Tài chính doanh nghiệp

Lãi suất coupon gia tăng

Thống kê của FiinRatings ghi nhận, trong quý I, các tổ chức phát hành trái phiếu doanh nghiệp (TPDN) đã phải chấp nhận mức lãi suất coupon cao hơn, phản ánh chi phí vốn gia tăng trong bối cảnh điều kiện thị trường kém thuận lợi hơn. Ở thị trường thứ cấp, lợi suất (YTM) bình quân trong Quý I/2026 cũng ghi nhận diễn biến tương ứng, cho thấy kỳ vọng của nhà đầu tư về lãi suất và mức bù rủi ro cần thiết trước áp lực thanh khoản các kỳ hạn gần.

Trong quý I/2026, lãi suất trên thị trường ngân hàng có biến động với xu hướng các tổ chức tín dụng liên tục điều chỉnh tăng cao lãi suất thu hút tiền gửi tiết kiệm. Lãi suất tiết kiệm kỳ hạn trung và dài hạn (từ 6 đến trên 12 tháng) được nhiều tổ chức tín dụng thiết lập trên 7,5% và phân hóa, với nhiều nhà băng tiệm cận mức 8%/năm, trong khi mức vượt trên 8%/năm và lên tới 10% của một số nhà băng gắn kèm điều kiện.

Tình trạng căng thẳng thanh khoản trong quý là nguyên nhân đã đẩy chi phí huy động vốn lên cao, buộc các ngân hàng phải cạnh tranh lãi suất để thu hút tiền gửi. Tuy nhiên, sau cuộc họp đầu tháng 4 với Ngân hàng Nhà nước, một số tổ chức tín dụng đã bắt đầu điều chỉnh giảm nhẹ lãi suất huy động khoảng 0,1–0,5%/năm nhằm góp phần ổn định mặt bằng lãi suất toàn hệ thống. Ghi nhận đến nay đã có tới 42 tổ chức tín dụng công bố giảm lãi suất tiền gửi.

Trong bối cảnh biến động lãi suất xuyên suốt 3 tháng đầu năm, quý này các tổ chức phát hành (TCPH) đã tích cực hút vốn trên thị trường nợ. Tính chung 3 tháng, giá trị phát hành trái phiếu doanh nghiệp đạt 40,3 nghìn tỷ (+60,6% so với cùng kỳ năm ngoái), với phát hành riêng lẻ chiếm 64,5% (gấp 12,0 lần so với cùng kỳ) và phát hành đại chúng chiếm 35,5% (-38,0% so với cùng kỳ), báo cáo thị trường trái phiếu quý I/2026 của FiinRatings ghi nhận.

Xét về cơ cấu phát hành trong quý, nhóm TCPH phi ngân hàng có động thái phát hành mạnh với tổng giá trị đạt 28,4 nghìn tỷ (chiếm 70,4% tổng phát hành, gấp 3,9 lần so với cùng kỳ năm ngoái). Nhóm Bất động sản dẫn đầu trái phiếu của Công ty TNHH Đầu tư Marina Center có giá trị lên tới 10.196 tỷ đồng. Đợt phát hành này có kỳ hạn dài 10 năm với mức lãi suất bậc thang khá thấp từ 4% và có tài sản đảm bảo.

Đáng chú ý, kênh phát hành đại chúng vốn chủ yếu là nơi các ngân hàng phát hành, nhưng đã ghi nhận một số đợt phát hành trong quý đến từ doanh nghiệp phi tài chính như CTCP Transimex, CTCP Xây dựng Coteccons, CTCP Nông nghiệp BAF.

Điều này cho thấy doanh nghiệp đã bắt đầu xem xét đến kênh đại chúng để huy động vốn, khi các Nghị định 245 giúp định hình kênh này bắt đầu có hiệu lực tháng 9/2025.

Trong khi đó, ngân hàng, nhóm phát hành chính của thị trường, chỉ đóng góp 29,6% giá trị trong quý I/2026. Trong bối cảnh lãi suất tăng cao do áp lực từ nhu cầu tín dụng tăng mạnh (đặc biệt để phục vụ dịp lễ Nguyên Đán), các ngân hàng chủ yếu ưu tiên nguồn vốn linh hoạt (tiền gửi, vốn liên ngân hàng, OMO) để đáp ứng nhanh với tình hình thanh khoản căng thẳng, khiến hoạt động phát hành TPDN của nhóm này kém sôi động hơn, nhóm chuyên gia FiinRatings lý giải.

Áp lực lên kế hoạch phát hành

Mặt bằng lãi suất tăng mạnh trong quý I và nhiều khả năng duy trì trong các quý tiếp theo có thể gây áp lực lên khả năng trả nợ, buộc nhà phát hành của các lô trái phiếu lãi suất thả nổi phải cân đối tài chính hoặc đàm phán với trái chủ nhằm giãn hoãn, chuyển đổi nghĩa vụ nợ.

Nhóm chuyên gia phân tích của FiiiRatings cho rằng khả năng lãi suất giảm mạnh trong thời gian tới vẫn còn bị giới hạn. Áp lực thanh khoản dự kiến kéo dài sang quý II khi nhu cầu giải ngân tăng cao, đặc biệt tại các ngân hàng tốc độ tăng trưởng tín dụng nhanh.

Về mặt đối ngoại, những bất ổn địa chính trị tại Trung Đông tiếp tục gây sức ép lên lạm phát và tỷ giá, thu hẹp dư địa điều hành của NHNN. Với điều kiện NHNN giám sát chặt chẽ mặt bằng lãi suất và tình hình tại Trung Đông dần ổn định, nhiều khả năng lãi suất huy động sẽ không thay đổi nhiều trước khi giảm trong quý II, mở đường cho lãi suất cho vay giảm theo vào cuối quý II hoặc đầu quý III, ông Nguyễn Quang Thuân, FCCA, Tổng Giám đốc FiinRatings nhìn nhận.

Theo ông Thuân, thời gian yếu tố chi phí huy động vốn gia tăng nhanh, trong khi lãi suất cho vay không thể điều chỉnh tăng tương ứng do sức ép từ khả năng trả nợ của doanh nghiệp và định hướng điều hành của NHNN nhằm hỗ trợ tăng trưởng kinh tế. Điều này cũng khiến dư địa giảm lãi suất cho vay trở nên hạn chế. Bên cạnh đó, về mặt cơ chế truyền dẫn, lãi suất cho vay thường có độ trễ vài tháng so với lãi suất huy động, do các khoản vốn đầu vào được “khóa” ở mức lãi suất trước đó, khiến việc điều chỉnh giảm không thể diễn ra ngay lập tức.

"Trong bối cảnh này, doanh nghiệp nhiều khả năng sẽ tiếp tục đối mặt với chi phí huy động vốn cao trong thời gian tới. Đối với kênh tín dụng ngân hàng, lãi suất cho vay chưa thể giảm nhanh, đặc biệt với các khoản vay trung – dài hạn. Đối với kênh trái phiếu doanh nghiệp, mặt bằng lãi suất cao tiếp tục đẩy chi phí phát hành lên mức cao, qua đó có thể làm chậm lại kế hoạch huy động vốn của doanh nghiệp".

Ngoài ra, chuyên gia chỉ ra về phía các ngân hàng, lãi suất phát hành trái phiếu hiện nay trung bình trên 7%/năm, đã tiệm cận với lợi suất cho vay, khiến chênh lệch lợi nhuận bị thu hẹp. Dù trái phiếu vẫn là công cụ quan trọng để bổ sung nguồn vốn trung – dài hạn, áp lực lên chi phí vốn và biên lợi nhuận nhiều khả năng sẽ khiến tốc độ phát hành tiếp tục duy trì ở mức thận trọng trong quý II, thay vì tăng mạnh như thời điểm này các năm trước, ông dự báo.

Lê Mỹ