Phân tích - Bình luận

Cuối tuần qua, Bloomberg đưa tin NextEra Energy - công ty điện lực lớn nhất nước Mỹ - đang đàm phán mua lại Dominion Energy trong một thương vụ cổ phiếu định giá Dominion ở mức khoảng 66 tỷ USD. Nếu hoàn tất, tổng giá trị doanh nghiệp sẽ chạm ngưỡng 400 tỷ USD, đánh dấu thương vụ lớn nhất lịch sử ngành điện lực Mỹ.

Cùng lúc đó, SpaceX của Elon Musk đang chuẩn bị nộp hồ sơ IPO công khai với mức định giá mục tiêu chưa từng có 1,75 nghìn tỷ USD. Diễn biến này tới sau khi Elon đã thâu tóm xAI và mạng xã hội X, tạo ra một tập đoàn công nghệ–vũ trụ–AI chưa có tiền lệ.

Hai sự kiện này đang minh chứng cho một xu hướng đang định hình lại thị trường vốn toàn cầu năm 2026: kỷ nguyên megadeal - ít thương vụ hơn, nhưng giá trị lớn hơn và mang tính chiến lược hơn bất kỳ thời điểm nào trong thập kỷ qua.

Điện lực và AI: Hai mặt của cuộc chơi hạ tầng

Thương vụ NextEra–Dominion phản ánh trực tiếp cơn khát điện của hạ tầng AI. Các trung tâm dữ liệu thế hệ mới tiêu thụ điện ở quy mô lớn chưa từng có, đẩy nhu cầu mua lại tài sản điện lực lên mức kỷ lục.

Trước NextEra, tháng 3/2026, liên doanh BlackRock Global Infrastructure Partners và EQT đã công bố thương vụ mua lại AES Corporation với giá 33,4 tỷ USD.

Trong khi đó, SpaceX đang nộp hồ sơ IPO sau khi hoàn tất việc mua lại xAI bằng cổ phiếu hồi đầu năm. Tổ hợp SpaceX hiện bao gồm tên lửa tái sử dụng, mạng vệ tinh Starlink, mô hình ngôn ngữ lớn Grok của xAI, và mạng xã hội X. Đây là một cấu trúc doanh nghiệp tích hợp không gian–AI–truyền thông chưa từng có. Nhưng với doanh thu công ty đạt 15 tỷ USD, mức định giá mục tiêu 1,75 nghìn tỷ USD cũng đặt ra câu hỏi lớn về cách thị trường sẽ định giá một tổ chức.

Hai thương vụ trên nằm trong làn sóng megadeal rộng hơn đang định hình lại bản đồ M&A toàn cầu. Theo Mergermarket, tổng giá trị M&A toàn cầu năm 2025 đã đạt 4,81 nghìn tỷ USD, mức cao thứ hai mọi thời đại. Trong số 70 megadeal được công bố, công nghệ dẫn đầu với 26 megadeal, theo sau là ngân hàng (13) và sản xuất (11).

Thương vụ truyền thông Paramount mua lại Warner Bros. Discovery trị giá 111 tỷ USD vừa được cổ đông thông qua tháng 4/2026 và đang chờ kiểm duyệt chống độc quyền là một ví dụ điển hình của logic “quy mô lớn để tồn tại”. Việc Paramount kết hợp thư viện nội dung HBO, CNN, CBS và Paramount+ sẽ tạo lợi thế khổng lồ để cạnh tranh với Netflix và Disney.

Lucinda Guthrie, Giám đốc Mergermarket, nhận xét: "2025 là năm của những canh bạc táo bạo và các megadeal phá kỷ lục khi các tập đoàn và quỹ cổ phần tư nhân đua nhau giành quy mô, thúc đẩy đổi mới và làm sắc nét trọng tâm chiến lược. Với việc các điều kiện khiến tắc nghẽn thoái vốn cổ phần tư nhân đang được tháo gỡ, có nhiều kỳ vọng về sự gia tăng hoạt động thoái vốn trong phân khúc vốn hóa trung bình."

Nhật Bản bứt phá, Trung Quốc hồi sinh

Trong khi Bắc Mỹ chiếm 55% tổng giá trị M&A toàn cầu, châu Á–Thái Bình Dương (APAC) ghi nhận mức tăng trưởng ấn tượng. Tổng giá trị giao dịch APAC năm 2025 đạt 946 tỷ USD, tăng từ mức 687,7 tỷ USD năm 2024, theo A&O Shearman.

Nhật Bản là điểm sáng nổi bật nhất: giá trị giao dịch đạt 207,5 tỷ USD, gấp hơn 2 lần so với năm trước. Làn sóng được thúc đẩy bởi cải cách quản trị doanh nghiệp, áp lực từ nhà đầu tư chủ động và tỷ giá yen thuận lợi. M&A công khai tại Nhật chiếm hơn một nửa số thương vụ toàn APAC, cũng là mức cao nhất trong 18 năm.

Trung Quốc ghi nhận đà phục hồi rõ nét: giá trị giao dịch ở đại lục đạt 399 tỷ USD, tăng 46% so với 2024, trong đó M&A nội địa tăng 47% lên 335 tỷ USD và khối lượng giao dịch tăng 22%. Động lực đến từ cải cách cơ cấu và cuộc đua trong xe điện, bán dẫn và dược phẩm. Ấn Độ và Hàn Quốc đều ghi nhận tăng trưởng hai chữ số về giá trị giao dịch, củng cố vị thế của APAC như một cực M&A ngày càng quan trọng.

Theo PwC, các CEO tại Trung Đông có ý định M&A cao nhất (khoảng 80%), tiếp theo là Mỹ và Ấn Độ (khoảng 50%), trong khi Đức và Trung Quốc thận trọng hơn (khoảng 20%).

David Solomon, CEO Goldman Sachs, phát biểu trong cuộc họp kết quả kinh doanh quý 4/2025: “Môi trường hiện tại cho M&A quy mô lớn khá thuận lợi cho 2026 và 2027... với một lượng tồn đọng khổng lồ các tình huống hợp nhất đang chờ được thực hiện.”

Dù vậy, rủi ro lớn nhất vẫn là bộ ba: lãi suất neo cao tại Mỹ, bất định địa chính trị từ Trung Đông, và kiểm duyệt chống độc quyền ngày càng phức tạp. Thương vụ Arm Holdings vừa bị điều tra độc quyền tại Mỹ ngày 15/5 là ví dụ mới nhất.

Tại APAC, Đông Nam Á, đặc biệt Việt Nam, Thái Lan, Indonesia, đang nổi lên như điểm đến hấp dẫn trong làn sóng M&A sản xuất và hạ tầng số gắn với dịch chuyển chuỗi cung ứng "China+1".

Năm 2026 đang được định hình không phải bởi số lượng thương vụ, mà bởi tầm vóc và tính chiến lược của từng thương vụ. NextEra muốn kiểm soát lưới điện. SpaceX muốn kiểm soát quỹ đạo và dữ liệu. Và cả hai đều đang đặt cược vào cùng một thứ: AI sẽ tiêu thụ năng lượng và băng thông ở quy mô mà thế giới chưa từng thấy.

Nam Trần