Kinh tế
Phát triển hạ tầng năng lượng để thúc đẩy mô hình tăng trưởng mới
Đẩy mạnh chính sách thu hút đầu tư, tập trung phát triển hạ tầng năng lượng, nguồn điện, lưới điện để thúc đẩy mô hình tăng trưởng mới.
Đó là chia sẻ của ông Bùi Văn Thịnh - Chủ tịch Hiệp hội Điện gió và Điện mặt trời Bình Thuận, về các giải pháp phát triển hạ tầng năng lượng, thúc đẩy mô hình tăng trưởng mới.
- Ông đánh giá như thế nào về tầm quan trọng của việc phát triển hạ tầng năng lượng cho mô hình tăng trưởng mới?
Có thể nói, Việt Nam đã và đang thực sự quyết tâm, chuyển đổi trạng thái, sẵn sàng bước vào kỷ nguyên mới, kỷ nguyên “vươn mình” với những tín hiệu rất tích cực trong thu hút đầu tư. Và kết quả đạt được là các nước lớn trên thế giới đã tìm đến và chọn Việt Nam là nơi tin cậy để đầu tư và hợp tác làm ăn lâu dài.
Tuy nhiên, bên cạnh những mặt tích cực thì một trong những nỗi lo và tâm lý chung của các Nhà đầu tư vẫn luôn đặt câu hỏi: liệu Việt Nam có thiếu điện như năm 2023 không? Chất lượng điện có đảm bảo cho những dự án công nghệ cao cấp, chế tạo chíp bán dẫn hay không?
Có lẽ, đây không chỉ là nỗi lo của các nhà đầu tư trong nước mà nước ngoài, mà còn là nỗi lo của các cấp lãnh đạo quốc gia trong bối cảnh hiện nay. Do đó, việc phát triển hạ tầng năng lượng (trong đó có cả nguồn và lưới điện) cùng những chính sách thu hút đầu tư chắc chắn cần được đặt lên hàng đầu.
Trên thực tế, khủng hoảng năng lượng toàn cầu, đặc biệt là xung đột Trung Đông và dự báo cho Việt Nam, như: Giá xăng dầu tăng cao, biến đổi liên tục dẫn đến xu thế tự chuyển đổi từ xe xăng sang xe điện ngày càng mạnh mẽ; Giá Gas tăng sẽ tạo làn sóng chuyển đổi bếp gas sang bếp điện. Đặc biệt, trong bối cảnh Chính phủ vẫn quyết tâm giữ mục tiêu tăng trưởng kinh tế 2 con số trong năm nay và những năm tiếp theo, trong khi việc cung cấp điện không chỉ đặt ra yêu cầu cung cấp đủ, mà còn phải xanh, sạch và chất lượng cao thì yếu tố phát triển hạ tầng lưới điện lại càng phải ưu tiên hàng đầu để đảm bảo mục tiêu tăng trưởng hai con số.
- Nói như ông tức là để đảm bảo tăng trưởng hai con số, nhu cầu sử dụng điện sẽ tăng cao trong năm 2026 và những năm tới?
Đúng vậy, điện là nguồn năng lực chính phục vụ cho sản xuất hàng hoá tại các nhà máy. Đặc biệt, với mục tiêu tăng trưởng hai con số thì lượng điện tiêu thụ phục vụ cho sản xuất chắc chắn sẽ tăng cao. Song, con số thực hiện các nguồn điện và lưới điện đạt rất thấp so với quy hoạch điện VIII (QH8) đã duyệt.
Cụ thể, theo số liệu thống kê từ năm 2022 đến 2024, nguồn điện mới bổ sung chỉ đạt khoảng 2.000MW/năm, riêng 2025 đạt 6.400MW - thấp hơn rất nhiều so với mục tiêu trong QH8 (bình quân 15.000MW/năm). Sản lượng điện thấp là do yếu tố tâm lý chủ yếu vẫn là giá điện nên các nhà đầu tư trong và ngoài nước hiện kém mặn mà cho đầu từ ngành điện so với những năm trước đây. Bằng chứng là: hiện các doanh nghiệp tư nhân trong nước vẫn đang đắn đo, lo lắng với giá điện thấp và hạ tầng lưới điện thiếu dẫn đến doanh nghiệp hoạt động không hết công suất, hiệu quả kinh doanh kém… Điều này khiến doanh nghiệp nước ngoài không đủ kiên nhẫn và đã dần rời đi theo tâm lý chung. Và từ yếu tố này ảnh hưởng tới nguồn cung điện, phục vụ cho sản xuất. Chưa kể, theo dự báo, năm 2026 sẽ có hiện tượng El-nino - làm giảm sản lượng điện từ nhà máy thủy điện.
- Theo ông, đâu là nguyên nhân khiến các doanh nghiệp giảm đầu tư vào ngành điện?
Theo khảo sát của Hiệp hội Điện gió và Điện mặt trời Bình Thuận, hiện môi trường đầu tư vào ngành điện hiện đang rất xấu kể từ khi có kết luận của Thanh tra Chính phủ đối với các dự án năng lượng tái tạo (NLTT). Đặc biệt, trong tổng số khoảng 270 dự án trên toàn quốc đang bị EVN xem lại giá mua điện trong hợp đồng (PPA) với giá thấp hơn rất nhiều. Việc này đã đẩy nhiều dự án vào khó khăn, thậm chí nguy cơ phá sản. Nhiều kiến nghị từ phía các nhà đầu tư, nhất là từ các doanh nghiệp FDI đã có đơn gửi lên Chính phủ và khả năng xảy ra tranh chấp giữa các doanh nghiệp FDI và EVN là điều khó tránh khỏi nếu không có giải pháp hữu hiệu để xử lý vấn đề.
Hiện giá mua điện từ các nguồn điện mới (NLTT, LNG…) theo quy định mới được đánh giá là thấp so với thị trường hiện nay khi giá đầu vào biến động, thiếu ổn định và có dấu hiệu tăng cao bất thường. Trong khi, giá mua điện lại mua theo VNĐ dẫn đến “vốn” mất giá hàng năm ở mức cao nên càng kém hấp dẫn đầu tư. Chưa kể, cơ chế chính sách chưa thật sự rõ ràng và minh bạch, nhất là cơ chế đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư. Mặt khác, hiện các địa phương vẫn lúng túng trong quá trình thực hiện, các nhà đầu tư thì thấy nản lòng vì thủ tục, cơ chế chưa thực sự hấp dẫn.
- Để thu hút đầu tư, góp phần đảm bảo nguồn điện phục vụ cho sản xuất thì Chính phủ cần thực hiện các giải pháp gì, thưa ông?
Để tạo môi trường đầu tư minh bạch và hấp dẫn hơn cho các nhà đầu tư tư nhân và nước ngoài, góp phần quan trọng trong giải quyết bài toán năng lượng và tăng trưởng hai con số, Chính phủ cần vào cuộc quyết liệt, chỉ đạo các Bộ, ngành Trung ương và địa phương giải quyết nhanh nhất các kiến nghị hợp lý của các nhà đầu tư trên tinh thần cầu thị và hợp tác. Tránh để xảy ra khiếu kiện làm ảnh hưởng đến môi trường đầu tư vào ngành điện Việt Nam.
Bên cạnh đó, sớm đưa giá điện theo giá thị trường (như: xăng, dầu đã làm) với mục tiêu các bên cùng thắng “win-win” khi các doanh nghiệp trong nước và nước ngoài tham gia đầu tư vào ngành điện Việt Nam.
Hoàn thiện cơ chế đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư để có thể áp dụng rộng rãi trên toàn quốc; rà soát để loại bỏ những quy định không còn phù hợp làm cản trở công tác đấu thầu đối với các dự án. Đồng thời, xem xét lại “khung giá mua điện”, bởi, với giá điện hiện tại không thu hút được doanh nghiệp đầu tư. Trường hợp, nếu quy định giá điện bằng VNĐ thì cũng cần có hệ số điều chỉnh cho phù hợp khi VNĐ bị mất giá quá nhiều.
Và cuối cùng là thực hiện tiết kiệm điện. Sở dĩ, tiết kiệm điện vẫn là giải pháp nhanh nhất, dễ làm nhất và hiệu quả nhất lúc này. Và tiết kiệm điện vẫn luôn là quốc sách hàng đầu, nhất là với ngành điện Việt Nam trong bối cảnh hiện nay.
- Trân trọng cảm ơn ông!