24h

Bộ Tài chính đang dự thảo nghị quyết của Chính phủ về cơ chế, chính sách đặc thù nhằm đẩy nhanh tiến độ xử lý, khai thác nhà, đất dôi dư do sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy và sắp xếp đơn vị hành chính.

Dự thảo đề xuất nhiều quy định linh hoạt cho các trường hợp đặc biệt nhằm tháo gỡ vướng mắc, rút ngắn thời gian thực hiện. Trong đó, một mục riêng được dành để quy định việc xử lý nhà, đất dôi dư phát sinh từ quá trình sắp xếp tổ chức bộ máy, đơn vị hành chính các cấp.

Đáng chú ý, với các cơ sở nhà, đất dôi dư, trên cơ sở đề xuất của cơ quan, tổ chức, đơn vị đang quản lý, cơ quan có thẩm quyền sẽ xem xét quyết định chuyển giao về địa phương để quản lý, xử lý theo quy định của pháp luật về tài sản công.

Việc chuyển giao được thực hiện theo nguyên trạng, bao gồm cả trường hợp không có hoặc bị mất hồ sơ pháp lý, nhà đất đã bố trí làm nhà ở hoặc bị lấn chiếm. Đồng thời, không phải thực hiện thủ tục lấy ý kiến chủ tịch UBND cấp tỉnh.

Cơ quan, tổ chức, đơn vị có tài sản phải chịu trách nhiệm về tình trạng hồ sơ và hiện trạng nhà, đất khi chuyển giao, đồng thời tiếp tục phối hợp với cơ quan chức năng địa phương xử lý các vấn đề phát sinh sau khi bàn giao.

Với các cơ sở nhà, đất dôi dư được chuyển đổi công năng sang mục đích công cộng như vườn hoa, sân chơi hoặc công trình phục vụ cộng đồng nhưng công trình hiện hữu không còn phù hợp, dự thảo cho phép cơ quan có thẩm quyền quyết định phá dỡ, hủy bỏ nhà, công trình gắn liền với đất để thực hiện phương án sử dụng mới.

Đáng chú ý, việc phá dỡ được thực hiện kể cả khi tài sản vẫn còn khả năng sử dụng hoặc chưa hết thời gian khấu hao, hao mòn. Cơ quan soạn thảo cho rằng quy định này nhằm tạo điều kiện đẩy nhanh việc chuyển đổi mục đích sử dụng, tránh kéo dài do vướng mắc về giá trị tài sản còn lại.

Dự thảo cũng đưa ra cơ chế linh hoạt trong điều chỉnh quy hoạch. Theo đó, với các cơ sở nhà, đất dôi dư được điều chuyển, chuyển giao hoặc chuyển đổi công năng để làm trụ sở làm việc, cơ sở hoạt động sự nghiệp, công trình công cộng, quốc phòng, an ninh, việc cập nhật, điều chỉnh quy hoạch sử dụng đất, quy hoạch xây dựng và các quy hoạch chuyên ngành liên quan sẽ được thực hiện sau khi đã có quyết định của cơ quan có thẩm quyền.

Với các cơ sở nhà, đất dôi dư đã chuyển giao về địa phương và được xử lý theo hình thức giao đất, cho thuê đất, dự thảo quy định người được giao hoặc thuê đất phải hoàn trả cho Nhà nước giá trị còn lại của nhà, tài sản gắn liền với đất tại thời điểm giao.

Trường hợp tổ chức, cá nhân không có nhu cầu tiếp nhận tài sản, cơ quan quản lý được thực hiện thanh lý tài sản theo hình thức phá dỡ, hủy bỏ và bàn giao lại mặt bằng. Việc thanh lý, xử lý vật tư, vật liệu thu hồi được thực hiện theo quy định tại Nghị định 186/2025 và Nghị định 52/2026 của Chính phủ.

Trao đổi với Diễn đàn Doanh nghiệp xung quanh các đề xuất này, Luật sư Nguyễn Thanh Phong – Trưởng chi nhánh Công ty Luật Sa Vĩ tại Hà Nội, cho rằng việc thiết kế cơ chế đặc thù là cần thiết trong bối cảnh khối lượng nhà, đất dôi dư sau sắp xếp đơn vị hành chính ngày càng lớn, nếu xử lý theo quy trình thông thường sẽ rất chậm và kéo dài.

Tuy nhiên, theo luật sư, các quy định cho phép chuyển giao theo nguyên trạng, kể cả với tài sản thiếu hồ sơ pháp lý hoặc bị lấn chiếm, đòi hỏi phải đi kèm cơ chế kiểm soát trách nhiệm rõ ràng. “Việc đơn giản hóa thủ tục là cần thiết, nhưng nếu không gắn với trách nhiệm cụ thể của cơ quan quản lý thì rất dễ phát sinh rủi ro trong quản lý tài sản công”, ông Phong lưu ý.

Liên quan đến quy định cho phép phá dỡ công trình dù vẫn còn giá trị sử dụng, luật sư cho rằng đây là điểm mới mang tính tháo gỡ, nhưng cần có tiêu chí rõ ràng để tránh lãng phí. “Trong trường hợp thực sự cần thiết để phục vụ mục tiêu công cộng thì có thể chấp nhận, nhưng phải có cơ chế giám sát để bảo đảm tính minh bạch và hiệu quả”, ông Phong nói.

Nguyễn Giang