Phân tích - Bình luận
Fed "mắc kẹt" trước "bẫy đình lạm"
Fed giữ nguyên lãi suất lần thứ ba liên tiếp khi lạm phát Mỹ lên 3,3% - mức cao nhất 22 tháng, đẩy cơ quan này vào thế tiến thoái lưỡng nan.
Mới đây, Ủy ban Thị trường Mở Liên bang Mỹ (FOMC) kết thúc cuộc họp tháng 4 với quyết định giữ nguyên lãi suất cơ bản ở mức 3,5–3,75%. Đây là lần thứ ba liên tiếp Fed giữ lãi suất không thay đổi trong bối cảnh lạm phát đang leo thang trở lại nhưng nền kinh tế chưa đủ mạnh để chịu đựng một đợt tăng lãi suất mới.
Đây là dấu hiệu rõ ràng nhất từ trước đến nay rằng Fed đang rơi vào tình huống mà giới kinh tế học gọi là "bẫy đình lạm" — tăng trưởng chậm đi kèm lạm phát dai dẳng.
Cú sốc giá cả
Số liệu từ Cục Thống kê Lao động Mỹ (BLS) công bố hôm 10/4 cho thấy Chỉ số Giá tiêu dùng (CPI) tháng 3 tăng 0,9% so với tháng trước — mức tăng tháng mạnh nhất kể từ đầu năm 2022 — và tăng 3,3% so với cùng kỳ năm ngoái, cao nhất từ tháng 5/2024. Con số này vượt xa kỳ vọng của thị trường là 3,1%, và tăng vọt so với mức 2,4% của tháng 2.
Nguyên nhân cốt lõi là giá năng lượng. Căng thẳng ở Trung Đông đã đẩy giá dầu lên mức cao nhất trong bốn năm, khiến giá xăng vượt 4 USD/gallon và chặn đứng xu hướng giảm lạm phát mà Fed đã mất nhiều năm mới đạt được. Tính từ khi xung đột nổ ra cuối tháng 2, giá xăng tại Mỹ đã tăng hơn 30%, với một số bang như California, Hawaii và Oregon ghi nhận mức trên hoặc xấp xỉ 5 USD/gallon.
Nhiên liệu máy bay tăng hơn 2 USD/gallon do tác động từ xung đột Trung Đông, buộc các hãng hàng không phải tăng giá hành lý và vé máy bay để bù đắp chi phí. Các dịch vụ vận chuyển lớn như Amazon, FedEx và USPS cũng đã áp dụng phụ phí nhiên liệu. Chi phí đầu vào leo thang trong toàn bộ chuỗi cung ứng, từ nông nghiệp đến sản xuất.
Lãi suất Fed: Không tăng, không giảm
Đây là thế tiến thoái lưỡng nan nghiêm trọng nhất mà Fed phải đối mặt kể từ giai đoạn 2022–2023. Tại cuộc họp vừa kết thúc ngày 29/4, FOMC bỏ phiếu 8–4 giữ nguyên lãi suất — mức bất đồng lớn nhất kể từ tháng 10/1992 — phản ánh sự chia rẽ sâu sắc trong nội bộ ủy ban về hướng đi tiếp theo.
Bốn phiếu thiểu số cũng đại diện cho hai luồng quan điểm đối nghịch. Một bên muốn cắt giảm để hỗ trợ tăng trưởng, bên kia muốn giữ thông điệp cứng rắn hơn để kiềm chế lạm phát.
Thống đốc Fed Stephen Miran bỏ phiếu cắt giảm 0,25 điểm phần trăm, trong khi ba Chủ tịch Fed các bang, gồm Beth Hammack (Fed Cleveland), Neel Kashkari (Minneapolis) và Lorie Logan (Dallas), phản đối cắt giảm lãi suất trong tương lai.
Trong tuyên bố sau cuộc họp, FOMC ghi nhận rằng "lạm phát đang ở mức cao, một phần phản ánh sự tăng giá năng lượng toàn cầu gần đây", đồng thời nhấn mạnh rằng các diễn biến ở Trung Đông đang tạo ra mức độ bất định cao trong triển vọng kinh tế.
Bóng ma đình lạm
Giới kinh tế học ở Mỹ đang nhắc đến từ "stagflation" (đình lạm) ngày càng thường xuyên hơn. Chỉ số PCE — thước đo lạm phát ưa thích của Fed — có thể chạm ngưỡng 4% vào cuối năm nay, theo Lydia Boussour, Chuyên gia kinh tế trưởng tại EY-Parthenon. Đây là mức gấp đôi mục tiêu 2% của Fed, và bà nhấn mạnh rằng ngay cả khi xung đột Trung Đông kết thúc, tác động dai dẳng đối với chuỗi cung ứng và năng lực năng lượng vẫn sẽ mất thời gian để phục hồi.
Báo cáo việc làm tháng 3 của Mỹ ghi nhận tăng 178.000 việc làm — cao hơn dự báo — và tỷ lệ thất nghiệp giảm còn 4,3%, tạm thời trấn an lo ngại về suy thoái. Nhưng dữ liệu từ Bank of America cho thấy chi tiêu tiêu dùng vẫn tăng, song phần lớn mức tăng được dẫn dắt bởi các hộ gia đình có thu nhập cao — nhóm có nhiều tài sản đầu tư trên thị trường chứng khoán hơn là nhóm chịu áp lực trực tiếp từ giá xăng dầu. Đây là dấu hiệu phân hóa đáng lo ngại trong cấu trúc tăng trưởng.
Thêm một yếu tố làm phức tạp bức tranh: cuộc họp tháng 4 rất có thể là cuộc họp cuối cùng của Chủ tịch Jerome Powell tại vị, khi ông dự kiến rời ghế vào giữa tháng 5, nhường chỗ cho người kế nhiệm được đề cử là Kevin Warsh. Trong giai đoạn chuyển giao, thị trường tài chính thường nhạy cảm hơn với các tín hiệu chính sách, làm tăng nguy cơ biến động.
Trong khi đó, phía Nhà Trắng vẫn giữ giọng điệu lạc quan. Phát ngôn viên Kush Desai khẳng định "nền kinh tế Mỹ vẫn đang trên quỹ đạo vững chắc" và gọi những gián đoạn hiện tại là "tạm thời". Nhưng thực tế phức tạp hơn, khi giá xăng trung bình tại Mỹ hiện đã cao hơn 35% so với mức trước xung đột. Theo các chuyên gia, ngay cả trong kịch bản lạc quan nhất, giá xăng cũng khó có thể trở về mức 2,98 USD/gallon như trước.
Thị trường sẽ chờ đợi báo cáo CPI tháng 4 được BLS công bố vào ngày 12/5 tới. Đây sẽ là lần đầu tiên chỉ số này phản ánh đầy đủ tác động của tháng cao điểm xung đột Trung Đông. Nếu CPI tiếp tục tăng mạnh, Fed sẽ đứng trước áp lực phải tái định hình toàn bộ lộ trình lãi suất, trong đó không loại trừ khả năng tăng lãi suất trở lại, một kịch bản mà thị trường hiện chưa định giá vào.