24h
Hộ kinh doanh “mắc kẹt” trong vòng xoáy thủ tục thuế
Dù đóng góp khoảng 30% GDP nhưng khu vực hộ kinh doanh vẫn đang bị “kẹt” giữa chi phí tuân thủ cao và thủ tục thuế phức tạp, trong khi chính sách vẫn chưa theo kịp thực tế vận hành.
Quốc hội đã thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 4 luật thuế, trong đó quy định cá nhân kinh doanh có doanh thu dưới 500 triệu đồng/năm không phải nộp thuế thu nhập cá nhân. Đồng thời, Chính phủ cũng đang dự kiến nâng ngưỡng doanh thu miễn thuế đối với hộ, cá nhân kinh doanh lên tối đa 1 tỷ đồng/năm.
Những điều chỉnh này cho thấy nỗ lực giảm áp lực nghĩa vụ thuế đối với khu vực hộ kinh doanh – lực lượng đóng góp khoảng 30% GDP, trong đó riêng khu vực phi nông nghiệp chiếm từ 23 - 25%.
Tuy nhiên, thực tế vận hành lại cho thấy một bức tranh không mấy tích cực. Khảo sát của Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam ghi nhận gần 74% hộ kinh doanh chỉ đạt mức lợi nhuận thấp hoặc không có lãi; hơn 81% doanh thu sụt giảm; 75% lượng khách hàng giảm; và chỉ 1,9% đạt được mức lợi nhuận kỳ vọng. Phần lớn hộ lựa chọn giữ nguyên quy mô hoặc thu hẹp, rất ít trường hợp mở rộng.
Những con số này cho thấy vấn đề không chỉ nằm ở sức cầu suy giảm, mà còn ở cách thiết kế chính sách trong bối cảnh lợi nhuận ngày càng bị bào mòn. Chính từ thực tế đó, câu chuyện ngưỡng thuế cần được nhìn lại trong tương quan với hiệu quả kinh doanh.
Trao đổi với báo chí, ông Nguyễn Hoàng Sơn – Phó Chủ tịch Hội Tư vấn và đại lý thuế TP HCM, kiêm CEO Công ty TNHH Dịch vụ thuế và kế toán Việt Tín cho rằng cần nâng ngưỡng doanh thu miễn thuế cho hộ kinh doanh lên khoảng 2 tỷ đồng/năm.
Theo ông, việc xác định ngưỡng không thể tách rời bức tranh chung của khu vực doanh nghiệp. Hiện nay, doanh nghiệp được xếp vào nhóm “nhỏ” khi có doanh thu không quá 50–100 tỷ đồng/năm hoặc vốn không quá 20–50 tỷ đồng, tùy ngành nghề; trong khi nhóm “siêu nhỏ” có doanh thu từ 3–10 tỷ đồng hoặc vốn dưới 3 tỷ đồng.
Đặt trong tương quan đó, việc xác định ngưỡng thuế cần bảo đảm sự cân bằng giữa các mô hình kinh doanh.
Lý giải cụ thể hơn, ông Sơn cho biết tỷ suất sinh lời phổ biến của hộ kinh doanh và doanh nghiệp nhỏ, siêu nhỏ hiện chỉ ở mức 7–10%. Với doanh thu 2 tỷ đồng/năm, lợi nhuận tương ứng khoảng 200 triệu đồng, tức khoảng 16,6 triệu đồng mỗi tháng.
“Con số này tương đương mức giảm trừ gia cảnh mới (15,5 triệu đồng) đối với người làm công ăn lương. Do đó, việc nâng ngưỡng lên 2 tỷ đồng có thể tạo ra sự công bằng hơn giữa các đối tượng”, ông Sơn cho biết, đồng thời đề xuất cần tính đến yếu tố ngành nghề, vùng miền khi thiết kế chính sách.
Đổng quan điểm khi trao đổi với Diễn đàn Doanh nghiệp xung quanh vấn đề này, tuy nhiên, Luật sư Lê Thị Nhung - Giám đốc Công ty Luật L&A Legal Experts cho rằng, việc điều chỉnh ngưỡng doanh thu, dù cần thiết nhưng vẫn chưa chạm đến điểm nghẽn cốt lõi.
Theo bà, vấn đề lớn hơn nằm ở chi phí tuân thủ và cách thức tổ chức thực hiện chính sách thuế đối với khu vực hộ kinh doanh. “Việc chuyển từ thuế khoán sang kê khai là xu hướng tất yếu nhằm tăng minh bạch. Nhưng với hộ kinh doanh – vốn có quy mô nhỏ, năng lực quản trị hạn chế thì yêu cầu kê khai chi tiết lại tạo ra áp lực đáng kể”, bà Nhung phân tích.
Theo luật sư, chi phí tuân thủ không chỉ là chi phí tài chính, mà còn bao gồm thời gian, công sức và rủi ro sai sót. Khi những chi phí này gia tăng trong khi lợi nhuận ngày càng thu hẹp, nhiều hộ kinh doanh có xu hướng lựa chọn an toàn bằng cách giữ nguyên hoặc thu nhỏ quy mô.
Nhìn ở góc độ này, việc nâng ngưỡng miễn thuế có thể giúp giảm bớt áp lực ban đầu, nhưng không làm thay đổi bản chất nếu cơ chế quản lý và thủ tục vẫn giữ nguyên. “Ngưỡng thuế chỉ là một phần. Nếu cách tiếp cận vẫn mang tính đồng loạt, chưa phân biệt theo đặc thù từng nhóm đối tượng, thì chi phí tuân thủ sẽ tiếp tục là rào cản”, bà Nhung nhận định.
Thực tế khảo sát của Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam cũng cho thấy có tới 73,3% hộ kinh doanh gặp khó khăn liên quan đến quy định pháp luật, trong khi chỉ 15,6% có ý định chuyển đổi thành doanh nghiệp trong hai năm tới. Điều này cho thấy rào cản không chỉ nằm ở nghĩa vụ thuế, mà ở toàn bộ môi trường pháp lý và thủ tục đi kèm.
Theo Luật sư Lê Thị Nhung, hướng đi cần thiết là giảm chi phí tuân thủ, đơn giản hóa thủ tục và thiết kế chính sách phù hợp hơn với thực tế vận hành của hộ kinh doanh.
“Chỉ khi chi phí tuân thủ được kéo xuống, khu vực này mới có động lực mở rộng. Ngược lại, nếu chính sách không theo kịp thực tế, nó sẽ vô tình giữ hộ kinh doanh ở trạng thái nhỏ lẻ”, bà Nhung nhấn mạnh.