Phân tích - Bình luận
Giá nhiên liệu bay tăng vọt, AAPA "kêu cứu"
Tân Tổng giám đốc của AAPA cảnh báo nguy cơ sụp đổ như Spirit Airlines của Mỹ nếu các hãng hàng không không được hỗ trợ kịp thời.
AAPA kêu gọi hỗ trợ
Các hãng hàng không châu Á – Thái Bình Dương đang chịu áp lực nhiên liệu chưa từng có kể từ cuộc khủng hoảng dầu mỏ 1973, và lời kêu gọi hỗ trợ lần này đến từ chính người đứng đầu hiệp hội ngành.
Ông Wong Hong, tân Tổng giám đốc của Hiệp hội Hàng không châu Á – Thái Bình Dương (AAPA), hôm thứ Ba cho rằng các chính phủ cần vào cuộc với các biện pháp hỗ trợ đa dạng nếu không muốn chứng kiến cảnh một số hãng bay khu vực sụp đổ theo vết của Spirit Airlines. Trợ cấp tài chính trực tiếp, cho phép cắt giảm lịch bay mà không bị phạt về slot có thể là các giải pháp tiềm năng.
“Mức độ hỗ trợ cần thiết khác nhau tùy từng hãng và từng quốc gia, nhưng không thể để ngành tự xoay sở một mình trong bối cảnh này," ông Wong phát biểu. Đây là lần đầu ông lên tiếng mạnh mẽ về khủng hoảng nhiên liệu kể từ khi nhậm chức vào tháng 4/2026.
Nguyên nhân trực tiếp là cuộc xung đột Mỹ - Iran nổ ra cuối tháng 2/2026, đẩy eo biển Hormuz vào tình trạng bất ổn kéo dài. Khoảng 20% nguồn cung dầu thô toàn cầu đi qua tuyến hàng hải này, trong đó phần lớn là nhiên liệu bay xuất khẩu từ vùng Vịnh sang châu Á và châu Âu. Khi làn sóng đe dọa tàu thương mại của Iran khiến các tuyến vận chuyển gần như tê liệt, chuỗi cung ứng nhiên liệu hàng không toàn cầu vỡ trận.
Hệ quả là giá nhiên liệu bay tăng hơn 120% trong vòng chưa đầy hai tháng, đạt đỉnh 1.838 USD/tấn vào đầu tháng 4 trước khi lùi về vùng trên 1.500 USD/tấn, nhưng vẫn cao gấp đôi so với mức trước xung đột. Trong khi đó, nhiên liệu thông thường chiếm 25–30% chi phí vận hành của mỗi hãng bay, khiến mọi đơn vị không có hợp đồng mua dài hạn hay bộ đệm tài chính đủ mạnh đều rơi vào tình trạng cực kỳ nguy hiểm.
Châu Á chịu thiệt hơn phần còn lại
Trong số các khu vực bị ảnh hưởng, châu Á - Thái Bình Dương đặc biệt dễ tổn thương vì phụ thuộc lớn vào nguồn nhiên liệu bay từ Trung Đông. Korean Air đã chuyển sang chế độ quản lý khẩn cấp. Philippines Airlines công bố lượng nhiên liệu dự trữ chỉ đủ bay đến hết tháng 6. Nhiều hãng khác trong khu vực đã cắt hàng nghìn ghế trên các chuyến bay tháng 4 và tháng 5.
Dù vậy, nhu cầu đi lại vẫn chưa sụp đổ. Dữ liệu sơ bộ từ AAPA cho thấy lưu lượng hành khách quốc tế tháng 3 tăng 11,3% so với cùng kỳ năm trước, trong khi công suất chỉ tăng 1,9%. Điều này đẩy hệ số tải chỗ quốc tế lên khoảng 84%, gần mức kỷ lục khu vực. Nhu cầu mạnh nhưng hãng bay đang gồng mình gánh chi phí chính là thách thức cốt lõi mà AAPA đang đối mặt.
Chính sự mất cân bằng đó đang chia rẽ thị trường. Malaysia Aviation Group, công ty mẹ của Malaysia Airlines, đã kịp thời ký các hợp đồng cung cấp nhiên liệu dài hạn, tạo lợi thế cạnh tranh đáng kể so với các đối thủ nhỏ hơn vẫn phải mua giá thị trường. Bài học từ Spirit Airlines, hãng bay Mỹ tuyên bố ngừng hoạt động vĩnh viễn đầu tháng 5, trong đó chi phí nhiên liệu là yếu tố then chốt đang được nhìn nhận như kịch bản không thể loại trừ với một số hãng hàng không châu Á.
Trong khi đó, các chính phủ châu Âu đã phản ứng nhanh hơn. Anh tạm thời đình chỉ quy định sử dụng slot tối thiểu, cho phép các hãng cắt tải mà không mất quyền khai thác tại các sân bay như Heathrow. Ủy ban châu Âu làm rõ rằng hủy chuyến do thiếu nhiên liệu sẽ được tính là "hoàn cảnh bất thường", tức miễn trừ nghĩa vụ bồi thường theo luật EU. IATA cũng khuyến nghị các hãng tăng cường nhập nhiên liệu từ Mỹ để bù đắp phần thiếu hụt từ vùng Vịnh.
AAPA đang thúc đẩy các chính phủ châu Á áp dụng những biện pháp tương tự, song tiến độ còn chậm và không đồng đều.
Hàng không Việt Nam cũng khó khăn
Do xung đột tại Trung Đông đẩy giá nhiên liệu bay tăng cao (có thời điểm tăng trên 100%), các hãng hàng không Việt Nam cũng đã phải giảm số lượng các chuyến bay, xuống còn hơn 20.700 chuyến trong tháng 4, giảm gần 5.000 chuyến so với tháng trước đó.
Trước tình hình khó khăn trên, Vietnam Airlines thực hiện ngay hàng loạt giải pháp, trong đó có việc tái lập các biện pháp "thắt lưng buộc bụng" từ thời kỳ Covid-19. Cụ thể, hãng này đã cắt giảm các dự án đầu tư và chi phí vận hành đồng thời làm việc với cơ quan quản lý bay để xin phép bay tắt các đường bay nhằm rút ngắn thời gian vận hành.
Bên cạnh đó, Vietnam Airlines áp dụng phương thức hạ cánh tối ưu tại các sân bay lớn và linh hoạt nạp nhiên liệu giá rẻ tại một số quốc gia lân cận thay vì các nước đang có giá dầu cao.
Trên thực tế, Chính phủ đã có nhiều biện pháp can thiệp kịp thời, điển hình là việc áp dụng chính sách giảm thuế nhập khẩu đối với nhiên liệu bay kéo dài đến hết tháng 6 năm nay. Tuy nhiên, theo nhiều chuyên gia, chính sách hỗ trợ này mới chỉ giúp các hãng hàng không giảm chi phí nhưng chưa thể giúp doanh nghiệp đạt được điểm hòa vốn hay có lãi. Đứng trước áp lực chi phí, nhiều giải pháp nới rộng không gian sinh tồn cho các hãng bay đang được cân nhắc.
Triển vọng chưa rõ ràng
Một thách thức song song với chi phí nhiên liệu là hành trình bay. Hàng loạt chuyến bay phải vòng tránh không phận Trung Đông, kéo dài quãng đường và tiêu tốn thêm nhiên liệu. Qatar Airways đã cắt hai triệu ghế cho giai đoạn tháng 6 đến tháng 10. Emirates và Etihad cũng lần lượt thông báo điều chỉnh lịch bay lớn.
Mùa du lịch hè, vốn là thời điểm then chốt để các hãng bay bù đắp lợi nhuận cho cả năm, đang bị đặt dấu hỏi. Theo dữ liệu từ Cirium, tổng cộng 9,3 triệu ghế đã bị cắt trên toàn cầu cho giai đoạn 1/6 đến 30/9, bao gồm các thị trường lớn như Mỹ, Trung Quốc, Nhật Bản và Australia.
Wong Hong, người có kinh nghiệm hơn 22 năm trong ngành hàng không tại Singapore Airlines, Delta Air Lines và SATS, tiếp quản AAPA đúng vào lúc ngành đang đứng trước thử thách lớn nhất kể từ Covid-19. Nhận định của các chuyên gia phân tích không mấy lạc quan về triển vọng ngắn hạn. Dù Iran tuyên bố sẽ mở lại eo biển Hormuz sau lệnh ngừng bắn tại Li-băng, các hãng bay cho rằng giá nhiên liệu vẫn sẽ duy trì ở mức cao trong nhiều tháng do công suất lọc dầu khu vực chưa thể phục hồi nhanh.
"Ngay cả khi xung đột Trung Đông kết thúc, đừng kỳ vọng giá vé sẽ trở về mức trước cuộc xung đột này," ông Henry Harteveldt, Chủ tịch Atmosphere Research Group, nhận định.
Áp lực đang đồng thời đến từ nhiều phía: chi phí nhiên liệu leo thang, nhu cầu mạnh nhưng công suất cung ứng bị siết, và nguy cơ hành khách dần mất kiên nhẫn với giá vé tăng nếu nguồn cung không được ổn định trong những tuần tới.