Chính trị - Xã hội

Bộ Tài chính vừa trình Chính phủ dự thảo Nghị định quy định một số điều về Luật thuế thu nhập cá nhân, trong đó đề xuất cụ thể mức giảm trừ gia cảnh với khoản chi phí y tế, giáo dục.

Theo đó, Bộ Tài chính chính thức đề xuất bổ sung quy định người nộp thuế được giảm trừ tối đa 47 triệu đồng/năm khoản chi cho y tế, giáo dục - đào tạo vào thu nhập chịu thuế trước khi tính thuế thu nhập cá nhân. Trong đó, 23 triệu đồng/năm đối với y tế và 24 triệu đồng/năm đối với giáo dục.

Đề xuất giảm trừ dựa trên chi tiêu thực tế của người dân

Như vậy, chưa kể các khoản giảm trừ cho bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế và bảo hiểm thất nghiệp, trong trường hợp mỗi người nộp thuế có 1 người phụ thuộc và phát sinh các khoản chi phí y tế, giáo dục - đào tạo, cá nhân có thể được giảm trừ các khoản sau:

Mức giảm trừ cho bản thân là 15,5 triệu đồng/tháng + giảm trừ cho người phụ thuộc 6,2 triệu đồng/người/tháng + giảm trừ cho y tế 23 triệu đồng/năm + giảm trừ cho giáo dục - đào tạo 24 triệu đồng/năm = 307,4 triệu đồng/năm.

Với mức giảm trừ mới được đề xuất, cá nhân có thu nhập khoảng 28 triệu đồng/tháng và có người phụ thuộc có thể chưa phải nộp thuế thu nhập cá nhân. Chỉ khi thu nhập vượt khoảng 28,63 triệu đồng/tháng mới phát sinh nghĩa vụ thuế và phần thu nhập tăng thêm chỉ chịu thuế suất 5% ở bậc thấp nhất.

Trước đó, tại họp báo thường kỳ quý I/2026 của Bộ Tài chính, ông Lưu Đức Huy - Phó Cục trưởng Cục Quản lý, giám sát chính sách thuế, phí và lệ phí cho biết các mức đề xuất mới được xây dựng dựa trên số liệu thống kê chi tiêu thực tế của người dân trong năm 2024.

Theo đó, chi tiêu bình quân cho y tế hiện ở mức khoảng 3,5 triệu đồng/người/năm, riêng chi phí điều trị nội trú lên tới khoảng 10,2 triệu đồng/người/năm. Trong khi đó, mức chi bình quân cho giáo dục và đào tạo khoảng 9,6 triệu đồng/người/năm.

Từ tỷ lệ người nộp thuế trên người phụ thuộc khoảng 0,8, cơ quan soạn thảo ước tính tổng chi phí dành cho y tế vào khoảng 20,4 triệu đồng/năm và chi cho giáo dục khoảng 19,2 triệu đồng/năm.

Đây là cơ sở quan trọng để Bộ Tài chính đề xuất nâng mức giảm trừ tối đa tương ứng lên 23 triệu đồng đối với y tế và 24 triệu đồng/năm đối với giáo dục, qua đó phản ánh sát hơn áp lực chi tiêu thực tế của người lao động hiện nay.

Cân bằng giữa nguồn thu và sức dân

Có thể nói, đề xuất của Bộ Tài chính được xem là một trong những đề xuất đáng chú ý nhất trong quá trình sửa đổi chính sách thuế thu nhập cá nhân thời gian gần đây, bởi nó phản ánh rõ hơn thực tế chi phí sinh hoạt ngày càng gia tăng của người lao động, đặc biệt tại các đô thị lớn.

Nhiều năm qua, một trong những bất cập lớn nhất của thuế thu nhập cá nhân là khoảng cách giữa chính sách và thực tế đời sống. Trong khi giá nhà, học phí, viện phí, chi phí nuôi con hay chi tiêu thiết yếu liên tục leo thang, mức giảm trừ gia cảnh lại điều chỉnh khá chậm. Điều này khiến không ít người có thu nhập trung bình nhưng vẫn phải “gồng mình” đóng thuế, dù khả năng tích lũy gần như không đáng kể.

Vì vậy, việc đề xuất bổ sung các khoản giảm trừ liên quan tới y tế, giáo dục cho thấy tư duy điều hành chính sách đang có sự thay đổi theo hướng sát thực tế hơn. Thuế thu nhập cá nhân, về bản chất, không chỉ nhằm mục tiêu tăng thu ngân sách mà còn phải bảo đảm tính công bằng, hợp lý và phù hợp với mức sống của người dân.

Theo tính toán của Bộ Tài chính, phương án mới có thể làm giảm thu ngân sách khoảng 7.697 tỷ đồng mỗi năm. Tuy nhiên, ở góc độ khác, đây cũng có thể được xem là khoản “nuôi dưỡng nguồn thu” trong dài hạn. Khi người dân giảm áp lực tài chính, sức mua và tiêu dùng có điều kiện cải thiện, qua đó tạo thêm động lực cho tăng trưởng kinh tế.

Đáng chú ý, đề xuất lần này xuất hiện trong bối cảnh nền kinh tế đang cần kích thích tiêu dùng nội địa mạnh hơn. Sau giai đoạn nhiều biến động, thu nhập của một bộ phận lao động vẫn chưa phục hồi tương xứng với tốc độ tăng chi phí sinh hoạt. Nếu tiếp tục duy trì ngưỡng chịu thuế thấp so với thực tế, áp lực sẽ dồn nhiều hơn lên nhóm lao động làm công ăn lương – nhóm vốn dễ kê khai, dễ thu thuế nhất.

Không ít ý kiến cho rằng, chính sách thuế hiện nay đang có xu hướng “thu đúng người dễ thu” thay vì phản ánh đầy đủ năng lực đóng góp thực tế giữa các nhóm thu nhập. Trong khi lao động hưởng lương gần như bị khấu trừ trực tiếp ngay từ đầu, nhiều nguồn thu khác trong nền kinh tế vẫn còn khó kiểm soát hoặc chưa được quản lý hiệu quả.

Bởi vậy, việc nâng ngưỡng chịu thuế không chỉ mang ý nghĩa hỗ trợ người lao động mà còn góp phần tạo lại cảm giác công bằng trong chính sách thuế. Một chính sách thuế hợp lý không phải là tận thu bằng mọi giá, mà phải bảo đảm người dân còn đủ dư địa để chi tiêu, tích lũy và tái tạo sức lao động.

Dẫu vậy, câu chuyện không chỉ nằm ở con số 28,63 triệu đồng/tháng. Điều quan trọng hơn là cơ chế điều chỉnh chính sách trong tương lai. Bởi thực tế cho thấy chi phí sống luôn biến động rất nhanh, đặc biệt tại các thành phố lớn như Hà Nội hay TP.HCM. Nếu mức giảm trừ gia cảnh tiếp tục phải chờ nhiều năm mới điều chỉnh, chính sách sẽ luôn rơi vào tình trạng “đuổi theo” thực tế.

Do đó, rất cần thiết lập cơ chế cập nhật tự động theo chỉ số giá tiêu dùng (CPI) hoặc mức sống bình quân thay vì điều chỉnh theo từng giai đoạn quá dài. Đây cũng là cách nhiều quốc gia đang áp dụng để bảo đảm chính sách thuế không bị lạc hậu so với biến động kinh tế.

Ngoài ra, việc cho phép khấu trừ thêm chi phí y tế, giáo dục cũng đặt ra yêu cầu về cơ chế quản lý minh bạch, tránh phát sinh thủ tục phức tạp hoặc tình trạng hợp thức hóa chứng từ để hưởng ưu đãi thuế.

Ở góc độ dài hạn, cải cách thuế thu nhập cá nhân cần đi theo hướng mở rộng cơ sở thuế thay vì tạo áp lực quá lớn lên nhóm lao động hưởng lương. Khi nền kinh tế số, thương mại điện tử và các hình thức thu nhập mới ngày càng phát triển, việc xây dựng hệ thống thuế công bằng, minh bạch và bao quát hơn sẽ trở thành yêu cầu tất yếu.

Đề xuất nâng ngưỡng chịu thuế lên trên 28,63 triệu đồng/tháng cho thấy nỗ lực điều chỉnh chính sách theo hướng gần hơn với thực tế đời sống và chia sẻ áp lực với người lao động. Quan trọng hơn, trong bối cảnh mục tiêu kích thích tiêu dùng và thúc đẩy tăng trưởng đang được đặt ra, việc “khoan sức dân” hợp lý cũng chính là cách tạo thêm dư địa cho nền kinh tế phục hồi bền vững hơn trong dài hạn.

Hằng Thy