Kinh tế thế giới

Khi Tổng thống Mỹ Donald Trump thực hiện chuyến thăm cấp Nhà nước tới Bắc Kinh trong tuần này, ông đã mang theo một trong những phái đoàn doanh nghiệp giàu có nhất của Mỹ từng đến Trung Quốc.

Các chuyên gia nhận định, dù các nhà lãnh đạo doanh nghiệp đi cùng ông Trump nhằm tìm kiếm thêm cơ hội tại thị trường lớn nhất châu Á, thì bất kỳ nguồn vốn nào họ rót vào các thương vụ cuối cùng cũng sẽ tiếp tục luân chuyển trong Trung Quốc và toàn châu Á, vô tình tiếp thêm động lực cho quá trình tái định hình kinh tế quy mô lớn vốn đã diễn ra từ trước.

Từ phần cứng máy tính tiên tiến cho tới năng lượng tái tạo, các doanh nghiệp trên khắp châu Á đang phản ứng trước tác động từ các tranh chấp thương mại, xung đột tại Trung Đông và cuộc đua AI toàn cầu bằng cách tăng chi tiêu vốn trong hàng loạt ngành liên quan lên mức cao nhất trong 20 năm, và xu hướng này vẫn chưa dừng lại.

Tháng trước, Morgan Stanley tuyên bố châu Á sắp bước vào một “siêu chu kỳ” đầu tư vốn mới, điều chưa từng xuất hiện kể từ giai đoạn công nghiệp hóa bùng nổ của khu vực từ năm 2003 đến 2007.

Trong báo cáo nghiên cứu ngày 27/4, tập đoàn này ghi nhận sự gia tăng mang tính “cấu trúc” trong chi tiêu cho quốc phòng, AI, hạ tầng liên quan đến AI và năng lượng, bao gồm cả quá trình chuyển đổi năng lượng. Theo Morgan Stanley, làn sóng đầu tư này đang tạo thêm việc làm và giúp tiền lương tăng lên, từ đó duy trì vòng xoáy tăng trưởng.

Ông Xu Tianchen, chuyên gia kinh tế cấp cao tại Economist Intelligence Unit, cho rằng chuỗi cung ứng công nghiệp tích hợp sâu rộng của Trung Quốc giúp nước này đặc biệt thuận lợi để bước vào một siêu chu kỳ công nghiệp mới, khi quốc gia này có khả năng sản xuất mọi thứ từ máy biến áp, pin mặt trời cho tới chất bán dẫn. “Chu kỳ này sẽ tiếp tục thúc đẩy quá trình nâng cấp công nghiệp của Trung Quốc”, ông Xu nhận định.

Ví dụ, nhà sản xuất bảng mạch in (PCB) của Đức Starteam Global đã mở một nhà máy tại Thái Lan cách đây ba năm và không hề ngoảnh lại, trong bối cảnh thuế nhập khẩu của Mỹ khiến cơ sở duy nhất tại Đông Nam Á của công ty trở nên đặc biệt quan trọng.

Nhà máy Prachinburi Starteam vận hành trong không gian rộng 10.000 mét vuông, với công suất sản xuất từ 25.000 đến 30.000m2 bảng mạch PCB mỗi tháng. Đây là những bảng mạch phẳng dùng để gắn các điện trở, tụ điện và vi mạch siêu nhỏ trong thiết bị điện tử.

Nhà máy này nhập nguyên liệu từ châu Á và bán PCB ra toàn cầu. Starteam chọn Thái Lan vì khách hàng tại châu Âu và Mỹ muốn đa dạng hóa chuỗi cung ứng.

Khoản đầu tư này mang lại hiệu quả lớn khi Washington tăng thuế với hàng hóa Trung Quốc năm ngoái. Hơn 20 khách hàng Mỹ đã đặt hàng tại nhà máy ở Thái Lan trong năm 2025 nhằm tận dụng mức thuế nhập khẩu thấp hơn vào Mỹ và đa dạng hóa chuỗi cung ứng.

Morgan Stanley dự báo đầu tư vốn tại châu Á sẽ tăng từ 11.000 tỷ USD hiện nay lên 16.000 tỷ USD vào năm 2030, với tốc độ tăng trưởng gấp ba lần giai đoạn 2023-2025.

Những gián đoạn tại eo biển Hormuz đang siết nguồn cung dầu thô, khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) và các nguồn năng lượng quan trọng khác cho châu Á, khu vực phụ thuộc khoảng 60% lượng dầu nhập khẩu từ Trung Đông. Vì vậy, các chính phủ châu Á đang chịu áp lực từ chi phí nhiên liệu và logistics tăng cao, kéo theo sự tập trung mạnh hơn vào các giải pháp thay thế nhiên liệu hóa thạch.

Morgan Stanley cho rằng căng thẳng địa chính trị sẽ là “chất xúc tác” trung hạn cho làn sóng đầu tư vốn. “Giá dầu và khí đốt tăng rõ ràng là gánh nặng với tăng trưởng trong ngắn hạn. Nhưng cú sốc đó đồng thời cũng thúc đẩy đầu tư vốn nhằm tăng khả năng chống chịu chiến lược. Các chính phủ và doanh nghiệp lo ngại sự phụ thuộc vào nhiên liệu nhập khẩu, nút thắt LNG hay sự mong manh của lưới điện sẽ không chỉ đơn giản chấp nhận tổn thất”, báo cáo của Morgan Stanley nêu rõ.

Morgan Stanley cho biết các chính phủ cũng đang tăng đầu tư vào lưới điện, lưu trữ điện năng, nguồn điện dự phòng, hạ tầng khí đốt tự nhiên, năng lượng tái tạo và điện hạt nhân. Những dự án này sẽ giúp giảm tác động từ nguy cơ gián đoạn nguồn cung dầu khí từ Trung Đông.

Theo Morgan Stanley, Trung Quốc đang dẫn đầu châu Á về đầu tư vốn liên quan đến chuyển đổi năng lượng, trong khi phần còn lại của châu Á cũng đã đẩy mạnh đầu tư ngay cả trước khi căng thẳng địa chính trị gần đây bùng phát.

Sự dịch chuyển này cũng thể hiện rõ trong đầu tư doanh nghiệp, không chỉ trong lĩnh vực năng lượng mà còn ở công nghệ cao nhằm hỗ trợ phát triển AI. Foxconn thông báo vào tháng 4 rằng họ sẽ đầu tư khoảng 600 triệu USD để xây dựng trung tâm nghiên cứu và sản xuất pin nhiên liệu hydro như một phần của chiến lược mở rộng sang năng lượng mới.

Cơn sốt AI toàn cầu cũng đang thúc đẩy mạnh xuất khẩu của Trung Quốc. Theo dữ liệu hải quan, trong tháng 4, giá trị xuất khẩu mạch tích hợp của Trung Quốc tăng 99,6%; xuất khẩu thiết bị xử lý dữ liệu tự động và linh kiện tăng 47,3%; còn xuất khẩu các sản phẩm công nghệ cao tăng 39,2%. Xu hướng này cũng xuất hiện trên khắp châu Á, khi xuất khẩu chất bán dẫn của Hàn Quốc tăng 173% trong tháng 4, theo dữ liệu chính phủ nước này.

Nhà sản xuất chip hàng đầu thế giới TSMC dự kiến ngân sách đầu tư năm 2026 sẽ tiệm cận “mức cao” trong khoảng 52-56 tỷ USD. Chủ tịch kiêm CEO TSMC C.C. Wei cho biết công ty đang “tăng tốc” đầu tư vốn để đáp ứng nhu cầu AI toàn cầu và mở rộng sản xuất chip 3 nanomet tiên tiến. Các loại chip này được sử dụng trong ô tô, điện thoại thông minh, điện toán hiệu năng cao và Internet vạn vật.

Ông Cheng Kai-an, chuyên gia tư vấn ngành tại Viện Nghiên cứu Thị trường và Tư vấn Thông minh ở Đài Bắc, cho rằng chip AI và máy chủ tối ưu cho AI đang thúc đẩy nhu cầu đối với các công nghệ sản xuất tiên tiến của Đài Loan.

Morgan Stanley nhận định Trung Quốc đại lục cũng sẽ dẫn đầu trong mở rộng phần cứng AI, với đầu tư vốn của các công ty hyperscale được dự báo tăng khoảng 30% mỗi năm trong hai năm tới.

Trong khi đó, Malaysia đang củng cố vị thế trên bản đồ trung tâm dữ liệu toàn cầu nhờ giá điện thấp và khả năng tiếp cận các loại bán dẫn tiên tiến mà Trung Quốc không thể mua do lệnh kiểm soát xuất khẩu của Mỹ.

Những trung tâm dữ liệu mọc lên nhanh chóng tại bang Johor ở miền Nam Malaysia nhờ dòng vốn từ Australia, Trung Quốc và Mỹ. Bang nằm ở cực nam bán đảo Malaysia này hấp dẫn nhà đầu tư nhờ quỹ đất rẻ và dồi dào, chỉ cách trung tâm công nghệ - tài chính Singapore một cây cầu.

Johor đã thu hút khoảng 110 tỷ ringgit (27,9 tỷ USD) vốn đầu tư mới trong năm ngoái và tăng trưởng có thể cao hơn mức trung bình toàn Malaysia. Riêng các công ty Singapore đã cam kết hơn 5,5 tỷ đôla Singapore (4,3 tỷ USD) đầu tư vào đặc khu kinh tế thành lập năm ngoái nhằm kết hợp quỹ đất của Johor với nguồn vốn từ Singapore.

CEO Rajiv Biswas của Asia-Pacific Economics nhận định: “Điều này được kỳ vọng sẽ tiếp tục thúc đẩy tăng trưởng kinh tế nhanh tại Johor Bahru, hỗ trợ chi tiêu xây dựng trong lĩnh vực thương mại và nhà ở, đồng thời mở rộng sản xuất công nghiệp.”

Các nhà phân tích cho rằng cơ cấu năng lượng đa dạng hơn sẽ tiếp thêm động lực cho các ngành công nghệ cao. Tháng trước, Việt Nam và Hàn Quốc đã tăng cường hợp tác an ninh năng lượng bằng việc ký 12 biên bản ghi nhớ trong các lĩnh vực như năng lượng hạt nhân và AI. Trong đó có Bản ghi nhớ về nghiên cứu hợp tác tài chính dự án điện hạt nhân giữa Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Việt Nam (PVN) và Tập đoàn Năng lượng Quốc gia Hàn Quốc (KEPCO), Ngân hàng xuất nhập khẩu Hàn Quốc (KEXIM) và Công ty Bảo hiểm Hàn Quốc (KSURE).

Làn sóng đầu tư vào lĩnh vực AI tại Việt Nam cũng đang tăng tốc mạnh mẽ. Các tập đoàn công nghệ lớn toàn cầu, như Nvidia, Qualcomm,... và các tập đoàn công nghệ trong nước, như Viettel, FPT, VNPT... cũng đang rót hàng trăm triệu USD để xây dựng hạ tầng, trung tâm nghiên cứu và siêu máy tính.

Cẩm Anh