm khi pin lưu trữ được ít năng lượng hơn và điện trở bên trong tăng theo thời gian, ảnh hưởng đến khả năng cung cấp điện. Điều này khiến xe đi được quãng đường ngắn hơn và hiệu suất yếu hơn, như tăng tốc chậm hơn.

Thời tiết lạnh cũng làm giảm dung lượng pin, nhưng cảm nhận của người dùng thường bị “phóng đại”. Vì vậy, dù pin chỉ giảm hiệu suất khoảng 10 - 20% trong nhiệt độ -10°C đến -20°C, người dùng có thể cảm thấy quãng đường đi được giảm tới một nửa.

Ngược lại, ở môi trường nóng ẩm, nhiệt độ cao không làm giảm ngay quãng đường di chuyển nhưng lại đẩy nhanh quá trình suy giảm pin về lâu dài. Nghiên cứu cho thấy ở khoảng 55°C, tốc độ suy giảm dung lượng pin có thể cao hơn nhiều lần so với điều kiện nhiệt độ trung bình.

Ngoài ra, môi trường ẩm làm giảm hiệu quả tản nhiệt, khiến nhiệt độ bên trong pin tăng cao hơn và làm tăng nguy cơ hỏng hóc.

Dù các xe điện hiện đại đã được trang bị hệ thống quản lý nhiệt để giảm thiểu rủi ro, việc tiếp xúc kéo dài với nhiệt độ khắc nghiệt vẫn tạo áp lực lớn lên pin và các hệ thống liên quan.

Không chỉ ảnh hưởng đến hiệu suất, nhiệt độ khắc nghiệt còn khiến người dùng cảm nhận rõ hơn giới hạn của công nghệ khi xe bắt đầu “có tuổi”, thậm chí trước khi xe đạt đến tuổi thọ thiết kế.

Theo các chuyên gia trong ngành, ngoài yếu tố môi trường, chính thời gian cũng đang trở thành một phép thử âm thầm nhưng tốn kém đối với người dùng xe điện.

Chi phí sửa chữa cũng không hề nhỏ, đặc biệt khi xe đã hết bảo hành. Tại Trung Quốc, pin xe điện thường được bảo hành khoảng 8 năm hoặc 120.000 - 150.000 km, trong khi các bộ phận khác chỉ được bảo hành từ 3 - 5 năm.

Một vấn đề lớn khác là sự phụ thuộc vào phần mềm. Khi các hãng xe gặp khó khăn tài chính hoặc ngừng hoạt động, người dùng có thể đối mặt với việc không còn cập nhật phần mềm, khó tìm phụ tùng thay thế, cùng các dịch vụ hậu mãi bị gián đoạn. Điều này đặc biệt ảnh hưởng đến các tính năng như giải trí, định vị hay hệ thống quản lý pin, vốn phụ thuộc nhiều vào phần mềm.

Theo ước tính tại Trung Quốc, rủi ro tài chính lớn nhất nằm ở việc thay pin. Chi phí thay toàn bộ pin tại quốc gia này thường rơi khoảng 50.000 - hơn 100.000 NDT, trong khi một xe điện phổ thông mới có giá khoảng 100.000 - 150.000 NDT.

Điều này có nghĩa là chi phí thay pin có thể tương đương, thậm chí gần bằng việc mua một chiếc xe mới. Vì vậy, đa số người dùng không chọn thay pin khi hết bảo hành, mà thay vào đó là di chuyển quãng ngắn hơn; sạc thường xuyên hơn hoặc bán xe sớm.

So với xe xăng, chi phí sửa chữa thường nhỏ và phân bổ theo thời gian, xe điện có ít hạng mục sửa chữa hơn nhưng mỗi lần sửa chữa lại tốn kém hơn nhiều, trong đó thay pin là khoản chi lớn nhất.

Kinh nghiệm của Trung Quốc cho thấy, khi thị trường xe điện chuyển từ giai đoạn “bùng nổ ban đầu” sang giai đoạn trưởng thành, các vấn đề như lão hóa pin, chi phí dài hạn và hỗ trợ sau bán hàng sẽ trở nên quan trọng không kém giá mua ban đầu.

Xu hướng này đã bắt đầu xuất hiện tại Đông Nam Á. Tại Thái Lan số lượng xe điện tăng mạnh nhờ chính sách ưu đãi. Trong khi đó, doanh số bán xe điện tại Malaysia tăng gần 80% trong năm 2024. Với Singapore, xe điện chiếm 45% lượng đăng ký xe mới trong năm 2025.

Bài học cốt lõi không nằm ở thương hiệu hay doanh số, mà ở hệ thống. Hạ tầng sạc dày đặc giúp giảm phụ thuộc vào sạc nhanh. Chính sách rõ ràng giúp người dùng hiểu cả lợi ích và rủi ro trong khi quy hoạch dài hạn giúp giảm gánh nặng cho người tiêu dùng.

Khi hạ tầng sạc còn hạn chế, người dùng buộc phải dùng sạc nhanh nhiều hơn, điều này làm pin xuống cấp nhanh hơn và đẩy chi phí dài hạn về phía họ.

Ngược lại, các thành phố như Thâm Quyến hay Thượng Hải đã xây dựng mạng lưới sạc dày đặc tại khu dân cư và nơi làm việc, giúp việc sạc chậm trở nên thuận tiện hơn.

Kinh nghiệm từ Trung Quốc cho thấy khi hạ tầng, chính sách và công nghệ phát triển đồng bộ, xe điện sẽ tăng trưởng mạnh. Ngược lại, nếu các yếu tố này không theo kịp, gánh nặng chi phí sẽ dồn về phía người tiêu dùng, thường là vài năm sau khi làn sóng mua sắm ban đầu kết thúc.

Cẩm Anh