Phân tích - Bình luận
Bán dẫn Việt Nam nhìn từ thương vụ Apple-Intel
Chuỗi cung ứng bán dẫn toàn cầu đang bước vào một đợt tái cấu trúc lớn nhất trong nhiều năm qua. Và lần này, Việt Nam không còn đứng ngoài câu chuyện.
Tuần qua, Intel xác nhận sẽ chuyển thêm một phần hoạt động lắp ráp và kiểm thử từ Costa Rica sang nhà máy tại Khu Công nghệ cao TP.HCM. Cùng lúc, truyền thông công nghệ Mỹ đồng loạt tiết lộ Apple và Intel đã đạt thỏa thuận sơ bộ để Intel gia công một phần chip cho các thiết bị Apple sau hơn một năm đàm phán kín.
Đặt cạnh nhau, các diễn biến cho thấy chuỗi cung ứng chip đang được tái thiết dưới áp lực địa chính trị, nhu cầu AI và chính sách công nghiệp. Cơ hội cho Việt Nam đang xuất hiện ở đúng điểm giao của làn sóng đó.
Apple quay lại với Intel sau 5 năm
Điểm đáng chú ý nhất trong thỏa thuận Apple–Intel là Apple không quay lại mô hình cũ. Khác trước đây, Apple vẫn sẽ tự tay thiết kế chip, trong khi giao cho Intel vai trò gia công sản xuất.
Theo các nguồn tin trong ngành, Intel dự kiến sản xuất một số dòng vi xử lý cấp thấp hơn cho iPhone, iPad và Mac, với thời điểm sản xuất thương mại sớm nhất khoảng năm 2027. Điều này sẽ giúp Apple giảm bớt sự phụ thuộc hoàn toàn vào TSMC như giai đoạn 2020–2025.
Áp lực công suất ngành chip toàn cầu đang gia tăng chóng mặt. Nhu cầu chip AI bùng nổ khiến TSMC gần như kín công suất trong nhiều năm tới. Apple được cho là đã gặp khó khăn trong nguồn cung chip A18 Pro và đang đối mặt nguy cơ thiếu hụt thế hệ A19.
Trong bối cảnh đó, việc tìm thêm một nhà sản xuất thay thế trở thành yêu cầu chiến lược thay vì chỉ là lựa chọn thương mại.
Hiện chỉ còn ba công ty trên thế giới đủ khả năng sản xuất các chip tiên tiến nhất, gồm TSMC, Samsung và Intel. Nhưng Samsung vẫn gặp vấn đề về tỷ lệ thành phẩm, trong khi Intel đang trở lại mạnh mẽ sau nhiều năm tụt lại phía sau.
Dưới thời CEO Lip-Bu Tan, Intel đã đẩy nhanh chiến lược foundry và phát triển tiến trình 14A ở mức 1,4nm, dự kiến đạt sản lượng lớn vào giai đoạn 2028–2029. Việc Apple đồng ý đưa một phần đơn hàng sang Intel được xem là bước xác nhận quan trọng về mặt uy tín đối với tập đoàn Mỹ này.
Việt Nam nằm ở đâu trong bức tranh đó?
Ở TP HCM, Intel đã hiện diện gần 20 năm. Nhưng vai trò của Việt Nam trong hệ sinh thái của tập đoàn này đang thay đổi đáng kể.
Nhà máy Intel Products Vietnam hiện là cơ sở lắp ráp và kiểm thử lớn nhất toàn cầu của Intel, với tổng vốn đầu tư khoảng 1,5 tỷ USD và diện tích 46,6 hecta. Sản lượng tích lũy giai đoạn 2010–2021 vượt 3 tỷ đơn vị.
Quan trọng hơn là tốc độ tăng trưởng. Kim ngạch xuất khẩu của nhà máy tăng từ 10,31 tỷ USD năm 2023 lên 11,67 tỷ USD năm 2025 và dự báo đạt 14,6 tỷ USD trong năm 2026. Với quy mô kinh tế Việt Nam, đây là mức tăng rất lớn đến từ một cơ sở sản xuất duy nhất.
Chất lượng công nghệ được cho cũng đang thay đổi. Intel không còn chỉ đưa các công đoạn lắp ráp cơ bản sang Việt Nam. Nhà máy Intel tại TP HCM hiện tham gia các hoạt động đóng gói và kiểm thử tiên tiến cho các dòng chip Panther Lake và Wildcat Lake xây dựng trên nền tảng Intel 18A - công nghệ tiên tiến nhất hiện nay của tập đoàn.
Khi Intel trở thành đối tác chiến lược mới của Apple và Nvidia, vai trò của cơ sở tại TP.HCM trong chuỗi cung ứng toàn cầu cũng trở nên quan trọng hơn đáng kể.
Cơ hội có thật, nhưng còn nhiều rào cản
Dù vậy, Việt Nam vẫn còn những giới hạn để nắm cơ hội. Phần lớn giá trị gia tăng cao nhất của ngành bán dẫn vẫn nằm ở thiết kế chip và sản xuất wafer. Đây là hai lĩnh vực mà Việt Nam gần như chưa tham gia đáng kể. Những gì Việt Nam đang làm tốt hiện nay chủ yếu thuộc khâu hạ nguồn: lắp ráp, đóng gói và kiểm thử.
Khoảng cách công nghệ ở các khâu lõi vẫn rất lớn. Một nhà máy wafer tiên tiến có thể tiêu tốn hàng chục tỷ USD, đòi hỏi hệ sinh thái hóa chất, vật liệu, thiết bị và nguồn nhân lực mà không nhiều quốc gia có khả năng xây dựng.
Vì thế, bài toán thực tế hơn với Việt Nam lúc này là làm sao để tận dụng được làn sóng tái cấu trúc để leo dần lên các khâu có giá trị cao hơn trong chuỗi cung ứng hiện hữu.
Theo các chuyên gia, điểm nghẽn lớn vẫn nằm ở nhân lực. Intel hiện tạo ra hơn 2.700 việc làm kỹ thuật chất lượng cao tại TP.HCM với mức thu nhập cao hơn đáng kể so với mặt bằng FDI thông thường. Đồng thời, tập đoàn này cũng tài trợ 13 thiết bị chuyên dụng cho Trung tâm Đào tạo Khu Công nghệ cao TP HCM nhằm phục vụ đào tạo đóng gói và kiểm thử bán dẫn. Nhưng quy mô đào tạo hiện tại vẫn nhỏ so với nhu cầu thực tế của ngành trong 5–10 năm tới.
Việt Nam đang có một lợi thế mà nhiều nền kinh tế mới nổi khác không có. Nhưng lợi thế đó sẽ không tự động chuyển thành vị thế chiến lược. Trong cuộc đua bán dẫn ngày nay, quốc gia thắng cuộc không phải là nơi có chi phí rẻ nhất, mà là nơi xây dựng được hệ sinh thái đủ sâu - từ kỹ sư, doanh nghiệp phụ trợ đến năng lực công nghệ nội địa.