Kinh tế thế giới
Sản xuất toàn cầu tăng, vì sao dự báo kinh tế giảm tốc?
Khảo sát PMI ghi nhận làn sóng mua hàng trên thế giới tăng mạnh, nhưng các chuyên gia nghi ngờ về mức độ dài hạn của xu hướng.
PMI toàn cầu tăng mạnh bất chấp xung đột
Hoạt động sản xuất tại Mỹ, Nhật Bản, Pháp và Anh tăng tốc trong những tuần đầu tháng 4 khi các doanh nghiệp đẩy mạnh mua hàng trước để phòng ngừa gián đoạn chuỗi cung ứng do xung đột Trung Đông kéo dài, theo khảo sát chỉ số nhà quản trị mua hàng (PMI) của S&P Global công bố hôm thứ Năm tuần trước.
Eo biển Hormuz đóng cửa tuần thứ bảy liên tiếp, hạn chế vận chuyển dầu thô, khí tự nhiên, nguyên liệu đầu vào cho phân bón và heli, đều là những vật liệu thiết yếu trong sản xuất chip bán dẫn. Tình trạng này đã châm ngòi cho một đợt tích trữ hàng phòng ngừa diện rộng, đẩy các chỉ số sản lượng ngắn hạn tăng vọt.
Tại Mỹ, PMI tổng hợp - thước đo hoạt động của cả hai lĩnh vực sản xuất và dịch vụ - tăng lên 52,0 điểm trong tháng 4 từ mức 50,3 của tháng 3, cho thấy nền kinh tế đang mở rộng. Sản lượng sản xuất ghi nhận mức tăng hàng tháng lớn nhất trong bốn năm.
Ông Chris Williamson, Chuyên gia kinh tế trưởng tại S&P Global Market Intelligence, cho biết một phần mức tăng này xuất phát từ các đơn hàng mà doanh nghiệp tự mô tả là mua "khẩn cấp" và "hoảng loạn" trước lo ngại giá tăng và thiếu hụt hàng hóa.
Tại Nhật Bản, sản lượng nhà máy tăng mạnh nhất trong hơn 12 năm. Sản xuất của Pháp mở rộng với tốc độ nhanh nhất 50 tháng. Toàn khu vực eurozone ghi nhận sản xuất đạt mức cao nhất tám tháng.
Diễn biến này lặp lại kịch bản tích trữ hàng trước đợt tăng thuế của Mỹ hồi đầu năm 2025. Các nhà kinh tế cảnh báo tín hiệu nhu cầu hiện tại nhiều khả năng sẽ đảo chiều mạnh khi hoạt động tích trữ lắng xuống.
Bức tranh tổng thể của eurozone kém khả quan hơn. PMI tổng hợp của khối giảm xuống 48,6 từ mức 50,7 - thấp nhất 17 tháng và dưới ngưỡng 50 điểm phân định tăng trưởng và suy giảm. Đức gây áp lực lớn nhất lên chỉ số khi hoạt động dịch vụ giảm mạnh, cộng thêm đà chậm lại trong sản xuất.
"Tác động từ xung đột Iran có thể lớn hơn những gì chúng tôi dự kiến," Andrew Kenningham, kinh tế trưởng châu Âu tại Capital Economics, nhận định.
Khảo sát cũng ghi nhận chi phí đầu vào tăng và các doanh nghiệp chuyển một phần gánh nặng chi phí sang khách hàng — diễn biến sẽ được các ngân hàng trung ương theo dõi sát khi cân nhắc giữa áp lực lạm phát và nhu cầu đang suy yếu.
Tín hiệu thoáng qua hay xu hướng thực?
Các chuyên gia cảnh báo không nên đọc quá nhiều vào đà tăng PMI hiện tại. Susan Spence, Chủ tịch Ủy ban khảo sát ISM, nhận định: "Mối lo ngại của chúng tôi là các chỉ số về cầu đang đi sai hướng. Nếu điều đó tiếp diễn, xu hướng mở rộng sản xuất sẽ đảo chiều." Bà cũng lưu ý rằng sự không chắc chắn đang khiến doanh nghiệp không dám tuyển dụng hay đầu tư — một tín hiệu cho thấy bản thân ngành sản xuất không thực sự tin vào độ bền của đà tăng này.
Ở cấp độ vĩ mô, bức tranh càng rõ hơn. IMF trong Báo cáo Triển vọng Kinh tế Thế giới tháng 4/2026 dự báo tăng trưởng toàn cầu đạt 3,1% năm 2026 — thấp hơn mức 3,4% trước xung đột Trung Đông, đồng thời nâng dự báo lạm phát toàn cầu lên 4,4%. Đáng chú ý, IMF xây dựng ba kịch bản: kịch bản cơ sở giả định xung đột ngắn hạn với tăng trưởng 3,1%; kịch bản bất lợi với tăng trưởng 2,5% và lạm phát 5,4%; và kịch bản nghiêm trọng nơi tăng trưởng toàn cầu rơi xuống 2% và lạm phát vượt 6%.
Bởi vậy, PMI tháng 4 phản ánh phản ứng tâm lý phòng thủ ngắn hạn của doanh nghiệp, không phải nhu cầu thực. Bản thân S&P Global cũng thừa nhận rằng các nhà sản xuất đang dự báo xung đột chỉ có "tác động ngắn hạn và khiêm tốn" — một nhận định mà chính S&P Global gọi là "rõ ràng chưa chắc chắn".
Trước tình hình Trung Đông, UNCTAD dự báo tăng trưởng thương mại hàng hóa thế giới sẽ giảm mạnh từ mức 4,7% năm 2025 xuống còn 1,5–2,5% trong năm 2026, trong khi tăng trưởng GDP toàn cầu được điều chỉnh từ 2,9% xuống 2,6%.
Với các nền kinh tế dễ bị tổn thương, Liên hợp quốc cảnh báo thêm 9,1 triệu người tại châu Á có nguy cơ rơi vào tình trạng mất an ninh lương thực nghiêm trọng nếu cuộc khủng hoảng kéo dài, do gián đoạn nguồn cung phân bón trùng với thời điểm bắt đầu vụ gieo trồng.
IMF nhận định tất cả các kịch bản đều dẫn đến giá cả cao hơn và tăng trưởng chậm hơn - bối cảnh đặt các ngân hàng trung ương trước lựa chọn ngày càng khó khăn giữa kiềm chế lạm phát và hỗ trợ tăng trưởng.