Phân tích - Bình luận
UAE rời OPEC: Hạn ngạch hay vị thế Petrodollar?
Quyết định rút khỏi OPEC của UAE được lý giải bằng hạn ngạch dầu và tình hình Trung Đông, nhưng một chuỗi sự kiện tài chính diễn ra song song cho thấy bức tranh phức tạp hơn.
Ngày 28/4, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) thông báo rút khỏi Tổ chức Các nước Xuất khẩu Dầu mỏ (OPEC) và liên minh mở rộng OPEC+ từ ngày 1/5, chấm dứt 59 năm thành viên của tổ chức này. Bộ Năng lượng UAE nêu lý do là "tầm nhìn chiến lược và kinh tế dài hạn" cũng như nhu cầu linh hoạt hơn trong quản lý sản lượng.
Giới phân tích nhìn nhận đây đồng thời là kết quả tích lũy của nhiều năm bất mãn với hạn ngạch OPEC lẫn phản ứng trước áp lực địa chính trị từ cuộc xung đột Trung Đông.
Bất đồng giữa năng lực và hạn ngạch
Căng thẳng giữa UAE và OPEC có gốc rễ từ bài toán đầu tư. Từ năm 2023, ADNOC - công ty dầu quốc gia UAE - đã triển khai gói đầu tư 150 tỷ USD nhằm đẩy công suất sản xuất lên 5 triệu thùng/ngày vào năm 2027. Nhưng trong khuôn khổ OPEC+, hạn ngạch phân bổ cho UAE chỉ ở mức khoảng 3,2 triệu thùng/ngày, trong khi công suất thực tế hiện đã gần gấp đôi con số đó.
Các nhà nghiên cứu tại Baker Institute ước tính năm 2023 rằng nếu không bị ràng buộc bởi hạn ngạch, UAE có thể thu về thêm hơn 50 tỷ USD doanh thu mỗi năm.
Một yếu tố cấu trúc khác làm sâu thêm mâu thuẫn này. Mức giá dầu hòa vốn ngân sách của UAE ước tính khoảng 50 USD/thùng - thấp hơn đáng kể so với mức 80–90 USD/thùng mà Saudi Arabia cần để cân bằng ngân sách.
Xung đột lợi ích này đã bộc lộ rõ vào năm 2021, khi UAE phản đối thỏa thuận sản lượng của OPEC và trong một thời điểm được cho là đã cân nhắc rời khỏi tổ chức.
Cuộc xung đột Trung Đông nổ ra từ tháng 2/2026 làm trầm trọng thêm bức tranh kinh tế của UAE. Sản lượng của UAE giảm 44% — từ 3,4 triệu thùng/ngày trước xung đột xuống còn 1,9 triệu thùng vào tháng 3 do eo biển Hormuz bị phong tỏa.
Sản lượng của cả khối OPEC giảm 27%, xuống còn 20,79 triệu thùng/ngày trong tháng 3, mức sụt giảm lớn nhất trong nhiều thập kỷ, vượt cả cú sốc Covid-19 năm 2020.
Thế nhưng, chính sự gián đoạn tại Hormuz lại tạo ra thời điểm thuận lợi nhất để UAE rời đi mà không gây thêm xáo trộn. Khi nguồn cung đã bị cắt đứt bởi phong tỏa eo biển Hozmuz, việc UAE danh nghĩa thoát khỏi hạn ngạch OPEC không tác động ngay lập tức đến dòng chảy dầu thực tế.
Bộ trưởng Năng lượng Suhail Al Mazrouei nói với CNBC: "Việc chúng tôi rời đi lúc này là đúng đắn vì nó sẽ tác động tối thiểu đến giá cả và các đối tác tại OPEC và OPEC+."
Chuỗi sự kiện tài chính petrodollar
Điểm ít được chú ý hơn là một chuỗi tiếp xúc ngoại giao tài chính diễn ra trong cùng giai đoạn. Vào khoảng ngày 18–19/4, Thống đốc Ngân hàng Trung ương UAE Khaled Mohamed Balama gặp Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent và các quan chức Cục Dự trữ Liên bang (FED) tại Washington, trong khuôn khổ Hội nghị Mùa xuân của IMF.
Nội dung thảo luận bao gồm khả năng thiết lập thỏa thuận hoán đổi tiền tệ trị giá khoảng 20 tỷ USD để hỗ trợ thanh khoản cho UAE trong bối cảnh xung đột Trung Đông.
Vấn đề nằm ở việc UAE không phải quốc gia cần vay tiền khẩn cấp. Nước này nắm giữ khoảng 300 tỷ USD dự trữ ngoại hối và hơn 2.000 tỷ USD tài sản thông qua các quỹ đầu tư quốc gia.
Theo một số nhà phân tích, thông điệp đằng sau yêu cầu hoán đổi tiền tệ mang tính đòn bẩy hơn là nhu cầu thanh khoản thực sự.
Cụ thể, phía UAE ngụ ý rằng nếu thiếu hụt thanh khoản USD kéo dài, họ có thể cân nhắc chuyển một phần giao dịch dầu sang đồng nhân dân tệ — một kịch bản được đánh giá là sẽ đẩy nhanh sự suy giảm ưu thế của đồng USD trong thị trường năng lượng toàn cầu.
Phản ứng từ phía Mỹ diễn ra nhanh. Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent ra điều trần trước Thượng viện xác nhận nhiều đồng minh vùng Vịnh đã đề nghị hoán đổi tiền tệ. Giám đốc Hội đồng Kinh tế Quốc gia Kevin Hassett gọi UAE là "đồng minh cực kỳ có giá trị" và cam kết Bộ Tài chính sẽ hỗ trợ.
Chưa đầy 10 ngày sau cuộc gặp tại Washington, UAE tuyên bố rút khỏi OPEC.
Hệ quả cho OPEC và thị trường
Về mặt cấu trúc, sự ra đi của UAE làm suy giảm năng lực điều tiết thị trường của OPEC. UAE là một trong số ít thành viên của OPEC có khả năng tăng hoặc giảm sản lượng nhanh chóng.
Theo Jorge Leon, Giám đốc phân tích địa chính trị tại Rystad Energy, một OPEC với ít năng lực dự phòng tập trung hơn sẽ ngày càng khó điều chỉnh nguồn cung để ổn định giá.
Khả năng hiệu ứng lan rộng cũng được đề cập. CEO Robin Mills của QamarEnergy nhận định Kazakhstan là ứng viên tiếp theo có thể rời OPEC+, một nhà sản xuất lớn cũng đang muốn tăng sản lượng vượt hạn ngạch được phân bổ.
Trên thị trường, giá dầu thô Mỹ vượt 100 USD/thùng lần đầu kể từ ngày 10/4 vào ngày 28/4, sau khi đàm phán Mỹ-Iran bế tắc và UAE công bố quyết định rút khỏi OPEC. Diễn biến này phản ánh lo ngại địa chính trị leo thang hơn là lo ngại về nguồn cung từ UAE. Trong dài hạn, khi Hormuz được khơi thông trở lại, UAE có thể tăng sản lượng không còn bị hạn ngạch kiềm chế — tạo áp lực giảm giá ngược chiều.
Phần chịu tác động rõ nhất là Saudi Arabia, quốc gia đang phải gánh phần lớn trách nhiệm điều phối sản lượng trong OPEC trong khi quan hệ Riyadh–Abu Dhabi đã lạnh nhạt từ trước khi chiến sự nổ ra. Với UAE ra đi, Saudi Arabia đối mặt với lựa chọn khó: duy trì cắt giảm sản lượng đơn độc để giữ giá, hoặc tăng sản lượng theo, mà cả hai đều có chi phí riêng.