Khởi nghiệp

Chia sẻ với Diễn đàn Doanh nghiệp, ông Trần Xuân Mới - Founder & CEO Công ty TNHH Phát triển Công nghệ ATM cho rằng trong bối cảnh hiện tại việc gọi được vốn chưa chắc đã là thành công của một dự án khởi nghiệp.

- Trong bối cảnh thị trường hiện nay, ông đánh giá thế nào về thời điểm “vàng” để một startup bắt đầu gọi vốn vòng ngoài?

Về cơ bản, trước tiên các startup cần xác định gọi vốn vòng ngoài có những vòng nào mà startup có thể tham gia. Trong đó, cũng cần xem xét sản phẩm khởi nghiệp của mình có những đặc điểm đáp ứng được tiêu chí phù hợp với từng vòng gọi vốn hay không.

Một số vấn đề cũng cần phải lưu tâm đó là mục đích thực sự startup muốn tham gia vòng đó có là gì? Tham gia ở đâu? Ở đó có những nhà đầu tư/quỹ đầu tư nào có thể giúp startup đạt được mục đích?

Khi những câu trả lời khớp nối lại gặp nhau thì đó là dấu hiệu của thời điểm “vàng” để startup gọi vốn. Mỗi startup có mốc thời điểm “vàng” khác nhau, khi xác định được thời điểm sẽ giúp tăng cơ hội tiếp cận và cơ hội thành công trong gọi vốn. Cũng cần lưu ý rằng thành công trong gọi vốn không có nghĩa rằng startup đó sẽ thành công.

- Vậy startup cần chuẩn bị những minh chứng cụ thể nào trong hồ sơ gọi vốn, thưa ông?

Theo tôi, hồ sơ có 4 nhóm minh chứng rất quan trọng. Thứ nhất, dữ liệu khách hàng thật, ở đây không dựa vào lượt tải ứng dụng hay lượt like, chia sẻ trên mạng mà là người khách hàng dùng, trả tiền và quay lại sử dụng sản phẩm, dịch vụ,

Thứ hai, chỉ số đo lường hiệu quả kinh tế rõ ràng. Trong đó, chủ dự án phải xác định rõ số lượng khách hàng cần có để hòa vốn; Doanh thu cần có để hòa vốn; Thời điểm hòa vốn; Tỷ lệ lãi gộp.

Thứ ba là khả năng thích ứng . Một startup có đủ năng lực thích ứng trước các biến đổi và thách thức “khai tử” sớm với tỷ lệ cao trong khởi nghiệp để tồn tại là yếu tố tiên quyết. Không tồn tại chắc chắn sẽ không có cơ hội phát triển.

Điều này phụ thuộc vào đội ngũ có động lực cao, các thành viên bổ trợ cho nhau về thị trường, trải nghiệm sản phẩm dịch vụ, công nghệ, tài chính và văn hóa cống hiến, trách nhiệm đến cùng. Cụ thể là không bỏ cuộc với tinh thần luôn học hỏi để quản trị doanh nghiệp khởi nghiệp, xử lý khủng hoảng, quản trị rủi ro và đội ngũ cần có người cố vấn thực chiến phù hợp.

Thứ tư, lợi thế cạnh tranh dài hạn. Đó có thể là dữ liệu, công nghệ mới tiên tiến, thương hiệu, mạng lưới hệ sinh thái hoặc khả năng tiên phong và khác biệt mà đối thủ không theo kịp và khó sao chép.

- Theo ông, làm thế nào để các nhà sáng lập xác định được điểm cân bằng giữa việc tiếp tục tự thân vận động để giữ quyền kiểm soát và việc nhận vốn sớm để tăng tốc chiếm lĩnh thị trường?

Thực tế, để cân bằng là khó vì ta không thể lật ngửa lòng bàn tay khi ta vẫn giữ tay úp. Đây thực ra là bài toán chiến lược chứ không chỉ đơn thuần là bài toán tài chính.

Có 3 câu hỏi rất quan trọng cần trả lời đó là: Nếu không gọi vốn, doanh nghiệp có còn sống và tăng trưởng được không? Nếu gọi vốn, tốc độ tăng trưởng có tạo ra lợi thế cạnh tranh đủ lớn không? Cái giá phải trả về quyền kiểm soát có đáng hay không?

Quan trọng là ở chiến lược đầu tư khởi nghiệp, startup cần xác định ngay từ đầu mình sẽ khởi nghiệp để làm chủ hay khởi nghiệp sau này sẽ bán thân làm thuê cho chính startup do mình “đẻ” ra. Không có đúng sai mà là sự lựa chọn phù hợp theo quan điểm có được xác định rõ ràng ngay từ đầu hay không.

Thường những nhà sáng lập rõ ràng ngay từ đầu do họ học về kinh nghiệm bài bản, họ có cố vấn thực chiến, họ vấp ngã và trả giá để trưởng thành. Startup chưa xác định rõ sẽ có thể rơi vào phải ra quyết định bằng sự đánh đổi mất mát thời gian, tiền bạc, công sức và cả quyền kiểm soát.

Đó là thực tế khi bước vào “cuộc chơi” khởi nghiệp. Khi startup biết rõ mình muốn gì sẽ xác định được giai đoạn nào mình cần dấn thân để giữ quyền kiểm soát, dấn thân để ra kết quả, dấn thân để có tăng trưởng ấn tượng với nhà đầu tư. Khi đó nói chuyện với nhà đầu tư startup sẽ nói trên số liệu chứ không nói bằng giả định, kêu gọi vốn bằng việc bán cơ hội hợp tác kinh doanh chứ không bán ước mơ.

- Sau khi gọi vốn thành công, nhiều startup rơi vào bẫy “đốt tiền” quá nhanh để tăng trưởng nóng dẫn đến đứt gãy tài chính, ông đánh giá thế nào về vấn đề này?

Khi gọi được vốn, startup dễ bị ngủ quên trên chiến thắng. Tâm lý gọi được vốn như thắng cuộc. Cảm giác lao vào tiêu tiền để khẳng định mình thực hiện cam kết mà say sưa quá thiếu kiểm soát.

Dấu hiệu để dàng nhận thấy là founder và đội ngũ luôn bận, tăng trưởng rất nhanh nhưng là tăng trưởng “bong bóng”. Do đó, ngoài việc cần có người chuyên về quản trị tài chính thì cần có người quản trị và thực thi kế hoạch kinh doanh.

Gọi được vốn thực ra là startup đang gánh nợ tiền, nợ cam kết, nợ trách nhiệm, nợ lời hứa… Do đó, mỗi một đồng chi ra cần tính đến thời gian thu hồi, giai đoạn có lãi. Nếu không trả lời được thì số vốn gọi được sẽ như “ném tiền qua cửa sổ”, khi hết tiền là dự án “chết”.

Vì vậy, hãy thiết lập mức chi cho từng hạng mục từ nhân sự, marketing để có thêm khách hàng trả tiền càng sớm càng tốt – đây là khoản chi chiếm tỷ lệ cao nhất, chi công nghệ, chi cơ sở vật chất. Đồng thời, cần người cố vấn khám cho từng startup để có bộ chỉ số riêng. Đặc biệt, đừng áp nguyên một chỉ số nào nếu chỉ số đó chưa được xác định dành cho sản phẩm khởi nghiệp của mình.

- Trân trọng cảm ơn ông!

Tuấn Vỹ thực hiện