Khởi nghiệp quốc gia

Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo (ĐMST) và chuyển đổi số quốc gia đã nhấn mạnh: “Có chính sách đủ mạnh khuyến khích tinh thần khởi nghiệp về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, cùng với chính sách hỗ trợ khởi nghiệp và thu hút các doanh nghiệp trong và ngoài nước khởi nghiệp tại Việt Nam”.

Cơ hội cho học sinh, sinh viên

Theo đánh giá từ Bộ Khoa học và Công nghệ, bước sang giai đoạn từ năm 2026, bối cảnh phát triển kinh tế - xã hội và công nghệ đang tạo ra những chuyển dịch rõ nét, mở ra cả cơ hội lớn và thách thức mới đối với học sinh, sinh viên trong hành trình khởi nghiệp. Nếu trước đây, học sinh, sinh viên chủ yếu là người tiêu dùng trong môi trường số, thì hiện nay đã từng bước trở thành chủ thể tạo ra giá trị trên nền tảng số. Thông qua thương mại điện tử, sáng tạo nội dung, phát triển ứng dụng, cung cấp dịch vụ số,… nhiều bạn trẻ đã bắt đầu tham gia vào hoạt động kinh doanh ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường. Điều này cho thấy tiềm năng rất lớn của thế hệ trẻ trong việc tận dụng công nghệ để khởi nghiệp và xã hội đã có sự chuyển dịch từ “sống số” sang “khởi nghiệp số”.

Sự phát triển mạnh mẽ của các nền tảng số, công cụ trí tuệ nhân tạo và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo giúp học sinh, sinh viên rút ngắn đáng kể khoảng cách từ ý tưởng đến sản phẩm. Cơ hội tiếp cận công nghệ và thị trường chưa từng có. Dù với nguồn lực hạn chế, các em vẫn có thể thử nghiệm mô hình kinh doanh, tiếp cận khách hàng toàn cầu và tham gia vào chuỗi giá trị mới. Tuy nhiên, kiến thức hàn lâm, sách vở đơn thuần không còn đủ để đáp ứng yêu cầu của khởi nghiệp trong môi trường số. Học sinh, sinh viên cần được trang bị tư duy đổi mới sáng tạo, tư duy thiết kế (Design Thinking), kỹ năng giải quyết vấn đề, khả năng làm việc liên ngành, đặc biệt là năng lực làm chủ và ứng dụng các công cụ trí tuệ nhân tạo trong học tập, nghiên cứu và phát triển sản phẩm.

Mặc dù đã có nhiều chương trình hỗ trợ song môi trường để học sinh thử nghiệm ý tưởng, tiếp cận cố vấn, nguồn vốn và thị trường vẫn còn hạn chế; sự kết nối giữa nhà trường với doanh nghiệp và các tổ chức hỗ trợ khởi nghiệp chưa thực sự chặt chẽ. Từ thực tiễn trên có thể thấy, giai đoạn tới không chỉ là “cơ hội vàng” để thúc đẩy khởi nghiệp trong học sinh, sinh viên, mà còn đặt ra yêu cầu cấp thiết phải đổi mới mạnh mẽ cách tiếp cận giáo dục khởi nghiệp, gắn chặt hơn với khoa học, công nghệ, ĐMST và chuyển đổi số.

Giải pháp tăng cường sự gắn kết

Trong giai đoạn 2026–2035, khởi nghiệp không còn dừng lại ở các mô hình kinh doanh truyền thống, mà chuyển mạnh sang khởi nghiệp ĐMST, nơi giá trị cốt lõi được tạo ra từ tri thức, công nghệ và ý tưởng mới. Trong bối cảnh đó, mối quan hệ giữa khoa học, công nghệ, ĐMST và chuyển đổi số mang tính tương hỗ, gắn kết chặt chẽ và không thể tách rời. Khoa học và công nghệ giữ vai trò là nền tảng và công cụ:, cung cấp các giải pháp kỹ thuật tiên tiến như trí tuệ nhân tạo (AI), blockchain, Internet vạn vật (IoT), công nghệ sinh học… qua đó mở ra khả năng tạo ra sản phẩm, dịch vụ mới có hàm lượng tri thức cao và khả năng cạnh tranh vượt trội. Chuyển đổi số tạo lập môi trường và hạ tầng vận hành. ĐMST đóng vai trò là động lực:, là tư duy cốt lõi giúp kết nối công nghệ với thực tiễn.

Để chương trình hỗ trợ khởi nghiệp đạt hiệu quả thực chất, Bộ Khoa học và Công nghệ đã đưa một số nhóm giải pháp cụ thể gắn với đào tạo, cơ chế thử nghiệm, liên kết ba nhà.

Thứ nhất, đổi mới căn bản chương trình đào tạo theo hướng tích hợp công nghệ – kinh doanh – ĐMST. Chuyển từ đào tạo kiến thức sang phát triển năng lực khởi nghiệp, tư duy thiết kế và khả năng thương mại hóa kết quả nghiên cứu.

Thứ hai, thiết lập cơ chế “sandbox trong nhà trường”. Cho phép thử nghiệm mô hình kinh doanh, công nghệ mới trong môi trường kiểm soát, gắn với cơ chế miễn trừ rủi ro phù hợp.

Thứ ba, phát triển hệ sinh thái liên kết ba nhà (Nhà nước – nhà trường – doanh nghiệp). Trong đó doanh nghiệp đóng vai trò dẫn dắt thị trường, nhà trường là nơi ươm tạo ý tưởng, và Nhà nước đóng vai trò kiến tạo thể chế và hỗ trợ nguồn lực.

Thứ tư, thúc đẩy hạ tầng số và nền tảng hỗ trợ khởi nghiệp. Xây dựng các nền tảng kết nối mở giữa học sinh, sinh viên với cố vấn, nhà đầu tư, dữ liệu và thị trường, tận dụng tối đa các công cụ trí tuệ nhân tạo.

Thanh Hương