Nghiên cứu - Trao đổi
Nhận diện rủi ro thuế từ dòng tiền doanh nghiệp
Cùng với sự phức tạp của các hoạt động kinh doanh và giao dịch tài chính, công tác quản lý thuế đang đối mặt với nhiều hình thức điều chuyển dòng tiền tiềm ẩn rủi ro về nghĩa vụ thuế…
Thực tế thời gian qua cho thấy, cùng với sự phát triển của các mô hình kinh doanh đa nền tảng, hoạt động thương mại điện tử và giao dịch liên kết, công tác quản lý thuế đang đứng trước áp lực ngày càng lớn về nguy cơ thất thu ngân sách. Nhiều hình thức điều chuyển doanh thu, chi phí hay phân tán dòng tiền qua các tài khoản trung gian khiến việc xác định nghĩa vụ thuế trở nên phức tạp hơn so với trước đây.
Qua công tác quản lý và thực tế kiểm tra, ông Nguyễn Tiến Trung – Trưởng ban Kiểm tra thuế, Cục Thuế cho biết cơ quan thuế đã ghi nhận nhiều hình thức giao dịch tiềm ẩn rủi ro về dòng tiền đối với công tác quản lý thuế.
Theo cơ quan thuế, một trong những hình thức đáng chú ý là việc doanh nghiệp điều chuyển dòng tiền thông qua hợp đồng vay vốn nội bộ giữa công ty mẹ và công ty con. Theo đó, doanh nghiệp có thể cho vay với lãi suất cao bất thường hoặc ngược lại cho vay với lãi suất thấp, thậm chí không tính lãi nhằm điều tiết doanh thu, chi phí và lợi nhuận giữa các đơn vị liên kết.
Bên cạnh đó, tình trạng doanh nghiệp thực hiện mua bán hàng hóa, cung cấp dịch vụ nội bộ với mức giá không hợp lý để điều chỉnh chi phí, giảm thu nhập chịu thuế hoặc tăng khấu trừ đầu vào đối với thuế VAT cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro trong quản lý thuế. Một số khoản chi dưới dạng dịch vụ quản lý, tư vấn hay giám sát cũng đặt ra vấn đề về tính minh bạch trong xác định giá trị giao dịch.
Không chỉ dừng ở doanh nghiệp liên kết, các hình thức góp vốn, hợp tác đầu tư nhưng phân chia lợi nhuận không tương xứng với phần vốn góp; ghi nhận lợi nhuận về đơn vị được hưởng ưu đãi thuế hay các khoản tạm ứng kéo dài, tài trợ không rõ mục đích… cũng đang trở thành những “khoảng mờ” trong quản lý dòng tiền.
Đáng chú ý, hoạt động thương mại điện tử và kinh doanh trên nền tảng trực tuyến cũng đang đặt ra nhiều thách thức mới đối với công tác quản lý thuế. Theo ông Nguyễn Tiến Trung, nhiều hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh phát sinh doanh thu lớn nhưng không thực hiện đăng ký, kê khai và nộp thuế đầy đủ.
Một số trường hợp dù đã đăng ký thuế nhưng lại phân chia doanh thu qua nhiều tài khoản cá nhân khác nhau thay vì tài khoản đã đăng ký với cơ quan thuế nhằm che giấu dòng tiền và làm giảm nghĩa vụ kê khai, nộp thuế.
Thực tế này cho thấy công tác quản lý thuế hiện nay không còn chỉ dừng ở việc kiểm tra hóa đơn hay chứng từ, mà phải đi sâu vào việc nhận diện bản chất giao dịch và dòng tiền thực tế giữa các chủ thể có liên quan.
Ở góc độ quản lý, cơ quan thuế đang hướng tới việc xây dựng kiến trúc dữ liệu liên thông giữa ngành Thuế với ngân hàng, tổ chức trung gian thanh toán, sàn thương mại điện tử và các cơ quan quản lý liên quan; lấy định danh điện tử và mã số thuế làm nền tảng kết nối dữ liệu.
Cùng với đó, việc đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số, dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo trong phân tích rủi ro được xem là xu hướng tất yếu nhằm nâng cao hiệu quả quản lý thuế.
Trao đổi với Diễn đàn Doanh nghiệp xung quanh nội dung này, Luật sư Lê Thị Nhung - Giám đốc Công ty Luật L&A Legal Experts cho biết, nhiều giao dịch hiện nay được thiết kế dưới dạng hợp đồng dân sự hoặc giao dịch nội bộ nhưng bản chất lại liên quan đến việc điều tiết doanh thu, chi phí và lợi nhuận giữa các chủ thể có liên quan.
Luật sư Nhung cho rằng, việc cơ quan thuế tăng cường quản lý theo dòng tiền là cần thiết nhằm bảo đảm tính minh bạch và công bằng về nghĩa vụ thuế giữa các loại hình kinh doanh.
“Việc kết nối dữ liệu giữa cơ quan thuế với ngân hàng, sàn thương mại điện tử hay các trung gian thanh toán là xu hướng tất yếu. Tuy nhiên, cùng với việc mở rộng quản lý dữ liệu, cần có cơ chế rõ ràng về bảo mật thông tin, giới hạn khai thác dữ liệu và trách nhiệm giải trình để bảo đảm quyền lợi hợp pháp của doanh nghiệp và người nộp thuế”, Luật sư Lê Thị Nhung nhận định.
Theo Luật sư Nhung, nếu được triển khai đồng bộ về thể chế, công nghệ và dữ liệu, quản lý thuế theo hướng phân tích dòng tiền sẽ không chỉ giúp nâng cao hiệu quả chống thất thu, mà còn góp phần tăng tính minh bạch và tạo lập môi trường kinh doanh công bằng hơn.
“Trong bối cảnh các giao dịch tài chính ngày càng phức tạp, quản lý thuế cũng đang bước vào giai đoạn thay đổi mạnh mẽ từ quản lý hồ sơ sang nhận diện bản chất giao dịch và kiểm soát dòng tiền. Đây không chỉ là yêu cầu để thu đúng, thu đủ, mà còn là bài toán bảo đảm sự minh bạch và công bằng của môi trường kinh doanh”, Luật sư Nhung nói.