Phân tích - Bình luận
Xe điện Trung Quốc gia tăng hiện diện tại Đông Nam Á
Giá nhiên liệu tăng cao do xung đột Trung Đông đang thúc đẩy nhu cầu xe máy điện tại Đông Nam Á. Điều này đã tạo điều kiện cho xe máy điện Trung Quốc "chiếm lĩnh" thị trường.
Xuất khẩu xe máy điện của Trung Quốc sang Đông Nam Á đã tăng mạnh trong quý I, khi giá nhiên liệu leo thang do căng thẳng tại Trung Đông khiến người tiêu dùng tìm kiếm các giải pháp thay thế.
Sự chuyển dịch nhanh chóng này cho thấy những điểm yếu về năng lượng trong khu vực đang thúc đẩy quá trình chuyển đổi sang xe điện tại các thị trường vốn phụ thuộc nhiều vào xe máy, đồng thời tạo ra cơ hội tăng trưởng đáng kể cho các nhà sản xuất xe điện Trung Quốc.
Trong ba tháng đầu năm nay, giá trị xuất khẩu xe hai bánh điện của Trung Quốc sang Myanmar tăng vọt 617,5% so với cùng kỳ năm ngoái, đạt 64,7 triệu nhân dân tệ (9,5 triệu USD). Xuất khẩu xe điện của Trung Quốc sang Lào và Campuchia lần lượt tăng 25,7% và 34,2%, lên mức 43,5 triệu và 38,2 triệu nhân dân tệ.
Mức tăng xuất khẩu xe điện của Trung Quốc sang Myanmar đặc biệt rõ rệt do nguồn cung nhiên liệu bị thắt chặt. Ngày 7/3, chính phủ nước này áp dụng hệ thống phân bổ theo biển số chẵn - lẻ đối với ô tô cá nhân và xe máy chạy xăng, trong khi xe điện được miễn áp dụng.
Xu hướng tương tự cũng xuất hiện tại Lào và Campuchia. Để giảm áp lực từ chi phí nhiên liệu tăng cao, Chính phủ Lào đã cắt giảm thuế tiêu thụ nhiên liệu vào ngày 18/3 và đến ngày 20/3 thông báo các trường đại học trên toàn quốc sẽ giảm số ngày học xuống còn 3 ngày/tuần.
Trong khi đó, tại Campuchia, giá xăng, dầu diesel và khí hóa lỏng (LPG) đã tăng lần lượt 41,5%, 84% và 60% kể từ khi xung đột Trung Đông bắt đầu.
Lãnh đạo một nhà sản xuất xe điện Trung Quốc cho biết doanh nghiệp này đã nhanh chóng mở rộng mạng lưới đại lý tại Lào và Campuchia trong quý I.
Các nguồn tin trong ngành nhận định quy mô xuất khẩu thực tế có thể cao hơn nhiều so với số liệu hải quan, do nhiều doanh nghiệp Trung Quốc xuất khẩu dưới dạng bộ linh kiện rời để lắp ráp tại địa phương nhằm tận dụng ưu đãi thuế.
Dù việc thiếu hụt nhiên liệu đã thúc đẩy doanh số trong ngắn hạn, triển vọng dài hạn của xe máy điện tại phần lớn các thị trường trong khu vực vẫn còn chưa chắc chắn.
Một báo cáo nghiên cứu ngày 24/3 của Guotai Haitong Securities cho thấy khoảng 15 triệu xe máy đã được bán tại 9 quốc gia Đông Nam Á trong năm 2025, nhưng tỷ lệ xe điện vẫn ở mức thấp.
Trong số các quốc gia Đông Nam Á, Việt Nam được đánh giá là có định hướng rõ ràng nhất về điện hóa phương tiện giao thông. Chính vì vậy, các nhà sản xuất Trung Quốc cũng đang mở rộng hiện diện sản xuất tại Việt Nam để tận dụng xu hướng này.
Yadea Group Holdings, niêm yết tại Hong Kong, xác định Đông Nam Á là ưu tiên chiến lược trong báo cáo thường niên 2025. Công ty đã mở nhà máy tại tỉnh Bắc Giang vào năm 2019 với công suất ban đầu 200.000 xe/năm và chính thức đưa vào vận hành nhà máy công suất 1 triệu xe/năm tại Bắc Ninh vào đầu năm 2026.
Xét trong trung hạn, làn sóng chuyển sang xe máy điện tại Đông Nam Á nhiều khả năng sẽ tiếp tục mở rộng, không chỉ vì yếu tố giá nhiên liệu mà còn do áp lực môi trường và chính sách đô thị ngày càng rõ nét.
Những đô thị lớn trong khu vực đang đối mặt với bài toán ô nhiễm không khí và quá tải giao thông, buộc chính quyền phải thúc đẩy các giải pháp giao thông xanh. Khi các chính sách ưu đãi, hạn chế xe xăng và phát triển hạ tầng sạc được triển khai đồng bộ, nhu cầu xe điện sẽ dần chuyển từ “giải pháp thay thế tạm thời” sang “xu hướng tiêu dùng chủ đạo”.
Tuy nhiên, tốc độ chuyển đổi sẽ không đồng đều giữa các quốc gia và phụ thuộc lớn vào thu nhập người dân cũng như hệ sinh thái hỗ trợ. Trong ngắn hạn, các dòng xe giá rẻ vẫn chiếm ưu thế, nhưng về dài hạn, thị trường sẽ đòi hỏi những sản phẩm có chất lượng pin tốt hơn, quãng đường di chuyển dài hơn và chi phí sở hữu hợp lý.
Điều này mở ra cơ hội nhưng cũng đặt áp lực lên các nhà sản xuất, đặc biệt là doanh nghiệp Trung Quốc phải nâng cấp công nghệ nếu muốn duy trì lợi thế cạnh tranh tại khu vực.