Công nghệ

Kỹ năng viết câu lệnh (Prompt Engineering) từng được xem là chìa khóa vạn năng để làm chủ trí tuệ nhân tạo (AI). Tuy nhiên, thực tế vận hành tại các doanh nghiệp cho thấy kỹ năng này đang mất dần vị thế trước sự trỗi dậy của thiết kế môi trường thông tin (Context Engineering).

Ông Oscar Lopez Alegre, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Tây Ban Nha và CEO Nextway Technology, khẳng định: “Tuy mới vài năm trươc prompt engineering còn rất ‘hot’ nhưng nay đang trở nên lỗi thời”. Việc con người cố gắng học cách đặt câu lệnh thông minh không còn là yếu tố tiên quyết khi các hệ thống AI đang chuyển dịch sang mô hình tự vận hành.

Trong môi trường quản trị mới, giá trị của nhân viên con người dịch chuyển từ thực thi sang điều phối. Ông Oscar Lopez Alegre mô tả vai trò mới này là “người dẫn dắt”. Theo đó, người dẫn dắt tập trung vào lý do tại sao một thứ cần được xây dựng và xây dựng cho ai, thay vì sa đà vào các kỹ thuật câu lệnh đơn thuần. Trí tuệ nhân sinh được ưu tiên ở khả năng tổng hợp ngữ cảnh chiến lược từ nhiều bộ phận khác nhau trong tổ chức, đây là lĩnh vực con người vẫn mang lại giá trị cao hơn AI.

Khi Prompt Engineering lùi bước, “Context Engineering” nổi lên thành từ khóa sống còn từ đầu năm nay. Ông Nguyễn Tiến Huy, CEO Pencil Group, định nghĩa đây là việc “thiết kế lại toàn bộ môi trường thông tin”. Thay vì chỉ đưa ra một câu lệnh đơn lẻ, doanh nghiệp phải xây dựng một hệ thống tri thức toàn diện để AI có thể hiểu và hành động đúng.

Mặc kỳ vọng vào AI rất lớn, thực trạng dữ liệu tại các doanh nghiệp đang bộc lộ nhiều điểm yếu. Ông Nguyễn Tiến Huy nhận định nền tảng dữ liệu hiện nay chưa “sống”, chưa sạch và thiếu hụt các chính sách quản lý rõ ràng. Sự chia sẻ minh bạch về thông tin giữa các nhân sự và các tầng cấp bậc trong doanh nghiệp Việt Nam vẫn là một bài toán chưa có lời giải.

Một điểm bất thường đáng lưu ý là sự phân tán tri thức. Ông Đỗ Huy Hoàng, Giám đốc Trung tâm Giải pháp Quản lý và Vận hành BĐS tại TNTech, dẫn chứng rằng 60% tri thức tài sản hiện vẫn nằm trong đầu của nhân viên. Khi tri thức không được số hóa, việc thiết kế môi trường thông tin cho AI gặp trở ngại ngay từ mối quan hệ giữa con người với con người. Hệ quả là AI không có đủ dữ liệu đầu vào để học hỏi và đưa ra các quyết định chính xác.

Đầu tư vào Agentic AI không phải là con đường trải hoa hồng về mặt tài chính. Ông Viển Trần, nhà sáng lập kiêm CEO FilumAI, chỉ ra một nghịch lý: mặc dù Agentic AI hiệu quả hơn 90% so với các AI Agent đơn lẻ, nhưng nó tiêu tốn tài nguyên gấp 15 lần. Đây là rào cản lớn khiến nhiều dự án khó đạt được điểm hòa vốn về mặt kinh tế.

Sự lệch pha giữa tiềm năng và thực tế cũng được thể hiện qua các con số cụ thể. Trong khi AI có tiềm năng thay thế đến 94% các công việc tính toán, thực tế ứng dụng hiện nay mới chỉ đạt mức 33%. Khoảng cách 61% này cho thấy năng lực thực thi của doanh nghiệp vẫn chưa bắt kịp với sự phát triển của công nghệ. Gartner cũng đưa ra dự báo đầy thách thức: 7/10 sáng kiến Agentic AI sẽ thất bại trước năm 2029.

Trước làn sóng dịch chuyển này, các chuyên gia đưa ra những kiến nghị cụ thể để doanh nghiệp không bị bỏ lại phía sau.

Thứ nhất, chuyển trọng tâm đầu tư từ kỹ thuật câu lệnh sang quản trị dữ liệu. Dữ liệu cần được tổ chức theo tiêu chuẩn tri thức tập trung để nuôi sống “bộ não doanh nghiệp”.

Thứ hai, xác lập rõ trách nhiệm của con người trong chuỗi giá trị AI. Ông Viển Trần nhấn mạnh: “Ai sẽ dọn dẹp hậu quả nếu AI làm sai? Chắc chắn vẫn phải là con người chịu trách nhiệm”. Doanh nghiệp cần đào tạo đội ngũ nhân sự biết cách giám sát và hiệu chỉnh kết quả từ AI thay vì tin tưởng tuyệt đối vào máy móc.

Thứ ba, minh bạch hóa môi trường làm việc. Việc xóa bỏ các rào cản thông tin giữa các cấp quản lý và nhân viên là điều kiện tiên quyết để thực hiện Context Engineering. Tri thức cần được đưa lên hệ thống thay vì để tồn tại trong bộ nhớ cá nhân của đội ngũ vận hành.

Kỷ nguyên của Context Engineering đòi hỏi một tư duy quản trị mới, xem thông tin là một hệ sinh thái cần được thiết kế bài bản, thay vì chỉ là những mẩu dữ liệu dùng để nạp vào các câu lệnh rời rạc. Chỉ khi làm chủ được môi trường thông tin, doanh nghiệp mới có thể khai thác tối đa năng suất của trí tuệ nhân tạo.

Quân Bảo