Phân tích - Bình luận

Đánh thuế vào doanh thu

Các nước thành viên Liên hợp quốc đang thúc đẩy cải cách hệ thống thuế toàn cầu theo hướng cho phép đánh thuế các tập đoàn công nghệ đa quốc gia như Alphabet và Amazon tại những thị trường nơi phát sinh người dùng và doanh thu, thay vì chỉ dựa vào quốc gia đặt trụ sở chính.

Theo Bloomberg, phạm vi áp thuế sẽ mở rộng sang nhiều lĩnh vực số như quảng cáo trực tuyến, công cụ tìm kiếm, mạng xã hội, trò chơi trực tuyến, điện toán đám mây và khai thác dữ liệu người dùng, qua đó có thể làm gia tăng đáng kể nghĩa vụ thuế cũng như thay đổi địa điểm phát sinh thuế của các doanh nghiệp công nghệ.

Nhiều quốc gia thuộc Liên minh châu Âu cùng các nền kinh tế đang phát triển cho rằng các tập đoàn công nghệ đang tận dụng khoảng trống pháp lý để hạn chế nghĩa vụ thuế tại những thị trường không đặt văn phòng hay nhân sự, dù vẫn tạo ra nguồn doanh thu lớn từ người dùng tại các quốc gia này.

Dự thảo cũng đưa ra một số cơ chế nhằm bảo đảm các quốc gia nơi doanh nghiệp đặt trụ sở chính vẫn duy trì được một phần nguồn thu thuế. Theo đó, đề xuất áp dụng giới hạn tỷ lệ đánh thuế mà quốc gia phát sinh doanh thu được phép thu, đồng thời thiết lập các biện pháp nhằm tránh tình trạng doanh nghiệp bị đánh thuế hai lần.

Các cuộc đàm phán tại Liên hợp quốc hiện chủ yếu được thúc đẩy bởi các nền kinh tế đang phát triển, vốn cho rằng hệ thống thuế quốc tế hiện nay, được định hình chủ yếu bởi các nước phát triển, chưa phản ánh đầy đủ lợi ích và quyền đánh thuế của họ. Liên hợp quốc kỳ vọng có thể hoàn tất một hiệp ước toàn cầu về vấn đề này vào cuối năm 2027.

Một số quốc gia như Pháp, Italia, Anh và Tây Ban Nha đã triển khai thuế dịch vụ số nhằm đánh vào doanh thu từ hoạt động quảng cáo trực tuyến của các tập đoàn công nghệ.

Trong khi đó, Hoa Kỳ - nơi đặt trụ sở của phần lớn các “ông lớn” công nghệ toàn cầu - cho rằng loại thuế này mang tính phân biệt đối xử đối với doanh nghiệp Mỹ. Một sáng kiến do Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) đề xuất nhằm phân bổ lại quyền đánh thuế cho các quốc gia nơi doanh nghiệp phát sinh doanh thu hiện vẫn rơi vào bế tắc do vấp phải sự phản đối từ Washington.

Do vậy, Hoa Kỳ đã rút khỏi các cuộc đàm phán của Liên hợp quốc vào năm ngoái. Tuy nhiên, không giống như tại OECD, các cuộc thảo luận của Liên hợp quốc về hiệp ước không cần sự nhất trí để được thông qua.

Cơ hội đi liền thách thức

Đề xuất cải cách thuế toàn cầu tại Liên hợp quốc có thể mở ra cả cơ hội lẫn thách thức đối với Việt Nam trong việc thu thuế từ các tập đoàn công nghệ xuyên biên giới như Alphabet, Amazon hay các nền tảng số toàn cầu khác.

Tại Việt Nam, các nền tảng số toàn cầu đang sở hữu lượng người dùng rất lớn. Theo số liệu được công bố, Facebook hiện có khoảng 72 triệu người dùng tại Việt Nam, trong khi TikTok đạt khoảng 67 triệu người dùng và YouTube có khoảng 63 triệu người dùng. Quy mô người dùng lớn này cho thấy tiềm năng doanh thu quảng cáo và dịch vụ số rất đáng kể của các tập đoàn công nghệ nước ngoài tại thị trường Việt Nam.

Cơ hội lớn nhất là Việt Nam có thêm cơ sở pháp lý quốc tế để đánh thuế dựa trên nơi phát sinh doanh thu và người dùng, thay vì phụ thuộc vào việc doanh nghiệp có hiện diện vật lý hay không. Điều này đặc biệt quan trọng khi thị trường số Việt Nam đang tăng trưởng nhanh với hàng chục triệu người dùng internet, thương mại điện tử và quảng cáo trực tuyến.

Nếu các quy tắc mới được thông qua, Việt Nam có thể gia tăng nguồn thu ngân sách từ các hoạt động kinh doanh số xuyên biên giới vốn trước đây khó kiểm soát, đồng thời giảm tình trạng thất thu thuế đối với các dịch vụ quảng cáo, nền tảng số và điện toán đám mây do doanh nghiệp nước ngoài cung cấp. Đây cũng là cơ hội tạo sân chơi cạnh tranh công bằng hơn giữa doanh nghiệp công nghệ trong nước và các tập đoàn đa quốc gia.

Tuy nhiên, thách thức cũng không nhỏ. Một trong những khó khăn lớn nhất là khả năng xác định chính xác doanh thu phát sinh tại Việt Nam của các nền tảng toàn cầu, đặc biệt khi dữ liệu người dùng, dòng tiền quảng cáo và hệ thống thanh toán thường được đặt ở nhiều quốc gia khác nhau.

Bên cạnh đó, Việt Nam sẽ cần đầu tư mạnh cho hạ tầng quản lý thuế số, bao gồm cơ sở dữ liệu, công nghệ giám sát giao dịch xuyên biên giới và đội ngũ nhân lực có chuyên môn cao về kinh tế số và thuế quốc tế. Nếu năng lực thực thi không theo kịp, việc áp dụng các quy tắc mới có thể gặp nhiều hạn chế trên thực tế.

Trương Khắc Trà