Chuyên đề

3 trụ cột chính trong phát triển hạ tầng thanh toán quốc gia

Lê Mỹ • 26/05/2026 17:27

Hoàn thiện hành lang pháp lý và phát triển hạ tầng thanh toán quốc gia là "đòn bẩy" quyết định để thực hiện các mục tiêu tài chính vĩ mô của nền kinh tế.

Với vai trò là cơ quan quản lý nhà nước trong lĩnh vực tiền tệ và ngân hàng, ông Phạm Anh Tuấn - Vụ trưởng Vụ Thanh toán (Ngân hàng Nhà nước Việt Nam) - cho biết đây là xác định của Ngân hàng Nhà nước (NHNN) trong xây dựng, phát triển hạ tầng thanh toán số quốc gia.

Phát triển hạ tầng thanh toán số quốc gia

Theo đó, ông Tuấn cho biết định hướng trọng tâm của Ngân hàng Nhà nước trong giai đoạn này tập trung vào ba trụ cột chính:

Thứ nhất, tiếp tục hoàn thiện hành lang pháp lý nhằm thực thi các nghị quyết của Đảng và Chính phủ. Ngân hàng Nhà nước đang khẩn trương rà soát, sửa đổi các văn bản quy phạm pháp luật nhằm cụ thể hóa tinh thần các nghị quyết về phát triển kinh tế tư nhân và kinh tế nhà nước.

"Chúng tôi chú trọng tạo lập môi trường kinh doanh bình đẳng, thuận lợi, cho phép các thành phần kinh tế tham gia sâu rộng vào hệ sinh thái ngân hàng - tài chính. Đặc biệt, công tác cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh được đặt lên hàng đầu.

Việc ứng dụng dữ liệu dân cư và định danh điện tử (eKYC) không chỉ giúp người dân, doanh nghiệp tiếp cận dịch vụ ngân hàng nhanh chóng hơn mà còn giảm bớt các rào cản giấy tờ, tiết giảm chi phí tuân thủ cho toàn xã hội, kiến tạo khung khổ pháp lý đồng bộ và hiện đại", đại diện Ngân hàng Nhà nước khẳng định.

“Ngân hàng Nhà nước sẽ tập trung chỉ đạo nghiên cứu việc chuyển đổi từ mã QR chuyển khoản đơn thuần sang chuẩn mã QR thanh toán (áp dụng rộng khắp, bao gồm cả các điểm bán lẻ, chợ truyền thống). Đây là một trong những bước đi chiến lược nhằm xây dựng cơ sở dữ liệu giao dịch số chính xác, phục vụ công tác điều hành vĩ mô và thúc đẩy tài chính toàn diện", ông nói.

Thứ hai là phát triển hạ tầng thanh toán quốc gia an toàn, thông suốt và chuẩn hóa. Ngân hàng Nhà nước đang chỉ đạo đẩy mạnh việc nâng cấp hệ thống thanh toán điện tử liên ngân hàng và các hệ thống chuyển mạch tài chính và bù trừ điện tử, có khả năng kết nối, tích hợp với các hệ thống khác, mở rộng hệ sinh thái thanh toán số để phục vụ thanh toán trực tuyến.

Thứ ba, mở rộng hạ tầng thanh toán quốc tế và đảm bảo an ninh hệ thống. Ngân hàng Nhà nước đang phối hợp với các đơn vị liên quan đẩy mạnh kết nối thanh toán bán lẻ song phương qua mã QR với các quốc gia trong khu vực và thế giới.

Đây không chỉ là giải pháp kỹ thuật, mà là cam kết của Việt Nam trong việc hội nhập sâu rộng, tạo điều kiện thuận lợi cho thương mại và du lịch phát triển. Bên cạnh đó, chúng tôi ưu tiên tối đa cho việc bảo vệ dữ liệu cá nhân và an toàn hệ thống, coi niềm tin của người dùng là tài sản lớn nhất của nền tài chính số.

"Thông qua những nỗ lực về chính sách và hạ tầng này, Ngân hàng Nhà nước tin tưởng sẽ tạo ra một hệ sinh thái tài chính số bền vững, giúp mọi thành phần kinh tế dễ dàng tiếp cận nguồn lực tài chính, từ đó thúc đẩy tăng trưởng kinh tế nhanh và ổn định".

Phát biểu tại buổi họp báo về chuỗi hoạt động "Ngày Tài chính số 2026" dưới sự chỉ đạo của Ngân hàng Nhà nước và UBND TP HCM, Báo Tuổi Trẻ phối hợp Văn phòng, Vụ Thanh toán (Ngân hàng Nhà nước), Sở Công thương TP HCM và Công ty Cổ phần Thanh toán Quốc gia Việt Nam (Napas) tổ chức, Vụ trưởng Vụ Thanh toán cũng nhấn mạnh để chương trình Ngày Tài chính số năm 2026 đạt hiệu quả thiết thực, Ngân hàng Nhà nước đề nghị các tổ chức tín dụng, các đơn vị trung gian thanh toán tích cực hưởng ứng bằng các chính sách ưu đãi cụ thể, thiết thực trong suốt chương trình. "Chúng tôi kỳ vọng các đơn vị sẽ không ngừng sáng tạo, ứng dụng công nghệ để mang lại những trải nghiệm thanh toán thông minh nhất cho người dùng", ông Tuấn nêu.

Hệ thống SIMO hỗ trợ cảnh báo rủi ro gian lận

Đáng chú ý, tại buổi họp báo, Vụ trưởng Vụ Thanh toán Ngân hàng Nhà nước cũng chia sẻ thông tin về bức tranh thanh toán không dùng tiền mặt tiếp tục tăng trưởng mạnh. Năm 2025, tổng giá trị giao dịch đạt khoảng 28 lần GDP, cho thấy sự thay đổi rõ nét trong thói quen thanh toán của người dân.

CDM (Cash Deposit Machine) Agribank máy ATM thế hệ mới, hoạt động 24/7, cho phép khách hàng nộp tiền mặt trực tiếp vào tài khoản, gửi tiền tiết kiệm trực tuyến, rút tiền, chuyển khoản và thanh toán hóa đơn mà không cần qua quầy giao dịch. (Ảnh minh họa: Agribank)

Riêng trong quý I năm nay, giao dịch qua Internet tăng gần 66%, qua điện thoại di động tăng hơn 33%, trong khi thanh toán bằng mã QR tăng hơn 50% về giá trị. Ngược lại, giao dịch qua ATM tiếp tục giảm, phản ánh xu hướng thanh toán số ngày càng phổ biến.

Tuy nhiên, cùng với sự phát triển của các dịch vụ thanh toán trực tuyến là nguy cơ gia tăng các hình thức lừa đảo công nghệ cao. Tội phạm mạng liên tục lợi dụng tài khoản doanh nghiệp "ma", công nghệ Deepfake, mã độc và các thủ đoạn giả mạo để chiếm đoạt tài sản của khách hàng.

Trước thực trạng này, ngành ngân hàng đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp, từ xác thực sinh trắc học, làm sạch dữ liệu khách hàng, kết nối với cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư đến xây dựng hệ thống cảnh báo và ngăn chặn giao dịch rủi ro theo thời gian thực.

Đến ngày 23/3/2026, Hệ thống thông tin hỗ trợ quản lý, giám sát và phòng ngừa rủi ro gian lận trong hoạt động thanh toán (SIMO) đã được triển khai tại 149 đơn vị, bao gồm 99 tổ chức tín dụng và 50 tổ chức trung gian thanh toán.

Dữ liệu tập trung của hệ thống SIMO ghi nhận hơn 688.000 bản ghi liên quan đến tài khoản thanh toán, ví điện tử, thẻ ngân hàng và đơn vị chấp nhận thanh toán có dấu hiệu nghi ngờ gian lận, lừa đảo hoặc vi phạm pháp luật.

Không chỉ dừng ở vai trò tập trung dữ liệu, hệ thống còn hỗ trợ cảnh báo trực tiếp tới khách hàng khi phát sinh giao dịch có dấu hiệu rủi ro. Tính đến cuối tháng 3 đã có 3,5 triệu lượt cảnh báo được gửi đi, trong đó hơn 1,1 triệu lượt khách hàng đã chủ động tạm dừng hoặc hủy giao dịch sau khi nhận được cảnh báo.

Tổng giá trị các giao dịch được ngăn chặn hoặc gián đoạn nhờ cơ chế này lên tới hơn 3.990 tỉ đồng, cho thấy hiệu quả rõ rệt trong việc giảm thiểu thiệt hại từ gian lận trực tuyến.

Đến cuối tháng 4, con số này tiếp tục tăng cao, hệ thống đã gửi hơn 3,8 triệu lượt cảnh báo tới khách hàng. Trong đó hơn 1,2 triệu lượt giao dịch đã được khách hàng chủ động tạm dừng hoặc hủy bỏ với tổng giá trị hơn 4.300 tỷ đồng.

Lê Mỹ